II SA/Wa 331/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Sędziowie WSA Iwona Maciejuk, Olga Żurawska-Matusiak, , Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Wiechowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2016 r. sprawy ze skargi G.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy dotyczącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2015 r. w przedmiocie odmowy przyznania G. K. wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. W ocenie organu, w sprawie nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Nie wykazała bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym było spowodowane okolicznościami, na które nie miała wpływu. Z akt sprawy wynika, że na przestrzeni 43 lat życia – na dzień orzeczenia niezdolności do pracy - udokumentowano 10 lat, 7 miesięcy i 6 dni okresów składkowych i nieskładkowych, ograniczonych do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W 10-leciu przed powstaniem niezdolności do pracy ustalonym orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS od [...] lipca 2005 r., zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udokumentowano 1 rok, 1 miesiąc i 18 dni tych okresów. W okresie od 8 listopada 1997 r. do [...] lipca 2005 r., tj. przez ponad 7 lat wnioskodawczyni nie kontynuowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Organ wykazał, iż wprawdzie przepis art. 83 ww. nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw między poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególne, wyjątkowe. Odnosząc się do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w którym wskazano, że przyczyną wykazanej przerwy w ubezpieczeniu była choroba organ stwierdził, iż w myśl art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalania daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy, orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie zgłoszono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Podkreślił jednocześnie, że orzeczeniem z [...] czerwca 2015 r. komisja lekarska ZUS ustaliła, że brak jest dokumentacji medycznej potwierdzającej jakąkolwiek niezdolność do pracy wnioskodawczyni przed dniem [...] lipca 2005 r. Orzeczenie komisji lekarskiej ZUS jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Organ wskazał, iż po ponownej i wnikliwej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdzono istnienia przesłanek szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła prawa do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych co wyklucza możliwość przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ponadto nie została spełniona przesłanka dotycząca braku niezbędnych środków utrzymania. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni mieszka z mężem i trójką pełnoletnich dzieci, a źródłem utrzymania rodziny są: wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia męża wnioskodawczyni w kwocie [...] zł miesięcznie (średnie wynagrodzenie z 3 ostatnich miesięcy) oraz stypendium stażowe syna A. K., w kwocie [...] zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny wnioskodawczyni wynosi [...] zł, a na osobę w rodzinie przypada 1282,73 zł miesięcznie. Organ podkreślił, iż brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2015 r. wynosi 880,45 zł miesięcznie. W przedmiotowej sprawie miesięczny dochód przypadający na jednego członka rodziny wynosi 1282,73 zł miesięcznie i przekracza kwotę brutto najniższej emerytury. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G.K. zarzuciła powyższej decyzji Prezesa ZUS naruszenie art. 7 w zw. z art. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym okoliczności przerwy w świadczeniu pracy w okresie od 14 maja 1997 r. do [...] lipca 2005 r. z uwzględnieniem pogarszającego się stanu zdrowia. Ponadto zarzucono naruszenie art. 83 ust. 1 tej ustawy przez uznanie braku spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, iż nie zgadza się z twierdzeniem organu, jakoby brak uprawnień do uzyskania renty na zasadach ogólnych nie był efektem szczególnych okoliczności. Podniosła, iż na żadnym etapie postępowania organ nie wyjaśnił dlaczego z ponad 14 lat jej pracy zawodowej uznał jako okresy mające znaczenie stażowe tylko 10 lat pracy przy 43 latach życia skarżącej. Wskazała, iż po zakończeniu nauki, mając 20 lat, natychmiast podjęła zatrudnienie. W okresie między 20 a 43 rokiem życia przepracowała ponad 14 lat. W powyższym okresie urodziła czworo dzieci, które w dacie zakończenia działalności gospodarczej miały 10, 9, 7 i 5 lat. Mąż skarżącej pracował zawodowo i to ona zajmowała się dziećmi i domem. Nie miała możliwości pogodzenia opieki nad dziećmi z aktywnością zawodową. Przy obowiązkach związanych z posiadaniem czworga dzieci była osobą nieatrakcyjną na rynku pracy. Skarżąca podniosła ponadto, iż jej problemy zdrowotne, które doprowadziły do obecnego stanu – niemożności samodzielnej egzystencji – uzewnętrzniły się już w 1996 r., jej pierwszy pobyt w szpitalu miał bowiem miejsce w miesiącu maju 1996 r., a kolejny w sierpniu następnego roku. Skarżąca zakwestionowała również ustalenia organu w przedmiocie jej kryterium dochodowego wskazując, że dochód syna – stypendium stażowe – uzyskiwany był do dnia 17 maja 2015 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby Prezes ZUS naruszył przepisy prawa materialnego, ewentualnie przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu, w jakim mogłoby to mieć wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają wymaganych w ustawie warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek – brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Analizując przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który rozpatrzył sprawę i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Organ prawidłowo przyjął, że w niniejszej sprawie nie występują szczególne okoliczności usprawiedliwiające brak aktywności zawodowej skarżącej w okresie poprzedzającym dzień powstania całkowitej niezdolności do pracy. Za okoliczność szczególną, uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu art. 83 przyjmuje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Zwraca się przy tym uwagę na zewnętrzny i obiektywny charakter tych okoliczności oraz ich niezależność od woli ubezpieczonego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00, LEX nr 53784, także wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt II SA 3191/00, LEX nr 537884 ). Zasadnie organ podnosi, że zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Oznacza to, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej jest wiążące dla organu i nie może on przyjąć daty innej, wcześniejszej od ustalonej orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2015 r. daty powstania całkowitej niezdolności do pracy G. K. – tj. [...] lipca 2005 r. W orzeczeniu Komisja wskazała ponadto, że brak jest dokumentacji medycznej potwierdzającej jakąkolwiek niezdolność do pracy przed dniem [...] lipca 2005 r. Prezes ZUS dokonując analizy ubezpieczenia skarżącej stwierdził, iż w okresie od 8 listopada 1997 r. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. przez ponad 7 lat, nie wykonywała ona zatrudnienia, ani innej działalności objętej ubezpieczeniem. Ustalenie organu w tym zakresie nie jest kwestionowane, zaś brak zatrudnienia w tym okresie spowodował nienabycie przez skarżącą prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy na ogólnych zasadach. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., odmawiając G. K. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy stwierdził w decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r., iż jej całkowita niezdolność do pracy oraz samodzielnej egzystencji powstała później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania zatrudnienia. Ponadto w ostatnim 10-leciu, w okresie od 29 lipca 1995 do 30 lipca 2005 licząc od daty powstania niezdolności do pracy udowodniono łączny staż pracy wynoszący 1 rok, 1 miesiąc i 15 dni. Jednocześnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że do stażu pracy nie zaliczono okresu od dn. 8 listopada 1997 r. do 1 stycznia 2000 r. z uwagi na brak opłaconych składek na ZUS. W wydanej po zakończeniu powyższego postępowania decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2005 r. o odmowie przyznania G. K. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku przyjęto, że udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynosi 10 lat i 6 dni. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] września 2006 r. Zarzut skargi, iż na żadnym etapie postępowania nie wyjaśniono dlaczego przyjęto jedynie 10-letni okres stażowy skarżącej nie jest więc zasadny. Niezależnie od powyższego powtórzyć należy, iż powodem nienabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym był brak aktywności zawodowej w okresie przed powstaniem niezdolności do pracy i skarżąca nie wykazała w niniejszej sprawie, aby niespełnianie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami na które nie miała wpływu. Zasadnie organ zauważa, iż po 1996 r. najmłodsze dziecko skarżącej skończyło 4 lata, zatem dzieci nie wymagały już takiej opieki, która czyniłaby niemożliwym podjęcie działalności zawodowej. Natomiast zgodzić się należy ze skarżącą, iż do dochodów jej rodziny został niezasadnie zaliczony dodatek stażowy syna pobierany do miesiąca maja 2015 r. i wobec powyższego dochód na członka rodziny w kwocie 821,00 zł nie pozwalał przyjąć niezaistnienia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Jednakże trudna sytuacja materialna sama w sobie nie stanowiła wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2016 r., poz. 718) orzekł jak w wyroku.