II SA/Wa 318/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Adam Lipiński, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. A. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r., o odmowie przyznania W. Z. świadczenia w drodze wyjątku. Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: W. Z. wnioskiem z dnia [...] czerwca 2012 r. zwrócił się do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Prezes ZUS, rozpoznając wniosek wyżej wymienionego, decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania wnioskodawcy renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, a niespełnienie nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. W przypadku wnioskodawcy nie stwierdzono istnienia przesłanki dotyczącej braku niezbędnych środków utrzymania. Organ podał, że z dołączonej do wniosku dokumentacji rentowej wynika, że dochód na jednego członka rodziny wynosi 1173,12 zł brutto i jest wyższy od kwoty najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2012 r. wynosi 799,18 zł. Organ podał też, że dochód przypadający na osobę w rodzinie może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych zainteresowanego jednakże trudno uznać, iż nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych, a to oznacza, że nie można uznać, że zainteresowany pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. W. Z. wystąpił do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, nazwanym odwołaniem, w którym zakwestionował prawidłowość tej decyzji. We wniosku tym wskazał, że jego żona, której zarobki organ brał pod uwagę oceniając jego sytuację materialną, zatrudniona jest jedynie na czas określony do [...] lutego 2014 r., a ponadto w tym zakładzie pracy już obecnie trwają zwolnienia z pracy. Ponadto wskazał, że po wykupieniu leków i opłaceniu miesięcznych rachunków pozostaje jedynie 600 zł. W. Z. podał też, że jest po dwukrotnym udarze krwotocznym prawej półkuli mózgowej i operacji krwiaka. Posiada głęboki niedowład lewostronny i padaczkę pourazową. W. Z. podał, że od trzech lat jest na utrzymaniu żony, która też ma problemy zdrowotne. Wskazał też, że nie może pozwolić sobie na rehabilitację bowiem jeden taki zabieg kosztuje 100 zł, a zabiegi te mu są niezbędne. Prezes ZUS w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r. W uzasadnieniu decyzji organ ponownie podał, że z akt sprawy wynika, że W. Z. posiada środki utrzymania z tytułu zatrudnienia żony w wysokości 2390,43 zł brutto – średnie miesięczne wynagrodzenie z ostatnich trzech miesięcy, tj. od września 2012 r. do listopada 2012 r. Wykazany dochód na osobę w rodzinie wynosi zatem 1195,21 zł. Organ podkreślił, iż brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W celu ustalenia tego kryterium należy zatem posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2012 r. wynosi 799,18 zł. Powyższy pogląd znajduje zaś odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Jakkolwiek w subiektywnym odczuciu wnioskodawcy dochód ten może nie być wystarczający do zapewnienia niezbędnych środków utrzymania, to jednak organ rozstrzygający sprawę w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, musi kierować się obiektywizmem. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby natomiast posłużenie się jako kryterium, głównymi wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. Z. kwestionując zaskarżoną decyzję, podał, ze jest osobą całkowicie niezdolną do pracy od dnia [...] września 2009 r. Ponowił ponadto argument, zawarty już w odwołaniu odnośnie jego stanu zdrowia i wynikającą z tego okoliczność powodującą niemożność podjęcia zatrudnienia. Zarzucił też organowi, że jego decyzja oparta jest jedynie na dochodach żony, pomija zaś całkowicie lata jego pracy. W wymaganym okresie 10 lat, posiada udowodnione 4 lata, 11 miesięcy i 27 dni. Zabrakło mu jedynie 3 dni do posiadania do renty w trybie ustawowym. Wskazał też, że nie mając prawa do renty nie ma możliwości leczenia i rehabilitacji, a to może spowodować, że będzie poruszał się tylko na wózku inwalidzkim. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga W. Z. zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego, organ upatrywał podstawy swojej decyzji w fakcie, iż dochód miesięczny na jednego członka rodziny skarżącego przekracza kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym, a tym samym, po stronie wnioskującego nie zachodziła przesłanka "braku niezbędnych środków utrzymania". Analizując przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzić należy, iż nie zawierają one definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania". Zachodziła więc konieczność wypracowania przez judykaturę i organy administracji sposobu rozumienia tego pojęcia. Należy przychylić się do stanowiska organu, iż metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. W ocenie Sądu, nie może to jednak być jedynym kryterium zmierzającym do ustalenia, czy wnioskodawca ma zapewnione niezbędne środki utrzymania. W celu wyjaśnienia omawianej kwestii, jako niezbędne jawi się odniesienie do konkretnej sytuacji danego przypadku. W związku z tym, należy więc zbadać sytuację rodzinną, zdrowotną i przez pryzmat wydatków koniecznych do poniesienia przez wnioskodawcę, odnieść się do oceny posiadania przez niego niezbędnych środków utrzymania. Dokonując przedmiotowej analizy, należy również wziąć pod uwagę przyczyny, dla których osoba wnioskująca nie może liczyć na otrzymanie świadczenia w trybie zwykłym. Przechodząc do meritum niniejszej sprawy wskazać należy, iż organ nie dokonał takiej szerokiej analizy sytuacji skarżącego. Nie wziął pod uwagę tego, że skarżący nie tylko nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, ale jest także niezdolny do samodzielnej egzystencji. To sprawia, iż wymaga stałej opieki, dla zapewnienia której konieczne jest ponoszenie dodatkowych wydatków. Nie bez znaczenia jest także fakt, iż niemożność podjęcia zatrudnienia przez skarżącego w celu wypracowania uprawnienia do świadczenia w trybie zwykłym oraz stan zdrowia, w jakim się znajduje, wynika z przyczyn od niego niezależnych. Skarżący jest osobą bardzo chorą, jest po dwukrotnym udarze krwotocznym prawej półkuli mózgowej i operacji krwiaka. Posiada głęboki niedowład lewostronny i padaczkę pourazową. Musi posiadać dodatkowe kwoty pieniężne na leki oraz na rehabilitację, która może go uchronić przed wózkiem inwalidzkim. W świetle powyższego, fakt przekroczenia przez skarżącego dochodu określonego przez najniższą kwotę świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym nie sprawia, że można przyjąć, iż posiada on niezbędne środki utrzymania. W toku dalszego postępowania organ winien uwzględnić wyżej wyrażone stanowisko Sądu. Ponieważ ze skarżonej decyzji nie wynika, aby organ kwestionował inne przesłanki przewidziane przepisem art. 83 przedmiotowej ustawy, powinien on wydać pozytywną dla skarżącego decyzję. W tym stanie sprawy, uznając, że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł w oparciu o art. 152 powołanej ustawy. Stosując art. 250 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i w związku z § 2 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie w wysokości 240 zł, powiększone o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.