II SA/Wa 349/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.), Sędzia WSA Joanna Kube, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 lipca 2024 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2023 r. B.C. (zwana dalej: wnioskodawczynią, skarżącą) zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej: Prezesem ZUS lub organem) o przyznanie świadczenia (renty z tytułu niezdolności do pracy) w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wniosku podała, że od wielu lat cierpi na schizofrenię paranoidalną, jej stan zdrowia z wiekiem coraz bardziej się pogarsza. Z przyczyn formalnych oraz z powodu braku wystarczających okresów składkowych nie udało się jej uzyskać renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym. Od lat utrzymuje z zasiłku stałego MOPR w S., którego aktualna wysokość to 712 zł. Ubiegała się też o rentę z Kanady, gdyż zamieszkiwała tam kilka lat, ale z powodu braku wystarczających okresów składkowych oraz z przyczyn formalnych odmówiono jej też tego prawa. Podkreśliła, że jej sytuacja jest bardzo trudna, jest osobą samotną, nie ma rodziny, na której wsparcie mogłaby liczyć. Prezes ZUS decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2024 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, odmówił przyznania B.C. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS podnosząc, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia łącznie wszystkich warunków określonych w tym przepisie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach z FUS za ubezpieczonego uważa się osobę podlegającą ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osobę, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Jednym z warunków, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest więc podleganie na przestrzeni życia ubezpieczeniu w rozumieniu przepisów ustawy. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika natomiast, że wnioskodawczyni nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu ani ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Brak jest zatem podstaw do przyznania wnioskowanego A świadczenia. Organ zaznaczył jednocześnie, że przy rozpatrywaniu uprawnień do świadczenia w trybie wyjątkowym ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W skardze na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2024 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B.C. ponownie podniosła, że od wielu lat cierpi na schizofrenię paranoidalną a jej stan zdrowia stale się pogarsza. Utrzymuje się jedynie z zasiłku stałego z MOPR, ale nie jest w stanie z niego pokryć wszystkich potrzeb. W ocenie skarżącej, spełnia wszystkie przesłanki do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Wszystkie dokumenty dotyczące jej stanu zdrowia przedstawiła organowi. Jej sytuacja jest bardzo trudna, a stan zdrowia nie pozwala na podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że jednym z warunków od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest podleganie na przestrzeni życia ubezpieczeniu w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej "P.p.s.a." Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści tego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Świadczenie to przyznaje Prezes ZUS, działając w ramach uznania administracyjnego, o ile spełnione są przesłanki wymienione w art. 83 ust. 1 tej ustawy. W sytuacji niespełnienia choćby jednej z przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie jest możliwe przyznanie świadczenia przewidzianego ww. przepisem prawa. Mając na względzie okoliczności faktyczne niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż organ słusznie uznał, że skarżąca nie spełniła warunku bycia osobą ubezpieczoną w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczony w rozumieniu ww. ustawy, to osoba podlegająca ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osoba, która przed dniem wejścia w życie ustawy podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. W niniejszej nie zostało wykazane, aby skarżąca kiedykolwiek podlegała ubezpieczeniu społecznemu, ubezpieczeniu emerytalnemu lub rentowemu, w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach z FUS,. Skoro zatem skarżąca nie była osobą ubezpieczoną w rozumieniu ww. przepisu ustawy o emeryturach i rentach z FUS, to nie spełnia jednego z warunków niezbędnych do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, o jakim mowa w art. 83 ust. 1 tej ustawy. Sąd ze zrozumieniem odnosi się do trudnej sytuacji zdrowotnej oraz materialnej skarżącej. Trudna sytuacja materialna nie wystarcza jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez skarżącą o świadczenia z pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku. należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a podniesione w skardze zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.