II SA/Wa 314/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (spr.), Adam Lipiński, Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2008 r. sprawy ze skargi Z. S. na niewykonanie przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 2008/05 zobowiązuje Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej do wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 2008/05 w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Wyrokiem z dnia 20 lutego 2006 r. w sprawie IV SA/Wa Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu skargi Z. Ś., uchylił zaskarżone postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] i poprzedzające je postanowienie z dnia [...] kwietnia 2005 r. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego status pokrzywdzonego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Prezes Instytutu Pamięci Narodowej stwierdził, że w zasobach archiwalnych Instytutu brak jest dokumentów wskazujących na to, że skarżący jest osobą pokrzywdzoną w rozumieniu art. 6 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. Nr 155, poz. 1016 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w uzasadnieniu swojego wyroku uznał, iż zaskarżone postanowienie, a także postanowienie je poprzedzające zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego - art. 6 ust. 1 i 3 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej. Organ administracji nie dokonał konkretyzacji normy prawa materialnego w formie decyzji administracyjnej, błędnie stosując w to miejsce procedurę przewidzianą dla wydania zaświadczeń. Dalej wskazał, że przepisów działu VII kpa nie można stosować do załatwiania wniosków wymagających dokonania autorytatywnej konkretyzacji. Zaświadczenie potwierdza fakt ustalony, a nie wynik prowadzonego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Przepis art. 6 ustawy o IPN zawiera, jak wynikałoby z przyjętego sformułowania, "w rozumieniu ustawy" definicję ustawową pokrzywdzonego stanowiąc, że jest nim osoba, o której organy bezpieczeństwa państwa zbierały informację na podstawie celowo gromadzonych danych, w tym w sposób tajny. O przyznaniu statusu pokrzywdzonego decyduje okoliczność, czy o osobie ubiegającej się o przyznanie takiego statusu zbierane były przez organy bezpieczeństwa państwa informacje. Natomiast ust. 3 tego artykułu określa, kto nie jest pokrzywdzonym wskazując, iż jest to osoba, która następnie po tym, jak organy bezpieczeństwa zbierały o niej informacje, została funkcjonariuszem, pracownikiem lub współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa. Ustawodawca ustalił zatem przesłanki pozytywne i negatywne przyznania statusu pokrzywdzonego. W konkluzji uzasadnienia Sąd podkreślił, że odmowa wydania skarżącemu żądanego przez niego zaświadczenia, iż był on pokrzywdzonym jest równoznaczna w skutkach z wydaniem przez organ decyzji odmawiającej skarżącemu przyznania statusu pokrzywdzonego. Zaskarżone postanowienie wydane zostało w postępowaniu w przedmiocie wydawania zaświadczeń, które to postępowanie miało inny przedmiot aniżeli postępowanie w przedmiocie wydania decyzji administracyjnej. Zgodnie ze swoją istotą wynikającą z art. 217 § 2 kpa, ogranicza się ono bowiem wyłącznie do badania literalnych zapisów archiwalnych IPN, bez prowadzenia postępowania wyjaśniającego co do rzeczywistego spełnienia się przesłanek materialnoprawnych, o których mowa w art. 6 ustawy o IPN. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku oddalającym skargę kasacyjną wniesioną na rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przytoczone wyżej, podkreślił, że przyjęcie, że zaświadczenie jest formą dostateczną do obrony praw jednostki nie jest zgodne z regułą prawa do obrony. W przypadku zaświadczenia, że nie jest osobą pokrzywdzoną, nie ma możliwości obalenia domniemania zgodności z prawdą w tej procedurze. Wystąpienie przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie statusu osoby pokrzywdzonej wymaga ustalenia, a zatem odpowiada wszystkim elementom rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2006 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 2008/05 stało się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., w której Z. Ś. zwrócił się o pomoc w wyegzekwowaniu postanowień prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 2008/05. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ podał, że w piśmie z dnia 7 grudnia 2007 r. udzielono odpowiedzi skarżącemu i wyjaśniono, że z dniem 15 marca 2007 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej (Dz.U. z 2007 r., Nr 25, poz. 162) uchylająca art. 6 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 15 marca 2007 r. będący podstawą prawną rozstrzygnięć w zakresie statusu osoby pokrzywdzonej, w związku z czym obecnie nie istnieje już przedmiot postępowania, w świetle czego prowadzenie postępowania przed organem w tym zakresie jest niemożliwe. Wobec powyższego organ podkreślił, że Prezes Instytutu Pamięci Narodowej nie mógł w zakresie dotyczącym statusu osoby pokrzywdzonej wykonać wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 lutego 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwana ppsa), w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność oraz w razie bezczynności organu po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Na wstępie trzeba podkreślić, że cytowany przepis reguluje uprawnienia sądu o charakterze dyscyplinującym i represyjnym. Przechodząc na grunt sprawy niniejszej, trzeba podkreślić jej nietypowy charakter. Oczekiwaniem skarżącego, jest dokonanie przez sąd oceny i wyjaśnienie sytuacji prawnej, jaka powstała w przedmiotowej sprawie w związku z utratą mocy wiążącej z dniem 15 marca 2007 r. art. 6 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej. Wskazać należy, że skarga nie zawiera wniosku o wymierzenie organowi grzywny. Organ natomiast pozostaje w błędnym przekonaniu, że udzielenie odpowiedzi i wyjaśnienie, że wobec uchylenia art. 6 cytowanej ustawy mógł wykonać wyrok sądu, tylko w części zwrotu zasądzonych kosztów, jest prawidłowym załatwieniem sprawy wywołanej wnioskiem skarżącego. Przyjmuje się w praktyce sądowej i doktrynie, mimo że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tego wyraźnie nie określają, że w przypadku uwzględnienia skargi, wyrok ten powinien w istocie nałożyć na organ grzywnę. Jednak zgodnie z § 2 art. 154 ppsa, sąd może orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter, oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Zdaniem niektórych komentatorów, z uwagi na konstrukcję § 2 art. 154 ppsa, który ustanawia możliwość dodatkowych sankcji, wymierzenie grzywny zależy od uznania sądu. W sprawie niniejszej Sąd wydając wyrok, skorzystał z możliwości nałożenia na organ "dodatkowej sankcji" - szczególnie wobec braku wniosku o wymierzenie organowi grzywny, nakazując załatwienie sprawy w terminie 30 dni zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W sprawie niniejszej ponieważ, wobec uchylenia art. 6 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej, przepisy nie dopuszczają możliwości wydania decyzji w sprawach określonego rodzaju, to organ wykonując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2006 r., na podstawie art. 105 § 1 kpa, powinien wydać decyzję o umorzeniu postępowania wywołanego wnioskiem Z. Ś. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 154 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.