II SA/Wa 327/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję podjętą w dniu [...] listopada 2007 r. nr [...] odmawiającą J. S. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) zwanej dalej "ustawą", ubezpieczonemu, który wskutek szczególnych okoliczności nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie może – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie ma niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie, przy czym wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Wskazał również, iż powołany art. 83 ustawy może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, iż z uwagi na brak niezbędnych środków utrzymania i wystąpienie szczególnych okoliczności J. S. decyzjami z dnia [...] października 2002 r., z dnia [...] listopada 2004 r. i z dnia [...] listopada 2006 r. została przyznana renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Ponadto organ wskazał, iż świadczenia w drodze wyjątku nie są przyznawane na całe życie i nie mają charakteru roszczeniowego, bowiem ich przyznanie zostało pozostawione uznaniu Prezesa ZUS. Prezes ZUS w swojej decyzji wskazał, iż po ponownym rozpatrzeniu wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie stwierdził istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy, tj. brak niezbędnych środków utrzymania. Z akt sprawy wynika bowiem, iż J. S. zamieszkuje wraz z żoną, która otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł miesięcznie, a zatem wykazany dochód przypadający na osobę w rodzinie w kwocie [...] zł nie pozwala na uznanie, iż została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Wyjaśnił również, iż pojęcie braku niezbędnych środków utrzymania nie zostało zdefiniowane w ustawie, a w związku z tym należy posiadane środki utrzymania ocenić na tle minimalnej emerytury, która od 1 marca 2006 r. wynosi 597,46 zł. Porównanie dochodu na osobę w rodzinie J. S. z kwotą najniższej emerytury wyklucza możliwość uznania, iż brak jest niezbędnych środków utrzymania. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. S. nie zgodził się ze stanowiskiem Prezesa ZUS, podnosząc, iż spełnia warunki określone w art. 83 ustawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga J. S. nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie, przy czym konstrukcja przepisu wskazuje, iż aby świadczenie mogło być przyznane, wszystkie wymienione w nim warunki winny być spełnione łącznie. Z treści przepisu art. 83 ustawy wynikają zatem trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego Prezesa ZUS. Po pierwsze niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy, po trzecie osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. W przedmiotowej sprawie, decyzją z dnia [...] października 2002 r. przyznano J. S. świadczenie w drodze wyjątku, a następnie prawo do tego świadczenia przedłużano decyzjami z dnia [...] listopada 2004 r. i [...] listopada 2006 r. z uwagi na fakt, iż J. S. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i nie posiadał niezbędnych środków utrzymania. W toku kolejnych ustaleń, po wniosku z dnia [...] sierpnia 2007 r., Prezes ZUS stwierdził, iż dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi [...] zł, a to jest kwota wyższa niż płaca minimalna i nie daje ona podstaw do uznania, że J. S. jest pozbawiony niezbędnych środków utrzymania. W związku z tym odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Należy zgodzić się ze stanowiskiem wskazanym przez organ, iż brak środków wystarczających na zaspokojenie wszystkich życiowych potrzeb nie jest tożsamy z brakiem środków w wymiarze niezbędnym. Dochód przypadający na osobę w rodzinie skarżącego znacznie przekracza wysokość najniższej emerytury, jak również przekracza wysokość płacy minimalnej. Podkreślić należy, że organ nie może przy ustalaniu wysokości dochodu rodziny kierować się kryterium wydatków przez nią ponoszonych. Kryteriami, którymi kieruje się organ przy ustalaniu wysokości dochodu jest porównanie dochodu w rodzinie z kwotą najniższej emerytury, a ten w niniejszej sprawie znacznie przekracza tę ostatnią. Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym i zostały w pełni oraz wyczerpująco rozpatrzone i w konsekwencji doprowadziły do wydania prawidłowej decyzji w świetle obowiązującego prawa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji wyroku.