II SA/Wa 33/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras (spraw.), Asesor WSA Sławomir Antoniuk, Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Michał Sułkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2007 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. F. z dnia [...] września 2006 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionego świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że powyższe świadczenie może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, wykazany w rodzinie skarżącego dochód na członka rodziny wynosi [...] zł, co nie pozwala – zdaniem organu – uznać, że skarżący nie posiada niezbędnych środków utrzymania. We wniosku z dnia [...] listopada 2006 r. do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, A. F. nie zgodził się ze stanowiskiem organu administracji i uznał powyższą decyzję za krzywdzącą. W dalszej części podał że mimo, iż zamieszkuje z rodzicami, to jednak nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa i utrzymuje się sam. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października 2006 r. i w uzasadnieniu powołał się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji dodając jednocześnie, że niezbędne środki utrzymania nie są tożsame z niewystarczającymi środkami utrzymania, zaś środki którymi skarżący dysponuje, pozwalają mu na pokrycie niezbędnych wydatków. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. F. nie zgodził się z zaskarżoną decyzją i wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji, a w uzasadnieniu powołał się na zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W dalszej części uzasadnienia stwierdził, że rodzice są w podeszłym wieku i potrzebują stałej opieki lekarskiej, w związku z czym ich wydatki na leczenie są duże. Dodał ponadto, że utrzymują oni cały dom. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodał, że skarżący sam podał, iż prowadzi z rodzicami wspólne gospodarstwo, bowiem rodzice utrzymują cały dom. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z treści cytowanego już wyżej przepisu art. 83 ust. 1 ustawy, wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny; po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozpoznawanej sprawie organ miał podstawę do przyjęcia, iż A. F. nie spełnia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Jak wynika bowiem z akt sprawy, dochód w rodzinie skarżącego na jednego członka rodziny wynosi [...] zł, co – jak słusznie podkreślił organ – nie pozwala na uznanie, że skarżący pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że wskazane w omawianym przepisie niezbędne środki utrzymanie nie są tożsame z niewystarczającymi środkami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2002 r. – sygn. akt II SA 4189/01, LEX nr 83733). Podkreślić również należy, że skarżący zakwestionował fakt pozostawiania na utrzymaniu rodziców dopiero po wydaniu przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pierwszej odmownej decyzji, chociaż sam wskazał we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku rodziców, jako osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie. Fakt ten nie był również negowany przez skarżącego przy wydawaniu przez organ wcześniejszych decyzji o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Co więcej, ustalany wtedy dochód na jednego członka rodziny, wraz z rentą skarżącego, był niższy niż obliczony w zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, na co wpływ miało także pozostawanie na utrzymaniu rodziców skarżącego jego siostry z synem. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.