II SA/Wa 314/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Maria Werpachowska (spraw.) Sędzia WSA - Ewa Kwiecińska Asesor WSA - Jarosław Trelka Protokolant - Anna Siwonia po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi A.F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę A.F. wnioskiem z dnia [...] czerwca 2005 r. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Powołał się na bardzo zły stan zdrowia, co potwierdza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] listopada 2003 r., w którym stwierdzono, że badany wymaga stałej opieki i pomocy osób drugich w pełnieniu ról społecznych i codziennej egzystencji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...] odmówił przyznania świadczenia. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm./ przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe jeżeli spełnione zostaną następujące przesłanki: 1. wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki te muszą być spełnione łącznie. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2004 r. wnioskodawca został uznany za częściowo niezdolnego do pracy okresowo do kwietnia 2006 r. Nie spełnia zatem jednego z warunków wymaganych do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - całkowitej niezdolności do pracy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A.F. podniósł, że biegli lekarze sądowi specjaliści z dziedziny [...] i [...] uznali, że jest całkowicie niezdolny do pracy. Nie rozumie dlaczego te opinie nie zostały wzięte pod uwagę, a decyzję wydano w oparciu o orzeczenie lekarza orzecznika, który go nawet nie badał. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję. Wskazał, że ostatnio udokumentowany okres zatrudnienia przypada na [...] stycznia 1997 r. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, aby wnioskodawca po tej dacie nie mógł pracować na skutek szczególnych okoliczności, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że wówczas nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2005 r. stwierdziła, że całkowita niezdolność do pracy istnieje u wnioskodawcy od [...] lipca 2004 r. okresowo do [...] listopada 2007 r. Powstała ona po upływie 7 lat, 5 miesięcy i 15 dni od ostatnio udowodnionego okresu składkowego. Dlatego też nie można przyjąć, że A.F. nie nabył uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych złym stanem zdrowia. Z dokumentacji zawartej w aktach wynika, że na przestrzeni 54 lat życia wnioskodawca ma udowodniony łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 11 lat, 4 miesiące i 4 dni, który jest nieadekwatny do wieku. Podnoszone zaś trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Decyzja z dnia [...] stycznia 2006 r. Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stała się przedmiotem skargi A.F. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł, że w latach 1996 - 2002 był osobą bezdomną, pozbawioną wszelkich praw. Takich osób nikt nie chciał zatrudniać. W 2002 r. dostał mieszkanie socjalne i dopiero mógł się zacząć leczyć. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wziął tych okoliczności pod uwagę. Nie zgadza się, że posiada jedynie 11 lat i 4 miesiące okresu pracy. Znaczna część jego dokumentów uległa zniszczeniu i jest w trakcie ich odtwarzania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że bezdomność osoby zdolnej do pracy nie jest żadnym usprawiedliwieniem dla braku ubezpieczenia. Ponadto przerwa od 1997 r. nie jest jedyną w okresie aktywności zawodowej skarżącego, bowiem przerywał on pracę na długie okresy już w latach, gdy w kraju nie występowały na rynku pracy żadne trudności. W toku postępowania skarżący nie informował o istnieniu dodatkowych okresów ubezpieczenia, czy też o zniszczeniu dokumentów. Nie przedstawił dowodów, że poszukiwał pracy i choćby rejestrował się jako bezrobotny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę na gruncie powołanych przepisów Sąd stwierdza, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać (...)" je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza bynajmniej, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z treści tego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak chociażby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozpoznawanej sprawie ww. przepis ustawy nie mógł być zastosowany, albowiem nie zostały spełnione wszystkie wymienione w nim przesłanki. Sporną kwestią jest uznanie czy zachodzą szczególne okoliczności w zakresie niespełnienia wymagań dających prawo do renty ustawowej. Przede wszystkim niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym omawiany przepis łączy jedynie z całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem. Orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2005 r. komisja lekarska ZUS stwierdziła, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy od [...] lipca 2002 r. okresowo do [...] listopada 2007 r. Skarżący wywodzi, że przerwa w zatrudnieniu w latach 1996 - 2002 spowodowana była bezdomnością. Wprawdzie bezdomność A.F. niewątpliwie utrudniała podjęcie zatrudnienia to nie można uznać, że stanowiła szczególną okoliczność wskutek, której nie spełnił warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty. Oceniając przebieg aktywności zawodowej skarżącego, zauważyć należy, że przerwy w zatrudnieniu miały miejsce w okresach od [...] kwietnia 1979 r. do [...] marca 1982 r., od [...] grudnia 1991 r. do [...] kwietnia 1995 r., zatem w latach, gdy skarżący nie był bezdomnym i nie istniała u niego niezdolność do pracy. W aktach sprawy nie ma też dowodów mogących wskazywać, że skarżący w okresach tych nie podejmował zatrudnienia z przyczyn od niego niezależnych, które można by uznać za szczególne okoliczności uniemożliwiające zatrudnienie tym bardziej, że mieszkał w W., gdzie trudności na rynku pracy były zdecydowanie mniejsze niż w innych miastach kraju. Wprawdzie skarżący twierdzi, że w latach 1991 - 1995 pracował, ale nie posiada żadnego dokumentu potwierdzającego tę okoliczność, nie może jej też udowodnić na podstawie zeznań świadków. Przyznał, że od 1996 r. nie pracował, bo nie bardzo nadawał się do pracy. Jednakże z treści orzeczenia lekarza orzecznika wynika, że całkowita niezdolność do pracy powstała u skarżącego dopiero od [...] lipca 2002 r. Również za szczególną okoliczność nie można uznać zagubienia dokumentacji potwierdzającej zatrudnienia skarżącego. Krótki staż ubezpieczeniowy 11 lat i 4 miesiące nie jest przesłanką negatywną przyznania świadczenia, jednak z całą pewnością ani sama ta okoliczność ani bezdomność i całkowita niezdolność do pracy powstała po 7, 5 roku bezczynności zawodowej nie mogą być uznane za spełnienie przesłanki szczególnych okoliczności, wskutek których A.F. nie spełnia ustawowych warunków do uzyskania świadczenia. Skoro w niniejszej sprawie nie została wykazana przesłanka szczególnych okoliczności, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru warunków z art. 83 ust. 1 ustawy jest to okoliczność sama w sobie przesądzająca o niemożności uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.