II SA/Wa 347/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk, Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Janusz Walawski, Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2007 roku sprawy ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w W. z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do otrzymania równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...], którą to decyzją stwierdzono w punkcie 1) decyzji wygaśnięcie uprawnień J. G. do otrzymania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania od dnia [...] września 2006 r., zaś w punkcie 2) decyzji polecono zwrot do kasy Aresztu Śledczego w [...] nienależnie pobranego świadczenia za okres od [...] maja 2002 r. do [...] sierpnia 2006 r., w wysokości [...] zł, w terminie od [...] grudnia 2006 r. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano art. 89 ustawy z 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.) oraz § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 października 2003 r. w sprawie równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 187, poz. 1831). W uzasadnieniu stwierdzono, że J. G. w okresie od [...] maja 2002 r. do [...] grudnia 2006 r. pobrał nienależne świadczenie tytułem równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego w kwocie [...] zł. Organ wskazał, że J. G. nabył po swojej matce 1/6 udziału w spadku i jest współposiadaczem lokalu mieszkalnego położonego w P. przy ul. [...] od [...] maja 2002 r., tj. od daty uprawomocnienia się wydanego w tym przedmiocie przez Sąd Rejonowy w P. postanowienia sygn. akt [...]. Stwierdził, że skoro od [...] maja 2002 r. skarżący jest współwłaścicielem lokalu, to nie przysługuje mu równoważnik za jego brak, bowiem stosownie do art. 89 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej, przysługuje on w sytuacji nieposiadania lokalu mieszkalnego lub domu. Wskazał, że o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia (równoważnika), w kwocie [...] zł, orzekł w oparciu o cyt. wyżej § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie równoważnika pieniężnego (...) Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, podniósł, że jest funkcjonariuszem [...] od 1995 r. Przyznał, że po zmarłej matce odziedziczył, wraz z ojcem i bratem, prawo do lokalu położonego w P. przy ul. [...]. Podał, że ojciec jest właścicielem 2/3 tego lokalu, zaś ona z bratem po 1/6. Przedmiotowy lokal ma powierzchnię 47 m2, a więc jego udział wynosi nieco ponad 7 m2. Podniósł, że mieszkanie to nigdy nie spełniało warunków do zakwaterowania jego 4-osobowej rodziny, dlatego od dnia ślubu zamieszkuje u rodziców żony w P. przy ul. [...]. Podkreślił, że ani on, ani jego małżonka nie posiadają lokalu mieszkalnego oraz że nie przydzielono mu jako funkcjonariuszowi lokalu tymczasowego. Nadto podniósł, że nie posiada już prawa do lokalu odziedziczonego po matce i wynika to z aktu notarialnego z dnia [...] listopada 2006 r., który złożył organowi w listopadzie 2006 r. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując, że skarżący, po nabyciu udziału we "współwłasności lokalu kwaterunkowego", otrzymywał równoważnik bez podstawy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim stwierdzić należy, iż w przedmiotowej sprawie organ uchybił instytucji przedawnienia. Stosownie do art. 103 ustawy z 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 z późn. zm.), roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Wykładnia tego przepisu nie nasuwa wątpliwości co do tego, że organ, żądając zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z tytułu wypłaconego równoważnika, winien był ustalić datę wymagalności tegoż roszczenia, a następnie ocenić, czy i w jakim zakresie żądane roszczenie nie przedawniło się. W rozpatrywanej sprawie organ, żądając zwrotu równowartości wypłaconego skarżącemu równoważnika za okres od [...] maja 2002 r. do [...] sierpnia 2006 r., tj. za okres ponad 4 lat, niewątpliwie uchybił przepisowi art. 103 przedmiotowej ustawy ustanawiającemu 3-letni okres przedawnienia. Nadto organ nie ustalił, nie wskazał, czy w ogóle, a jeżeli tak, to kiedy skarżący wszedł w posiadanie lokalu odziedziczonego po matce. Przepis art. 89 ustawy o Służbie Więziennej stanowi, że funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania, jeżeli on sam lub jego małżonek nie posiadają lokalu mieszkalnego lub domu, a także jeżeli nie przydzielono funkcjonariuszowi kwatery tymczasowej. W ocenie Sądu, bezpodstawnym uproszczeniem było uznanie i przyjęcie, iż w dacie uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku skarżący wszedł w posiadanie lokalu, tym bardziej że podnosił, iż wraz z żoną i dziećmi zamieszkuje u rodziców żony. Wejście w posiadanie nie zawsze zbiega się z nabyciem własności (i odwrotnie), a zatem należało zbadać, ustalił i ocenić, czy w ogóle i jeżeli tak, to kiedy skarżący wszedł w posiadanie lokalu po matce. Należało też ocenić i odnieść się do faktu, iż jeszcze przed datą wydania decyzji przez organ II instancji, bo [...] grudnia 2006 r., skarżący zbył prawo do lokalu aktem notarialnym z dnia [...] listopada 2006 r., o czym poinformował organ. Tym samym, w dacie orzekania przez organ II instancji skarżący na pewno nie był ani właścicielem, ani posiadaczem przedmiotowego lokalu. A skoro tak, to organ odwoławczy ponownie, merytorycznie rozpoznając sprawę, nie miał podstaw do uznania w dacie orzekania, iż nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 89 przedmiotowej ustawy. Ponownie rozpoznając sprawę, organ ustali więc i oceni, w oparciu o istniejący stan faktyczny, czy skarżącemu przysługuje prawo do równoważnika pieniężnego za brak lokalu lub domu. Dokonując oceny w zakresie posiadania, posłuży się przepisami Kodeksu cywilnego, bowiem pojęcie "posiada" nie zostało zdefiniowane w ustawie o Służbie Więziennej. Ustali, czy w ogóle, a jeżeli tak, to kiedy, w jakiej dacie stało się wymagalne roszczenie o zwrot wypłaconego równoważnika. Ustalając datę wymagalności, organ ustali i oceni, czy w ogóle, a jeżeli tak, to kiedy (w jakiej dacie) skarżący wszedł w posiadanie lokalu odziedziczonego po matce. Ustali i oceni w sytuacji, gdy stwierdzi, że skarżący wszedł w posiadanie przedmiotowego lokalu, czy lokal ten odpowiadał przysługującej mu powierzchni mieszkalnej. Wreszcie, dokona oceny zasadności roszczenia o zwrot pobranego równoważnika przez pryzmat instytucji przedawnienia – art. 103 ustawy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w oparciu o art. 145 7 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.