II SA/Wa 317/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Asesor WSA Joanna Kube, Protokolant Paweł Groński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...]., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2004 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), którą odmówił W. T. przyznania renty w drodze wyjątku z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu wskazał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w przepisie art. 83 ustawy powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazał, iż z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których W. T. nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego. Z akt rentowych wynika, że łączny okres ubezpieczenia wynosił 6 lat 7 miesięcy i 23 dni, który jest nieadekwatny do jej wieku. Na przestrzeni pracy zawodowej wystąpiły kilkuletnie przerwy w latach 1982-1988, 1990-1993 oraz 1994 i 1996, mimo przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia. Niezdolność do pracy orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS została stwierdzona dopiero w dniu [...] lipca 1998 r. W decyzji wskazano również, iż trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. T. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia jej uzasadnionego interesu prawnego. Podnosiła, iż przerwy w pracy były spowodowane jej złym stanem zdrowia, podnosiła iż jest pensjonariuszką domu pomocy społecznej, osobą chorą i całkowicie niezdolną do pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Dodatkowo wskazał, iż skarżąca pobierała świadczenie w drodze wyjątku od października 1998 r. do września 2004 r. z tym, że w okresie od sierpnia 2001 r. do września 2004 r. było wypłacane bez przeprowadzenia postępowania właściwego dla świadczeń wyjątkowych, bowiem ZUS kontynuował wypłatę świadczenia, pomimo braku decyzji Prezesa ZUS, jedynie na podstawie dalszych orzeczeń lekarza orzecznika ZUS, stwierdzających u skarżącej nadal całkowitą niezdolność do pracy. Fakt wypłacenia świadczenia bez podstawy prawnej nie może spowodować powstania u skarżącej prawa do świadczenia w drodze wyjątku na stałe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. l ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 ww. ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu ubezpieczeń Społecznych, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie, w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. Jak wynika z akt sprawy, Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] października 1998 r. przyznał skarżącej od dnia [...] października 1998 r. rentę w drodze wyjątku z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji do [...] lipca 2001 r. Skarżąca w tym czasie była decyzją lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 1998 r. uznana za całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji od marca 1998 r. do [...] lipca 2004 r. Kolejnymi orzeczeniami lekarza orzecznika ZUS z [...] lipca 2001 r., [...] lutego 2002 r. skarżąca została uznana za całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jak wynika z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS dnia [...] lutego 2002 r., W. T. pozostaje pod opieki Poradni Zdrowia [...] od 1992 r., była wielokrotnie hospitalizowana [...], ostatnio grudzień 2001/styczeń 2002 r. Nastąpiło u skarżącej znaczne pogorszenie [...], wymaga opieki innych osób. Z akt sprawy wynika również, iż jest ona osobą częściowo niezdolną do pracy od urodzenia, posiada ustalone inwalidztwo III grupy od dzieciństwa z rozpoznaniem [...]. Pomimo to podejmowane próby wykonywania zatrudnienia ostatnio w 1998 r. spowodowały przyznanie przez Prezesa ZUS świadczenia w drodze wyjątku w październiku 1998 r. W toku postępowania prowadzonego przez organ nie wykazano aby zaistniały jakieś nowe okoliczności, które spowodowały podjęcie decyzji o odmowie przyznania renty w drodze wyjątku. Skarżąca jest nadal orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS uznana za całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji, przebywa w Domu Pomocy Społecznej w B., gdzie jest zameldowana na pobyt stały, nie posiada środków utrzymania. Trudno jest więc podzielić pogląd wyrażony w decyzji Prezesa ZUS, iż w jej przypadku nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku w oparciu o przesłanki wymienione w art. 83 ustawy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.