II SA/Wa 36/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Karolina Kisielewicz (spr.), , Protokolant Joanna Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2020 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję. A.T. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2019 r. (nr [...]) o odmowie przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że A.T. (u [...].09.1993 r.) w dniu [...] sierpnia 2019 r. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. We wniosku podał, że ZUS Oddział w [...] decyzją z [...] lipca 2019 r. wydaną na podstawie art. 57 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2018 r. poz. 1270 ze zm.), odmówił przyznania mu prawa do rety z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ nie udowodnił łącznie co najmniej 3 lat okresów składkowych i nieskładkowych. A.T. wyjaśnił, że po ukończeniu nauki w 2015 r. wyjechał do Wielkiej Brytanii, gdzie pracował dorywczo. W 2016 r. powrócił do Polski i pracował jako kierowca. W dniu [...] grudnia 2017 r., będąc w podróży służbowej do Francji doznał jednostronnego paraliżu i afazji. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] lipca 2019 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy (od [...] grudnia 2017 r. do [...] lipca 2021 r.). A.T. dodał, że otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny (160 zł. miesięcznie), nie posiada innego dochodu, nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. Jego matka pobiera świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 1500 zł. miesięcznie To wszystko prowadzi do wniosku, że wskutek szczególnych okoliczności nie może podjąć zatrudnienia oraz nie posiada niezbędnych środków utrzymania. W toku postępowania w tej sprawie organ ustalił, że A.T. od [...] sierpnia 2019 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna i pobiera zasiłek dla bezrobotnych. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] wypłaca mu zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 184,42 zł. miesięcznie, natomiast jego matka A.K. otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 1583 zł. miesięcznie. Prezes ZUS ustalił ponadto, w oparciu o zaświadczenie Urzędu Gminy w [...] z [...] sierpnia 2018 r. z którego wynika, że matka skarżącego jest podatkiem podatku rolnego od gospodarstwa rolnego w części 1/3 z powierzchni 5,02 ha, w tym przeliczeniowych 2,5825 ha. oraz że wysokość przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2017 r. wynosi 3399 zł. (obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 21 września 2018 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2017 r.). że dwuosobowa rodzina skarżącego osiąga dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 795,42 zł. Z tego wynika , że na jednego członka rodziny przypada miesięcznie kwota 1189, 21 zł. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych organ zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2019 r. odmówił przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu stwierdził, że miesięczny dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie przekracza kwotę brutto najniższej emerytury, która od 1 marca 2019 r. wynosi 1100, 00 brutto. Nie można zatem uznać, że A.T. pozostaje bez niezbędnych ,środków utrzymania. A.T. w skardze do Sądu zarzucił organowi nieuzasadnione art. 7 w związku z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez nierzetelne ustalenie i nieprawidłową ocenę okoliczności faktycznych sprawy i w konsekwencji naruszenie art. 83 ustawy o emeryturach i retach z FUS przez nieuzasadnioną odmowę przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Skarżący podniósł, że stan jego zdrowia nie pozwala mu podjąć pracy i że w jego przypadku wystąpiły tzw. szczególne okoliczności, umożliwiające "wypracowanie" świadczenia w trybie zwykłym. A.T. stwierdził, że w chwili złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, na jedną osobę w jego trzyosobowej rodzinie (skarżący, jego matka oraz brat B. T. - student bez dochodu) przypadało 526 zł. Organ "zupełnie pominął istoty fakt " że zasiłek dla bezrobotnych został mu przyznany do [...] sierpnia 2019 r. (756 zł. miesięcznie)". Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Organ stwierdził m. in., że nie kwestionuje ani obecnej niezdolności do pracy skarżącego ani jego trudnej sytuacji materialnej. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala jednak przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków do przyznania świadczenia w trybie zwykłym (za krótki okres składkowy i nieskładkowy, zgłoszenie do pierwszego ubezpieczenia po upływie 6 miesięcy od ukończenia szkoły). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zaskarżona przez A.T. decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych narusza prawo i dlatego jego skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Niezbędne (a więc podstawowe) utrzymanie zapewnia najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym, a więc kwota odpowiadająca minimalnej emeryturze, przy czym kryterium dochodowe powinno zostać ustalone w przeliczeniu na jednego domownika, z którym mieszka wnioskodawca (por. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1999/16, z dnia 22 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1268/18, z dnia 19 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 2357/18). Jest oczywiste, że rozstrzygnięcie podejmowane w granicach upoważnienia do uznania nie może być rozstrzygnięciem dowolnym, którego argumentacja sprowadzałaby się do stwierdzenia, że skoro organ "może, to nie musi". W konsekwencji sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym polega na zbadaniu, czy organ administracji dokonał prawidłowej wykładni stosowanej normy prawnej, czy wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zgodnie z celem danej ustawy, oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Kontroli sądowej podlega w szczególności uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną oraz z wyrażeniami normatywnymi, określającymi przesłanki aktualizacji upoważnienia do wydania decyzji uznaniowej. Przy takim zakresie kontroli obowiązkiem sądu jest sprawdzenie nie tylko tego czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, lecz również tego czy w granicach upoważnienia ustawowego zrealizował swoje kompetencje uznaniowe w sposób odpowiadający standardom demokratycznego państwa prawnego, w tym czy realizując te kompetencje respektował konstytucyjne publiczne prawo podmiotowe obywateli do zaopatrzenia społecznego w wysokości określonej w oparciu o materialnoprawne zasady, tj. czy rozstrzygnięcie nie ma charakteru arbitralnego, bądź dowolnego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oparł zaskarżoną decyzję na stwierdzeniu, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku jest możliwe, gdy wnioskodawca spełnia wszystkie przesłanki o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Skarżący, zdaniem organu, nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania, ponieważ miesięczny dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie skarżącego przekracza kwotę brutto najniższej emerytury (1100 zł.). W zaskarżonej decyzji organ nie uzasadnił tego stanowiska. Z akt sprawy wynika, że Prezes ZUS do dochodu dwuosobowego gospodarstwa domowego skarżącego "wliczył": świadczenie pielęgnacyjne otrzymywane przez matkę skarżącego (1583 zł.), zasiłki (pielęgnacyjny - 184,42 zł.) i dla bezrobotnych wypłacane skarżącemu oraz dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 795 zł. miesięcznie. Z tego wywiódł, że na jednego członka rodziny przypada 1189,21 zł. Sąd zauważa, że po pierwsze, ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Urzędu Gminy w [...] z [...] sierpnia 2018 r. wynika, że po pierwsze- matka skarżącego jest podatkiem podatku rolnego od gospodarstwa rolnego w części 1/3 z powierzchni 5,02 ha, w tym przeliczeniowych 2,5825 ha. Po drugie, w zaświadczeniu, na którym oparł się organ, podano wysokość przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2017 r. , gdy tymczasem w dniu wydania zaskarżonej decyzji ([...] listopada 2019 r.) było już opublikowane obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 23 września 2019 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2018 r. W obwieszczeniu podano, że przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wyniósł w 2018 r. 2715 zł, a więc był niższy niż w roku 2017. W świetle treści skargi oraz informacji podanych przez skarżącego w urzędowym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej, czy A.T. mieszka tylko z matką, czy również z bratem B.T. Z tego co już powiedziano wynika, że organ nie ustalił wysokości dochodów w sposób prawidłowy, a co najmniej nie dał tego wyrazu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Tym samym nie można było uznać, że skarżący nie posiada niezbędnych środków utrzymania, gdyż na jednego członka jego rodziny przypadała kwota przekraczająca wysokość najniższej renty z tytułu niezdolności do pracy. W konsekwencji Sąd uznał, że organ naruszył przepisy postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych będzie zobowiązany ustalić czy skarżący jest osobą niemającą niezbędnych środków utrzymania z uwzględnieniem zaprezentowanych wyżej uwag. W razie zaś dalszych wątpliwości co do spełnienia tego kryterium, organ przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia łącznego dochodu brutto rodziny skarżącego, a następnie ustali wysokość tego dochodu przypadającą na jednego jej członka i porówna ją z kwotą najniższej renty z tytułu niezdolności do pracy. Ustalenia organu powinny znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Sąd podkreśla, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby jej adresat nie miał wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).