II SA/Wa 341/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Maria Werpachowska (spraw.) Sędzia WSA - Ewa Kwiecińska Asesor WSA - Jarosław Trelka Protokolant - Anna Siwonia po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi G. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku G. R. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku postanowił na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego /tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm./ utrzymać w mocy decyzję podjętą w dniu [...] września 2005 r. odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu stwierdzono, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm./ jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wyjaśniono, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa we wskazanym przepisie muszą być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak chociażby jednego z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, bowiem orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] lipca 2004 r. wnioskodawca został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy. W wyniku złożonego odwołania od decyzji z dnia [...] września 2005 r., ponowne badanie lekarza orzecznika przeprowadzone w dniu [...] listopada 2005 r. potwierdziło, że G. R. jest częściowo niezdolny do pracy. Tym samym nie została spełniona przesłanka całkowitej niezdolności do pracy, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wyklucza to możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zgodnie z art. 14 powołanej ustawy podstawą do wydania decyzji w sprawie świadczeń w niej przewidzianych, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Orzeczenia te są wiążące dla organu rentowego jak również dla Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega uznaniu administracyjnemu. W skardze na powyższą ostateczną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych G. R. zarzucił błędną ocenę stanu jego zdrowia dokonaną zarówno przez lekarza orzecznika ZUS w dniu [...] listopada 2005 r., jak i podczas badania przez komisję lekarską w dniu [...] grudnia 2005 r., która uznała, że jest częściowo trwale niezdolny do pracy. Podkreślił, że choruje na nieuleczalną chorobę ataksję rdzeniowo móżdżkową, posiada też orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, które odpowiada inwalidztwu dawnej I grupy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że w związku z odwołaniem i dołączonymi przez skarżącego dokumentami, sprawa jego ponownie trafiła pod ocenę lekarzy orzeczników ZUS. W dniu [...] listopada 2005 r. G. R. ponownie został uznany za trwale częściowo niezdolnego do pracy od 30 kwietnia 2003 r. Skarżący nie skorzystał z zawartego w tym orzeczeniu pouczenia o możliwości wniesienia sprzeciwu. W tej sytuacji nie mogą być obecnie brane pod uwagę zarzuty co do treści orzeczenia lekarza orzecznika, tym bardziej, że ograniczają się do kwestionowania kompetencji lekarza orzecznika i zapewnienia, że choroba powoduje całkowitą niezdolność do pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy wydawaniu decyzji w sprawach świadczeń w drodze wyjątku jest związany orzeczeniem lekarzy orzeczników i nie może wbrew istniejącemu orzeczeniu uznać, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy, a tylko istnienie takiej niezdolności umożliwiłoby (o ile stwierdzonoby spełnienie pozostałych przesłanek z art. 83) przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Podczas rozprawy w dniu 6 kwietnia 2006 r. skarżący oświadczył, że składał sprzeciw od orzeczenia lekarza orzecznika, był badany [...] grudnia 2005 r. przez komisję lekarską, która uznała, że aktualny stopień naruszenia organizmu czyni 44 letniego ubezpieczonego trwale, częściowo niezdolnym do pracy od 30 kwietnia 2003 r. Kserokopię sprzeciwu i orzeczenia komisji lekarskiej złożył do akt sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę na gruncie powołanych przepisów Sąd stwierdza, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałych po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Podkreślić należy, że świadczenie to nie ma charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje bowiem jego wypłaty, pozostawiając jego przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak co wymaga podkreślenia - że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia. Granice uznania administracyjnego określone zostały bowiem w powołanym wyżej przepisie prawa materialnego. Jednocześnie, stosownie do art. 124 ustawy o emeryturach i rentach, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Musi zatem przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 kpa. W rozpoznawanej sprawie przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł być zastosowany, albowiem nie zostały spełnione wszystkie wymienione w nim przesłanki. Podkreślenia wymaga, że jednym z warunków koniecznym do uzyskania świadczenia jest istnienie po stronie ubezpieczonego całkowitej niezdolności do pracy, bowiem niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym omawiany przepis łączy jedynie z całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem. Skarżący podnosi, że jest całkowicie niezdolny do pracy, co potwierdza orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a orzeczenie lekarza orzecznika z dnia [...] listopada 2005 r. i orzeczenie komisji lekarskiej z [...] grudnia 2005 r. stwierdzające, że jest osobą trwale częściowo niezdolną do pracy od 30 kwietnia 2003 r. jest błędne. Trzeba jednakże mieć też na uwadze, że zgodnie z art. 14 ust. 3 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Oznacza to, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony do oceny, czy zaistniały szczególne przeszkody uniemożliwiające ubezpieczonemu nabycie świadczeń ustawowych w zwykłym trybie oraz do oceny sytuacji materialnej ubezpieczonego pod względem niezbędnych środków utrzymania. Natomiast inny charakter ma przesłanka dotycząca niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Nie podlega ona uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co oznacza, że jest on związany orzeczeniem lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej stwierdzającym rodzaj niezdolności ubezpieczonego do pracy. Taka właśnie sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Orzeczeniem lekarza orzecznika z [...] listopada 2005 r. skarżący został uznany częściowo trwale niezdolnym do pracy, a w wyniku złożonego przez G. R. sprzeciwu komisja lekarska orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2005 r. potwierdziła jego trafność zarówno co do stopnia niezdolności do pracy jak i daty powstania tej niezdolności. Powyższe uniemożliwiło przyznanie skarżącemu świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 omawianej ustawy. Związanie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzeczeniem komisji lekarskiej z dnia [...] grudnia 2005 r. spowodowało, że własna ocena stanu zdrowia skarżącego nie mogła wpłynąć na przyznanie w drodze wyjątku dochodzonego świadczenia. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że w postępowaniu o przyznanie świadczenia organ podejmując zaskarżoną decyzję nie uwzględnił orzeczenia komisji lekarskiej z dnia [...] grudnia 2005 r., co więcej w odpowiedzi na skargę stwierdził, że skarżący nie składał sprzeciwu od orzeczenia lekarza orzecznika z dnia [...] listopada 2005 r. Stwierdzić należy wobec powyższego, iż mimo, że w rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, czym dopuścił się naruszenia art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, to w ocenie Sądu uchybienia organu w tym zakresie nie miały wpływu na wynik sprawy, bowiem w wyniku złożonego sprzeciwu komisja lekarska [...] grudnia 2005 r., zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji potwierdziła, że G. R. jest trwale częściowo niezdolny do pracy. Tym samym brak jest spełnienia przesłanki zawartej w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - całkowitej niezdolności do pracy. Zważyć również należy, że orzeczenia powiatowych zespołów orzekania o stopniu niepełnosprawności, zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. nr 123, poz. 776 ze zm.), wydawane są dla innych celów, a w myśl art. 5 pkt 3 tej ustawy orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o częściowej niezdolności do pracy jest traktowane na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że zaliczenie skarżącego przez Miejski Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w W. do znacznego stopnia niepełnosprawności od 4 kwietnia 2005 r. nie jest równoznaczne z całkowitą niezdolnością do pracy. Orzeczenie to nie jest bowiem tożsame z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS wydanym w trybie przepisów ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie wywiera zatem skutków prawnych, jakie ustawa łączy z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS. Skoro w niniejszej sprawie nie została wykazana przesłanka całkowitej niezdolności do pracy, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru warunków z art. 83 ust. 1 ustawy jest to okoliczność sama w sobie przesądzająca o niemożności uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza i stąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej ppsa) orzekł jak w sentencji wyroku.