II SA/Wa 310/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 października 2024 r. sprawy ze skargi M. R. na postanowienie Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji oddala skargę Decyzją z [...] października 2023 r. nr [...] Prezes Agencji Mienia Wojskowego (dalej: "Prezes AMW", "organ pierwszej instancji") odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w [...] (dalej: "Dyrektor Oddziału") z [...] lipca 2009 r. nr [...] o umorzeniu - jako bezprzedmiotowego - postępowania w sprawie wydania [...] M. R. (dalej: "skarżący") decyzji o prawie zamieszkiwania w lokalu mieszkalnym. Powołana na wstępie decyzja została doręczona skarżącemu [...] listopada 2023 r. w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej: "k.p.a."). W dniu [...] grudnia 2023 r. skarżący skontaktował się telefonicznie z Agencją Mienia Wojskowego (dalej: "AMW") w celu uzyskania informacji w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Dyrektora Oddziału z [...] lipca 2009 r. Poinformowano go wówczas, że postępowanie to zostało zakończone decyzją Prezesa AMW z [...] października 2023 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności, którą doręczono na adres wskazany przez skarżącego, tj. ul. [...], [...]. Wyjaśniono mu również, iż przesyłka zawierająca tę decyzję była przechowywana do dyspozycji adresata w urzędzie pocztowym przez okres 14 dni, a zawiadomienia o możliwości jej odbioru pozostawiono w skrzynce oddawczej, co wynika z adnotacji na kopertach i załączonych do nich druków zwrotnego potwierdzenia odbioru. Wobec nieodebrania przesyłki przez skarżącego z placówki pocztowej w terminie 14 dni, decyzja Prezesa AMW - na mocy art. 44 § 4 k.p.a. - została uznana za skutecznie doręczoną [...] listopada 2023 r. Jednocześnie [...] grudnia 2023 r., na wniosek skarżącego, wydano mu w celach informacyjnych kserokopię decyzji organu pierwszej instancji z [...] października 2023 r., a w notatce służbowej zaznaczono, że wydanie tej kserokopii nie stanowi ponownego doręczenia. Pismem z [...] grudnia 2023 r. skarżący wniósł do Ministra Obrony Narodowej (dalej: "MON", "organ drugiej instancji", "organ odwoławczy") o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od ww. decyzji z [...] października 2023 r. Jednocześnie złożył odwołanie. W motywach wniosku o przywrócenie terminu skarżący podał, iż niedotrzymanie terminu do złożenia odwołania było przez niego niezawinione, ponieważ w okresie, kiedy przesyłka (zawierająca decyzję Prezesa AMW z [...] października 2023 r.) była prawdopodobnie złożona w urzędzie pocztowym, tj. od [...] października do [...] listopada 2023 r., przebywał za granicą - w [...], gdzie załatwiał sprawy związane z zakończeniem prowadzonej tam działalności gospodarczej, a także odwiedzał rodzinę. Po powrocie do Polski, w skrzynce pocztowej zastał awiza. Podczas pobytu w urzędzie pocztowym wręczono mu jedną przesyłkę (dokumenty z AMW odnośnie rozliczenia czynszu) oraz poinformowano, że druga przesyłka polecona została odesłana do nadawcy, ale - jak twierdzi skarżący - pracownik urzędu pocztowego nie był w stanie podać, skąd była ta przesyłka i czego dotyczyła. Dalej skarżący podniósł: "Na wszelki wypadek skontaktowałem się z moim pełnomocnikiem, czy otrzymał jakieś dokumenty w sprawie z mojego wniosku, skierowanego do Prezesa AMW. Poinformował mnie, że żadnej korespondencji od Prezesa AMW nie otrzymał". Wtedy skarżący ustalił na Poczcie Głównej w [...], iż zwrócona nadawcy przesyłka pochodziła od Prezesa AMW, której kopię skarżący odebrał w dniu [...] grudnia 2023 r. Dlatego też, zdaniem skarżącego, dopiero [...] grudnia 2023 r. ustała przyczyna uniemożliwiająca mu dotrzymanie terminu do wniesienia odwołania. Postanowieniem z [...] stycznia 2024 r. nr [...] organ drugiej instancji, w oparciu o art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 98; dalej: "ustawa o AMW") oraz art. 59 § 2 i art. 58 § 1 k.p.a., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa AMW z [...] października 2023 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia MON ocenił, że skarżący wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi, ponieważ [...] grudnia 2023 r. dowiedział się o rozpatrzeniu (decyzją organu pierwszej instancji z [...] października 2023 r.) jego żądania o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Oddziału, a [...] grudnia 2023 r. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji z [...] października 2023 r. Dalej organ drugiej instancji odnotował, iż skarżący - jak sam przyznał - przebywał poza granicami Polski do [...] listopada 2023 r. Wobec uprzedniego złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Oddziału, miał pełną świadomość, że toczy się postępowanie w tej sprawie. Zdaniem organu odwoławczego, osoba zachowująca należytą staranność w dbałości o swoje interesy, której zależy na danej sprawie, powinna próbować skontaktować się z organem prowadzącym postępowanie (telefonicznie, mailowo lub osobiście), aby zorientować się co do stanu tej sprawy. Gdyby skarżący tak uczynił niezwłocznie po powrocie do kraju (czyli skontaktował się z Prezesem AMW), to miałby jeszcze czas na wniesienie odwołania w przewidzianym terminie, który upływał [...] listopada 2023 r. Jak wynika z akt sprawy, Prezes AMW, pismem z [...] września 2023 r., zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego zainicjowanego jego wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Oddziału. W zawiadomieniu tym organ pierwszej instancji pouczył skarżącego m.in. o obowiązku poinformowania organu AMW o zmianie adresu, jak też o prawie ustanowienia pełnomocnika w sprawie. Zatem skarżący wiedział o prowadzonym w jego sprawie postępowaniu i mógł spodziewać się jej rozstrzygnięcia. Dlatego powinien był zachować wymaganą staranność, aby móc odebrać lub zapoznać się z korespondencją, która nadejdzie. W ocenie MON, skarżący miał możliwość zabezpieczenia odbioru korespondencji, dokonując niezbyt skomplikowanych działań. Również po powrocie do kraju, gdyby niezwłocznie zasięgnął informacji w tej sprawie, mógł wnieść odwołanie w terminie. Nadto skarżący miał możliwość ustanowienia pełnomocnika do doręczeń. Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, organ drugiej instancji skonkludował, iż nie można stwierdzić, aby uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy skarżącego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na opisane wyżej postanowienie, skarżący zarzucił naruszenie: ( art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez odmowę przewrócenia terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy wniosek złożył po terminie nie z własnej winy, co zostało uprawdopodobnione, a także jako strona postępowania administracyjnego dopełnił czynności, dla której określony był termin; w konsekwencji organ był zobowiązany przywrócić uchybiony termin; ( art. 58 § 1 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że dla zastosowania art. 58 k.p.a. powinny być spełnione cztery przesłanki, natomiast w jego sprawie zostały spełnione trzy przesłanki z wyłączeniem jednej przesłanki, tj. uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło z winy strony; ( art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie ustaleń niemających oparcia w zgromadzonym w materiale dowodowym, co stanowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej oraz uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, a to z kolei uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, a w szczególności niewyjaśnienie, dlaczego organ pierwszej instancji nie załączył pełnomocnictwa, o którym mowa w art. 32 k.p.a. przy przekazywaniu akt sprawy, co jest okolicznością uprawdopodobniającą uchybienie terminu bez winy skarżącego. W oparciu o ww. zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Ponadto na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a.") zażądał przeprowadzenia dowodu z następujących dokumentów: 1) pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego Rep. [...] Nr [...], pominiętego przez organ pierwszej instancji, a ustanawiającego P. R. pełnomocnikiem skarżącego do reprezentowania go w zakresie wszelkich spraw wobec AMW; 2) protokołu z [...] września 2023 r. sporządzonego w siedzibie AMW w obecności jednej osoby; 3) pisma skarżącego z [...] grudnia 2023 r. skierowanego do Prezesa AMW; 4) pisma Zastępcy Prezesa AMW z [...] grudnia 2023 r. skierowanego do pełnomocnika skarżącego P. R.; 5) pisma Zastępcy Prezesa AMW z [...] stycznia 2024 r. - na okoliczność, że uchybienie do wniesienia odwołania nie nastąpiło z jego winy. W odpowiedzi na skargę MON wniósł o oddalenie skargi oraz pominięcie zgłoszonych w niej dowodów, gdyż nie zachodzą żadne wątpliwości co do ustalonych w postępowaniu administracyjnym okoliczności sprawy i przeprowadzenie ich nie wniesie nic nowego. Przedstawiona organowi odwoławczemu przez Prezesa AMW dokumentacja była kompletna, a tym samym pozwalała ustalić całokształt istotnych okoliczności sprawy w sposób pełny, wszechstronny oraz niebudzący wątpliwości. Według organu drugiej instancji, treść dokumentów, wskazywanych przez skarżącego jako źródła dowodowe, jedynie potwierdza słuszność dokonanych w postępowaniu administracyjnym ustaleń oraz podjętego przez MON rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Natomiast w myśl art. 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. W realiach niniejszej sprawy bezsporne jest zachowanie przez skarżącego siedmiodniowego terminu, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a. Nie budzi też wątpliwości, iż decyzja Prezesa AMW z [...] października 2023 r. została doręczona skarżącemu w trybie art. 44 k.p.a. w dniu [...] listopada 2023 r. Zatem, stosownie do treści art. 129 § 2 k.p.a., ostatnim dniem na wniesienie odwołania był [...] listopada 2023 r. Natomiast sporna między stronami postępowania jest kwestia uprawdopodobnienia przez skarżącego braku winy w uchybieniu terminu. W wyroku z 2 października 2024 r., sygn. akt III OSK 4890/21, Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") podniósł, iż przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentuje argumentację uprawdopodobniającą brak swojej winy w niedochowaniu terminu, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna niedochowania terminu istniała przez cały czas aż do wniesienia wniosku o jego przywrócenie. Zatem ustawodawca nie wymaga udowodnienia tych okoliczności, tylko ich uprawdopodobnienia. Podkreślić w tym miejscu trzeba, iż uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Wymaganie uprawdopodobnienia zamiast udowodnienia braku winy w uchybieniu terminu świadczy o intencji ustawodawcy odformalizowania i uproszczenia postępowania w tym przedmiocie, tak aby ułatwić zainteresowanemu przedstawienie swych racji i na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie zbyt pochopnie drogi do obrony jej praw. Tym niemniej przywrócenie terminu uzasadnia tylko podanie przez wnioskodawcę takich obiektywnych i niezależnych od niego okoliczności, które wskazują na to, że nawet pomimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, nie mógł dokonać czynności w terminie. O zaistnieniu przesłanki "należytej staranności w dochowaniu terminu" można zasadnie mówić wówczas, gdy wnioskodawca uprawdopodobni okoliczności wskazujące na brak jakiejkolwiek jego winy, choćby w postaci niedbalstwa w uchybieniu terminu, a więc, gdy przedstawi okoliczności wskazujące, iż nie miał możliwości dokonania czynności w wyznaczonym terminie. Przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają bowiem wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony okoliczności i zdarzenia, które - mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu spraw - udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie (vide wyroki NSA z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2550/17 i z 4 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1247/16 - orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie należy zgodzić się z organem odwoławczym, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Wyjeżdżając za granicę [...] października 2023 r., wiedział o toczącym się z jego inicjatywy postępowaniu administracyjnym (wobec uprzedniego złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Oddziału), o czym zresztą został także powiadomiony - zgodnie z obowiązkiem przewidzianym w art. 61 § 4 k.p.a. - pismem Prezesa AMW z [...] września 2023 r. W konsekwencji zasadnym było przyjęcie przez MON, iż po powrocie do kraju i zorientowaniu się, że w skrzynce pocztowej pozostają nieodebrane awiza, osoba zachowująca należytą staranność w dbałości o swoje interesy, której zależy na danej sprawie, powinna niezwłocznie skontaktować się z organem prowadzącym postępowanie, aby upewnić się, czy którakolwiek z przesyłek poleconych nie dotyczyła przedmiotowej sprawy. Prawidłowe jest również stwierdzenie, iż gdyby niezwłocznie po powrocie do kraju, tj. [...] listopada 2023 r. (piątek), a w braku takiej możliwości – [...] listopada 2023 r. (poniedziałek), skarżący skontaktował się z organem pierwszej instancji, to miałby jeszcze czas na wniesienie odwołania w przepisanym terminie, który upływał [...] listopada 2023 r. Co więcej, z akt administracyjnych sprawy wynika, że zawiadomieniem z [...] września 2023 r. Prezes AMW nie tylko poinformował skarżącego o wszczęciu postępowania zainicjowanego jego wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Oddziału, lecz pouczył go także m.in. o obowiązku poinformowania organu AMW o zmianie adresu i o prawie ustanowienia pełnomocnika w sprawie. W tej sytuacji należy w pełni zaaprobować stanowisko organu drugiej instancji, iż dokonując nieskomplikowanych czynności, skarżący powinien zabezpieczyć odbiór korespondencji w czasie jego nieobecności w kraju. Mógł przykładowo ustanowić pełnomocnika do doręczeń lub pełnomocnika w jego sprawie administracyjnej (vide art. 33 k.p.a.) czy nawet zwrócić się z prośbą do Prezesa AMW (jako organu prowadzącego postępowanie z jego wniosku) o niedokonywanie doręczeń ze względu na planowany wyjazd. Nie uczynił tego jednak, co organ odwoławczy właściwie ocenił jako brak należytej dbałości o własne interesy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uwzględnił wniosku dowodowego zgłoszonego w skardze w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. Stosownie do treści ww. przepisu, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zdaniem tutejszego Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą istotne wątpliwości. W odniesieniu do zarzutu pominięcia pełnomocnika skarżącego w sprawie administracyjnej oraz załączonej do skargi pierwszej karty (tj. pierwszych dwóch stron) kserokopii pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego, należy podkreślić, iż w sprawie wszczętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Oddziału z [...] lipca 2009 r., skarżący nie dokonał zgłoszenia pełnomocnika, podając własny adres dla doręczeń. Nie jest natomiast rzeczą organu prowadzącego to postępowanie poszukiwanie i badanie, czy w innych sprawach administracyjnych skarżący ustanowił pełnomocnika, zwłaszcza że stosunek pełnomocnictwa jest jednym z bardziej nietrwałych stosunków prawnych. Jest on zależny od zaufania mocodawcy do pełnomocnika i w każdym czasie mocodawca może odwołać (zrezygnować z) pełnomocnika. Zauważyć przy tym wypada, iż skarżący nie kwestionował doręczenia mu bezpośrednio zawiadomienia Prezesa AMW z [...] września 2023 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Oddziału. Dotychczas skarżący nie podważył skuteczności tej czynności, wskazując, że działa przez pełnomocnika. Podsumowując, MON, wydając zaskarżone postanowienie, wyjaśnił wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy z wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a także w sposób wyczerpujący zebrał dowody oraz wszechstronnie rozpatrzył zgromadzony materiał dowodowy. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.