II SA/Wa 37/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi S. S., pełnomocnika ustawowego córki K. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku S. S., decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...], odmówił przyznania jego małoletniej córce K. S. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłej matce. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Podał, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie przesłanek przez tę osobę, a następnie przez wnioskodawcę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że nie zostały łącznie spełnione wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Podał, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, ze zmarła w wieku 30 lat matka dziecka posiadała udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 7 lat, 9 miesięcy i 16 dni. W 10-leciu przypadającym przed dniem zgonu zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych, udowodniono 3 lata, 9 miesięcy i 8 dni. W latach 1992-1993 wystąpiła przerwa w wykonywaniu pracy. Wymieniona przestała wykonywać pracę w styczniu 1998 r. i do dnia zgonu w listopadzie 2003 r. nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W ocenie organu nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez zmarłą matkę dziecka uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w wymienionych przerwach nie miała orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Ponadto organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, S. S. podał, że jego sytuacja materialna uległa zmianie. Do wniosku załączył wyrok Sądu Rejonowego w T. z dnia 20 sierpnia 2007 r. sygn. akt III RC 29/07, w którym orzeczono o podwyższeniu alimentów zasądzonych od S. S. na rzecz: P. S. z kwoty po 180 zł do kwoty po 300 zł miesięcznie oraz A. S. z kwoty po 150 złotych do kwoty 250 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie. Uzasadniając podjętą decyzję organ wskazał, że nadal nie stwierdzono przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Skarżący nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym było spowodowane okolicznościami, na które matka dziecka nie miała wpływu. Podał, że S. S. zamieszkuje z córką K. S. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie skarżącego w kwocie 1880,84 zł oraz świadczenia z opieki społecznej (zasiłek rodzinny w wysokości 64 zł oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie 170 zł) w łącznej kwocie 2114,84 zł miesięcznie. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że ustalenia spełnienia warunku braku niezbędnych środków utrzymania należy dokonywać wobec niezdefiniowania tego pojęcia w ustawie, na tle wysokości minimalnej emerytury, która od dnia 1 marca 2006 r. wynosi 597,46 zł. Po odliczeniu alimentów dochód przypadający na jednego członka rodziny wynosi 782,42 zł miesięcznie i przekracza kwotę brutto najniższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Powyższe nie pozwala na uznanie, że spełniona została przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. S. wskazał, że organ pominął fakt, iż jest on zobowiązany do alimentacji na rzecz byłej żony w kwocie 100 zł miesięcznie. Podał, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń nie wziął pod uwagę, że na mocy wymienionego wyroku jest zobowiązany do zapłaty wyrównania kwoty podwyższonych alimentów od 8 marca 2008 r. - w sumie 1200 zł. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, powołując się na ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie w sprawie świadczenia w drodze wyjątku przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa, a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania wymienionego świadczenia jest prawidłowe. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Jednym z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. W ocenie Sądu, za okoliczność szczególną uznać należy wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884). W niniejszej sprawie okoliczności takich nie wykazano. W dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy zmarła posiadała jedynie 3 lata, 9 miesięcy i 8 dni okresów składkowych ubezpieczenia. Oceniając zgromadzony materiał dowodowy należy wskazać, że przedwczesna śmierć matki dziecka w stanie faktycznym sprawy nie może być uznana za okoliczność szczególną usprawiedliwiającą brak spełnienia warunków do przyznania renty rodzinnej ustawowej, ponieważ nie nastąpiła ona w trakcie pozostawania matki dziecka w zatrudnieniu podlegającym ubezpieczeniu. Podkreślenia wymaga, że zgon ubezpieczonej nastąpił po upływie 5 lat, 10 miesięcy i 5 dni od ustania ubezpieczenia. W czasie, gdy nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne, nie istniały niezależne od matki dziecka przeszkody uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia, których nie można byłoby przezwyciężyć. W okresie niewykonywania zatrudnienia, tj. od 22 stycznia 1998 r. do 23 listopada 2003 r., nie była też wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Ustalenia organu w tym zakresie są prawidłowe. Ponadto, jak słusznie zauważył organ, po stronie skarżącej nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje ją z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. Nawet przy uwzględnieniu, iż od dochodu S. S. należy odliczyć alimenty na byłą żonę w kwocie 100 zł miesięcznie, środki utrzymania na jednego członka rodziny będą wynosiły 732,42 zł. Wykazane środki nie są zapewne wystarczające, zważywszy na potrzeby rodziny, lecz trudno uznać wymienioną sumę jako tą, która nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych. Sytuacja skarżącego i jego małoletniego dziecka może być uznana za trudną, a środki, jakimi dysponuje za niewystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb, jednakże z pewnością przy uwzględnieniu, że dochód na osobę w rodzinie jest wyższy od najniższej emerytury, organ nie miał podstaw do stwierdzenia, że skarżący nie dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, w powołanym przez organ w decyzji wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/2001, zgodnie z którym niezbędnych środków utrzymania nie można utożsamiać z wystarczającymi środkami utrzymania. S. S. posiada pracę, z której uzyskuje wynagrodzenie wystarczające na pokrycie niezbędnych potrzeb dziecka i swoich. Nadto, uzyskuje niewielkie świadczenie z pomocy społecznej. Zasadnie zatem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że w sprawie brak jest spełnienia przez zmarłą matkę dziecka szczególnych okoliczności wynikających z treści przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ w sposób prawidłowy dokonał także oceny sytuacji materialnej skarżącego z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.