II SA/Wa 342/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA - Ewa Grochowska - Jung, Sędzia WSA - Anna Mierzejewska, Protokolant - Monika Niewińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], - zaskarżona decyzja podlega wykonaniu w całości, - zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. R. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa // osiemdziesiąt) stanowiącą 22% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej adwokatowi z urzędu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku W. W. (ur. [...] maja 1960 r.) z dnia 25 lipca 2005 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionego świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a przesłanki te powinny zostać spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie tymczasem, skarżący na przestrzeni 45 lat życia posiada łącznie udowodniony okres składkowy oraz nieskładkowy w wymiarze 20 lat, 9 miesięcy i 10 dni. W okresie ostatniego dziesięciolecia przypadającego przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, zamiast wymaganych 5 lat, udokumentował jedynie 3 lata, 5 miesięcy i 18 dni okresu ubezpieczenia. Ponadto w latach 1999 - 2001 i 2001 - 2003 nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu i tym samym nie można uznać, że zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w dalszym wykonywaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego. Zwłaszcza, że w tym czasie nie orzeczono wobec niego całkowitej niezdolności do pracy. Ponadto prowadzenie działalności gospodarczej w latach 2001 - 2003 i nieodprowadzanie od tego składek ubezpieczeniowych, nie można uznać za szczególe okoliczności, o których mowa wyżej. Niezależnie od powyższego skarżący korzysta z pomocy społecznej, co nie pozwala uznać, że nie posiada on niezbędnych środków utrzymania. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 stycznia 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, W. W. nie zgodził się ze stanowiskiem organu administracji i uznał powyższą decyzję za krzywdzącą. W dalszej części podał, że pracując w niepełnym wymiarze, nie mógł pobierać zasiłku dla bezrobotnych, ale następnie z uwagi na pogarszający się stan zdrowia zrezygnował z pracy. Natomiast lekarze orzecznicy ZUS nie chcieli go wówczas uznać za całkowicie niezdolnego do pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] listopada 2005 r. i w uzasadnieniu - powołując się na argumenty podane już w zaskarżonej decyzji - podał, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2005 r. został on uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od stycznia 2004 r., a do tego czasu mógł świadczyć pracę. Ponadto przesłanka niezbędnych środków utrzymania nie może być utożsamiana z niewystarczającymi środkami na utrzymanie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. W. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. i w uzasadnieniu powołał się na zarzuty zawarte już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodał jednocześnie, że organ dokonał błędnych ustaleń faktycznych, bowiem już wcześniej składał dwukrotnie wnioski o uznaniu go za niezdolnego do pracy, które nie zostały uwzględnione. Natomiast kwota zasiłku otrzymywana z opieki społecznej nie pozwala mu utrzymanie, ponieważ po potrąceniu rat alimentacyjnych, opłaty za czynsz i media oraz po zakupieniu lekarstw, pozostaje mu na utrzymanie mniej, aniżeli 100 zł. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne oraz prawne. Wskazał ponadto, że ubieganie się o rentę, nie stanowi dowodu na istnienie niezdolności do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione warunki w cyt. przepisie powinny być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że W. W. jest osobą ubezpieczoną i nie spełniał warunków do uzyskania emerytury lub renty na zasadach ogólnych. Bezspornym również jest to, że ze względu na orzeczoną wobec niego od stycznia 2004 r. całkowitą niezdolność do pracy, nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Reasumując, opisane powyżej przesłanki upoważniają go do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Poza wymienionymi przesłankami, kolejną obligatoryjną przesłanką przyznania renty w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione przez wnioskodawcę warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd dopatrzył się przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego, który w sposób mało wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie nie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Prawdą jest, że skarżący na przestrzeni 45 lat życia udokumentowała prawie 21 lat okresu ubezpieczenia. Faktem również jest, że do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, nie był on zatrudniony. Rzecz jednak w tym, że skarżący od roku 2001 do roku 2003 prowadził własną działalność gospodarczą, lecz nie odprowadzał od niej składek. Nie można jednak stracić z pola widzenia faktu, że organ decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. umorzył mu spłacanie zaległości z tytułu nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie, a kwestia ta nie została w żadnym stopniu zbadana przez organ pod kątem szczególnych okoliczności. Zatem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien ponownie dokonać analizy sprawy i w sposób wnikliwy oraz bardziej rzetelny uzasadnić decyzję w kontekście ważnych względów życiowych, co z kolei może go doprowadzić do wniosku, że sytuacja skarżącego jest szczególną okolicznością w rozumieniu art. 83 cytowanej już wyżej ustawy. Dodać w tym miejscu należy, że aktywność zawodowa skarżącego nie jest aż tak zbyt krótka - jak ocenił to organ - w szczególności, jeśli się zważy na opisaną już wyżej okoliczność. Organ administracji publicznej jest zobowiązany do prowadzenia postępowania w taki sposób, żeby pogłębić zaufanie do organów Państwa. Z treści art. 7 i 77 k.p.a. wynika dla organu obowiązek w pełni wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Tej zasadzie organ w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego, nie dołożył należytej staranności. Niezależnie od powyższego organ w sposób schematyczny ocenił przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania. Nie zbadał mianowicie, jakie są konkretne potrzeby skarżącego w zestawieniu z dochodami. Nie może bowiem ujść uwadze, że wskazany przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dochód w wysokości 418 zł zasiłku, może się okazać zdecydowanie za mały, jeśli się uwzględni stan zdrowia skarżącego, a przede wszystkim jego potrzeby związane z procesem leczenia. Reasumując, takie procedowanie stanowi uchybienie przepisom postępowania administracyjnego zawartym w art. 77 i 107 § 3 k.p.a. Ponadto nie znajduje ono oparcia w naczelnych zasadach postępowania administracyjnego, a w szczególności w zasadzie praworządności określonej w art. 6 k.p.a., w zasadzie dochodzenia do prawdy obiektywnej określonej w art. 7 k.p.a. nakładającej na organ prowadzący postępowanie wszechstronnego zbadania sprawy, tak pod względem faktycznym, jak i prawnym w celu ustalenia stanu rzeczywistego sprawy oraz zasadzie pogłębiania - co już wyżej zasygnalizowano - zaufania obywateli do organów Państwa ustanowionej w art. 9 k.p.a. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 152 i 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec, jak w sentencji wyroku.