II SA/Wa 332/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA: Bronisław Szydło, Sędzia WSA: Andrzej Kołodziej, Protokolant: Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi J.T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); zwanej dalej kpa, po rozpatrzeniu wniosku J.T. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W wyniku przeprowadzonego postępowania przyjęto, że wskazane powyżej świadczenie w drodze wyjątku nie może zostać przyznane J.T., bowiem orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lipca 2008 r. nie została uznana za niezdolną do pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że także po przeprowadzeniu ponownego postępowania orzeczniczego, zgodnie z orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2008 r., nadal nie została ona uznana za niezdolną do pracy. Organ stwierdził, że J.T. nie spełnia przesłanki niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy z tytułu stanu zdrowia lub wiek i uznał, że świadczenie, którego się domaga nie może zostać jej przyznane. Jednocześnie wskazał, że orzeczenie lekarza orzecznika albo komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co oznacza, że nie podlega ono tzw. uznaniu administracyjnemu. Ponadto organ uznał, że trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której J.T. wniosła o jej uchylenie. Wnosząca skargę zarzuciła organowi brak wnikliwej analizy stanu faktycznego przy wydaniu zaskarżonej decyzji, jak również zakwestionowała orzeczenie komisji lekarskiej ZUS. Podkreśliła, że w miarę możliwości podejmowała pracę oraz próby przekwalifikowania w ramach przygotowania zawodowego, jednak różnorodność schorzeń, wciąż pogarszający się stan zdrowia i związane z tym liczne zwolnienia lekarskie uniemożliwiły jej zatrudnienie. Wskazała, że obecnie pozostaje pod opieką poradni specjalistycznych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy prawa materialnego, ewentualnie przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Jak wynika z akt rentowych 53 – letnia J.T. była kilkakrotnie badana na okoliczność niezdolności do pracy. Na podstawie orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lipca 2008 r., stwierdzającego możliwość podjęcia przez wnioskodawczynię pracy zawodowej, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. odmówił przyznania jej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W wyniku złożenia przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazała, że jej stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu, organ ponownie skierował J.T. na badania lekarskie. Orzeczeniem z dnia [...] października 2008 r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził, że skarżąca nie jest niezdolna do pracy. Po wniesieniu sprzeciwu od powyższego orzeczenia, komisja lekarska ZUS potwierdziła ustalenia lekarza orzecznika ZUS, że J.T.nie jest niezdolna do pracy. Należy zatem stwierdzić, że stosownie do orzeczeń komisji lekarskich ZUS, skarżąca jest osobą zdolną do pracy i pozostaje w wieku umożliwiającym zatrudnienie, ponieważ nie osiągnęła wieku emerytalnego, wynoszącego dla kobiet 60 lat. J.T. zatem nie spełniła jednego z obligatoryjnych warunków określonych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach. Podkreślenia wymaga także fakt, że orzeczenia lekarzy orzeczników ZUS są wiążące dla organu. Sąd nie ma uprawnień do badania zarówno orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS, jak i komisji lekarskich ZUS oraz możliwości kierowania ubezpieczonych na badania lekarskie. Rola sądu administracyjnego sprowadza się jedynie do oceny legalności wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. Fakt zaś, że J.T. uważa się za niezdolną do pracy nie uzasadnia uznania, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została podjęta niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Brak spełnienia przez skarżącą powołanej wyżej przesłanki, tj. niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, wyłącza, w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, możliwość przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.