II SA/Wa 317/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska Asesorzy WSA Jacek Fronczyk WSA Andrzej Kołodziej (spr.) Protokolant Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2003r. nr [...], 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. E. K. pobierała rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy przyznaną w drodze wyjątku decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na okres od [...] września 2002 r. do [...] sierpnia 2003 r. Wnioskiem z dnia 11 czerwca 2003 r. wystąpiła o ponowne ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...] Prezes ZUS odmówił przyznania wnioskodawczyni tego rodzaju świadczenia, powołując się na brak przesłanki całkowitej niezdolności do pracy wynikającej z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2003 r., stwierdzającego u E. K. częściową niezdolność do pracy do września 2005 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E. K. zwróciła się do Prezesa ZUS o "przywrócenie całkowitej niezdolności do pracy", motywując wniosek swym stanem zdrowia. Podała, że po przebytej operacji onkologicznej oraz naświetleniach radiologicznych nie może samodzielnie zadbać o swój byt. Uzależniona jest od pomocy męża i dzieci, nie jest w stanie wykonywać prostych czynności, cierpi na zawroty głowy kończące się upadkami, zaniki pamięci i bóle głowy. Wskazała również, że według zaleceń lekarskich powinna prowadzić spokojny i oszczędny tryb życia oraz, że nie jest w stanie podjąć pracy w obawie o bezpieczeństwo swoje i innych. Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...]., po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] października 2003 r. W uzasadnieniu podniósł, powołując się na przepis art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeśli wnioskodawca spełnia łącznie następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną, lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wnioskodawczyni zaś nie spełnia przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, gdyż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2003 r. została uznana za częściowo niezdolną do pracy do września 2005 r. Organ wskazał ponadto, że zgodnie z art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, które w jego ocenie jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, bowiem nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Odnosząc się do podnoszonych przez E. K. trudnych warunków materialnych stwierdził, ze nie stanowią one wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi E. K. (kierowanej, zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji, do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie), która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 19 stycznia 2004 r. Treść skargi pokrywa się całkowicie z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, skierowanym do Prezesa ZUS w postępowaniu administracyjnym. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy na skutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie aby Prezes ZUS decyzją uznaniową przyznał świadczenie w nim przewidziane. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie, gdyż oprócz związania wymogami określonymi w cytowanym przepisie art. 83 ust. 1 ww. ustawy, ograniczony jest przepisami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki tak w zakresie prowadzenia postępowania, jak i orzekania. Zgodnie bowiem z przepisem art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej. Oznacza to, że Prezes ZUS musi między innymi przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mięć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa), musi również w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie organ uchybił wskazanym regułom postępowania i to w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są uzasadnienia obydwu decyzji. Sprowadzają się one do stwierdzenia, że świadczenie nie przysługuje, bowiem brak jednej z przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach postaci orzeczenia o całkowitej niezdolności skarżącej do pracy oraz podkreślenia związania orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2003 r. o uznaniu jej za częściowo niezdolną do pracy. Przedmiotowe orzeczenie, a w szczególności jego uzasadnienie jest lakoniczne i oprócz zapisu, że nie stwierdza się całkowitej niezdolności do pracy (na podstawie dokumentacji i badania), nie wyjaśnia, na czym polega poprawa stanu zdrowia skarżącej wykluczająca całkowitą niezdolność do pracy oraz z jakiego powodu stan zdrowia się poprawił. Porównanie tego orzeczenia z orzeczeniem sprzed roku, wydanego [...] lipca 2002 r. i stwierdzającego całkowitą niezdolność do pracy pozwala stwierdzić, że właściwie różnią się one między sobą tylko ich wynikiem. Pomimo twierdzeń skarżącej, że jej stan zdrowia nie uległ poprawie, Prezes ZUS nie odniósł się do nich merytorycznie, a jedynie ograniczył się do stwierdzenia, że jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach. Stanowisko organu w tym zakresie jest błędne w świetle przytoczonych wyżej obowiązków, jakie na organ prowadzący postępowanie nakłada Kodeks postępowania administracyjnego. Jeśli skarżąca kwestionowała orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, obowiązkiem organu było uzupełnić materiał dowodowy, by wyjaśnić powstałe wątpliwości, zasięgając np. opinii lekarza onkologa, bądź kierując skarżącą na ponowne badania lekarskie lub wzywając ją do przedłożenia dodatkowej dokumentacji lekarskiej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uzupełnić materiał dowodowy tak, by bezspornie ustalić rzeczywisty stan zdrowia skarżącej. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O zakresie, w jakim zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy.