II SA/Wa 3592/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj Sędzia WSA Ewa Kwiecińska Sędzia WSA Sławomir Fularski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi P. L. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu [...] z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] Komisja Stypendialna [...] Uniwersytetu [...], dalej "Komisja Stypendialna" lub "organ I instancji", po rozpoznaniu wniosku P. L. – studenta Wydziału [...] z [...] października 2020 r., decyzją z [...] października 2019 r. nr [...], działając m.in. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 t.j. z późn. zm., dalej jako "Kpa"), art. 86 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 i 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2021 r. poz. 478 t.j. z późn. zm., dalej zwanej "ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym" odmówiła mu przyznania stypendium socjalnego za pierwszy semestr roku akademickiego 2019/2020. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że wniosek studenta obejmuje cały rok akademicki 2019/2020 i w zakresie przyznania stypendium za drugi semestr roku akademickiego 2019/2020 został już rozpoznany decyzją z [...] kwietnia 2020 r. z uwzględnieniem przepisów szczególnych, które weszły w życie z dniem 18 kwietnia 2020 r., tj. art. 79 ust 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-21 (Dz. U. z 2020r. poz. 695). W oparciu o ww. przepisy Komisja Stypendialna przyznała wówczas wnioskodawcy stypendium socjalne w drugim semestrze roku akademickiego 2019/2020. Wówczas jednakże Komisja Stypendialna nie rozstrzygnęła w ww. decyzji w sprawie prawa do stypendium socjalnego w pierwszym semestrze roku akademickiego 2019/2020. Z tego względu, w oparciu o prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1172/20 Komisja Stypendialna rozpoznała wniosek w zakresie dotyczącym stypendium socjalnego za pierwszy semestr 2019/2020. Komisja Stypendialna wyliczyła, że łączny okres studiowania przez wnioskodawcę wyniósł do dnia złożenia wniosku, tj. do [...] października 2019 r., 97 miesięcy co stanowi ponad 8 lat studiów. W związku z ustalonym czasem trwania studiów wnioskodawcy organ I instancji stwierdził, że na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, studentowi nie przysługuje świadczenie, o które wnioskuje. Zgodnie bowiem z tym przepisem świadczenie to przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Komisja Stypendialna uznała, że do ustalenia upływu okresu 6 lat odbywania studiów i przysługującego przez ten czas studentowi prawa do pobierania stypendium socjalnego nie jest istotna okoliczność czy student w tym okresie występował i faktycznie pobierał takie świadczenie, bowiem ww. ustawa mówi o przysługującym studentowi prawie do stypendium, a nie o rzeczywistym jego pobieraniu. Dlatego dla ustalenia wykorzystania okresu sześciu lat nie ma znaczenia fakt występowania wcześniej lub nie o takie świadczenie i rzeczywistego pobierania świadczenia, ale data podjęcia studiów i nabycia praw studenta, a tym samym nabycia praw do ubiegania się o takie stypendium. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawca łącznie do chwili złożenia wniosku studiował dłużej niż przez okres sześciu lat i z tego względu, mając na uwadze powyższe wyjaśnienie oraz przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym nie przysługuje mu prawo do przyznania stypendium socjalnego za pierwszy semestr 2019/2020. Pismem z [...] czerwca 2021 r. wnioskodawca wniósł odwołanie od ww. decyzji organu I instancji. Odwołujący się wniósł o zmianę decyzji Komisji Stypendialnej z [...] maja 2021 r. i przyznanie stypendium socjalnego za pierwszy semestr roku akademickiego 2019/2020. Decyzji organu I instancji zarzucił, że narusza ona prawo poprzez błędną wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zakresie w jakim Komisja Stypendialna wzięła pod uwagę okresy studiowania sprzed 1 października 2018 r. przy wyliczaniu sześcioletniego okresu przysługiwania świadczeń, czyli sprzed daty wejścia w życie ww. ustawy. Wnioskodawca podniósł, że aby świadczenie przysługiwało nie jest wystarczającym sam fakt posiadania statusu studenta i możliwości złożenia wniosku o przyznanie stypendium, ponieważ bez spełnienia innych warunków oraz wyrażenia woli w postaci złożenia wniosku w odpowiednim terminie, świadczenie nie będzie przysługiwać. W wyniku wniesionego przez studenta odwołania, decyzją z [...] sierpnia 2021 r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] Uniwersytetu [...], dalej jako "Odwoławcza Komisja Stypendialna" lub "organ odwoławczy", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 86 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 3 oraz art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, § 2 ust. 1 pkt 1, § 7 ust. 2 oraz § 13 ust 2 pkt 1 Regulaminu świadczeń dla studentów [...] Uniwersytetu [...], wprowadzonego Zarządzeniem nr [...] Rektora [...] z dnia [...] września 2019 r. oraz Komunikatu Nr [...] z dnia [...] listopada 2019 r. Prorektora ds. Studenckich i Kształcenia, utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Odwoławcza Komisja Stypendialna stwierdziła, że zarzuty wniesione w odwołaniu są bezpodstawne. Ustaliła, że łączny okres studiowania przez odwołującego się wyniósł ponad 8 lat studiów, dlatego na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym wnioskodawcy nie przysługuje stypendium socjalne w pierwszym semestrze roku akademickiego 2019/2020. Świadczenie takie w warunkach, które spełnia wnioskodawca mogło być przyznane wyłącznie za drugi semestr roku akademickiego 2019/2020 na podstawie przepisu szczególnego, tj. art. 79 ust. 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020r. poz. 695) i przyznanie takie nastąpiło na podstawie innej decyzji Komisji Stypendialnej, tj. decyzji z [...] kwietnia 2020 r. W odniesieniu zaś do pierwszego semestru roku akademickiego 2019/2020 świadczenie takie nie przysługiwało wnioskodawcy i nie mogło być przyznane, stąd decyzja Komisji Stypendialnej została wydana prawidłowo. Odwoławcza Komisja Stypendialna nie podzieliła stanowiska odwołującego się, który twierdzi, że "aby świadczenie przysługiwało nie jest wystarczającym sam fakt posiadania statusu studenta i możliwości złożenia wniosku o przyznanie stypendium, ponieważ bez spełnienia innych warunków oraz wyrażenia woli w postaci złożenia wniosku w odpowiednim terminie świadczenie nie będzie przysługiwać". Organ odwoławczy uznał, że nie ma podstaw do takiej interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nie zgodził się ze stanowiskiem odwołującego się, który twierdzi, że okres 6 lat powinien być traktowany jako okres rzeczywistego pobierania stypendium na wniosek studenta. Zdaniem Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla ustalenia biegu okresu sześciu lat nie ma znaczenia fakt wystąpienia o świadczenie i rzeczywistego pobierania świadczenia, ale data podjęcia studiów i nabycia praw studenta. Nie było wobec tego konieczne ustalanie czy student kiedykolwiek pobierał tego rodzaju świadczenie. Wnioskodawca studiuje obecnie łącznie ponad okres 6 lat i z tego względu, mając na uwadze powyższe przepisy, nie przysługuje mu prawo do przyznania stypendium socjalnego za pierwszy semestr roku akademickiego 2019/2020r. Zdaniem organu odwoławczego, nie można zgodzić się z twierdzeniem odwołującego się, że okres 6 lat powinien być liczony od dnia wejścia w życie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, tj. od 1 października 2018 r., ponieważ taka interpretacja nie wynika z przepisów przejściowych do ww. ustawy, jak również nie wynika z wyjaśnień przedstawianych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dostępnych na stronie https://www.gov.pl/web/nauka/swiadczenia-dla-studentow-od-l-pazdziernika-2019-r. Z wyjaśnień tych jednoznacznie wynika bowiem, że do sześcioletniego okresu przysługiwania świadczeń wlicza się także okresy studiowania sprzed wejścia w życie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (tj. sprzed 1 października 2018 r.). P. L. (dalej jako "skarżący") skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu [...] z [...] sierpnia 2021 r. nr [...], wnosząc o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Komisji Stypendialnej, a także zobowiązanie organu stypendialnego do wydania w określonym terminie decyzji, wskazując rozstrzygnięcie. Skarżący zwrócił się o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, ze względu na panującą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej sytuację epidemiologiczną. Nadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania oraz połączenie niniejszej sprawy oraz sprawy o sygn. akt II SA/Wa 1070/21 zawisłej przed tutejszym Sądem celem ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze względu na podobny charakter sporu. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym polegające na odmowie przyznania stypendium socjalnego pomimo spełnienia warunków ustawowych; 2. ewentualnie naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 Kpa w związku z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez nieustalenie wszystkich okoliczności stanu faktycznego, w szczególności brak ustalenia faktu pobierania przez skarżącego stypendiów za okres sprzed [...] października 2020 r.; 3. naruszenie art. 6 Kpa poprzez wydanie decyzji na podstawie przepisów Regulaminu świadczeń dla studentów [...] Uniwersytetu [...], stanowiącego załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr [...] Rektora [...] z dnia [...] października 2020 r. (dalej też: Regulamin Świadczeń [...], Załącznik nr 5), które są sprzeczne z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym; 4. naruszenie art. 6 Kpa poprzez wydanie decyzji w sposób dowolny, tj. z naruszeniem przepisów Regulaminu Świadczeń [...]; - co miało istotny wpływ na wydanie sprzecznego z prawem rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Rektor [...] Uniwersytetu [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej: "p.p.s.a.", sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.), a także art. 3 § 1 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, nie będąc przy tym związane zarzutami i wnioskami zawartymi w skargach oraz powołaną podstawą prawną. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, student ma prawo ubiegać się o: 1) stypendium socjalne, 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych, 3) zapomogę, 4) stypendium rektora, 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego, 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 - 4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2). Stosownie do art. 87 ust. 1 ww. ustawy, stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Warunki przyznania stypendium socjalnego określa art. 88. Natomiast zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Zgodnie natomiast z art. 93 ust. 2 pkt 1 powoływanej ustawy, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4 i art. 359 ust. 1, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zdaniem organu, w świetle art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, stypendium socjalne nie może zostać przyznane studentowi, który na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich posiada status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Skoro skarżący posiadał status studenta przez okres ponad 6 lat, w którym mógł otrzymywać stypendium, to jego uprawnienie do uzyskania stypendium wygasło, co skutkowało zastosowaniem ograniczenia z art. 93 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy i wydaniem decyzji odmownej. W ocenie Sądu, z powyższym stanowiskiem, nie sposób się zgodzić, bowiem przyjęta przez organ wykładnia ww. przepisu jest wadliwa. Organ przyjął bowiem, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Zdaniem Sądu, prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni - wykładnia językowa. Sąd podziela sposób wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy zaprezentowany przez K. Leweckiego w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62), który przyjmuje, że pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem. Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 powoływanej ustawy, student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium socjalnego), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, art. 87 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 - warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 - warunki przyznania zapomogi, art. 91 - warunki stypendium rektora, a art. 359 ww. ustawy - warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej. Zatem sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Mając na uwadze powyższe rozważania nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjął to organ w niniejszej sprawie. Analogiczny pogląd został zaprezentowany w wyroku NSA z dnia 7 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3596/21, w wyroku NSA z dnia 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 4082/21 i prezentowany jest w przytłaczającej większości orzecznictwa wojewódzkich sądów administracyjnych (częściowo jeszcze nieprawomocnych), np. w wyrokach: WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20; WSA w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 461/20 i z dnia 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 460/20; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20, WSA w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20, WSA w Poznaniu z dnia 17 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Po 773/20; WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2021 r. sygn. akt 394/20, WSA w Bydgoszczy z dnia 19 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 1223/20, WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2166/20 (publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat." Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie należy zauważyć, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia, zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania. Nie można, jak błędnie przyjęła w niniejszej sprawie Odwoławcza Komisja Socjalna, wiązać początku tego okresu sześcioletniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania, to jest otrzymywania świadczeń stypendialnych, to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium, stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany uwzględnić zaprezentowane wyżej stanowisko, a wydane rozstrzygnięcie uzasadnić w sposób odpowiadający wymogom prawa w tym zakresie. W związku z wnioskiem skarżącego zawartym w skardze, wyjaśnić jeszcze należy, że nie było możliwości połączenia niniejszej sprawy oraz sprawy o sygn. akt II SA/Wa 1070/21 zawisłej przed tutejszym Sądem celem ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia, bowiem w ww. sprawie zapadł już wyrok w dniu 6 października 2021 r. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podzielił jednak w całości stanowisko zawarte w ww. wyroku. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.