II SA/Wa 370/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Sędziowie WSA Przemysław Szustakiewicz, Janusz Walawski, Protokolant Joanna Głowala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2009 r. sprawy ze skargi T. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. B. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] kwietnia 2008 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił T. H. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż z dokumentacji rentowej wynika, że T. H. na przestrzeni 56 lat życia udokumentowała 8 lat, 11 miesięcy i 9 dni okresów składkowych, 2 lata, 11 miesięcy i 23 dni okresów nieskładkowych oraz 5 lat, 8 miesięcy i 15 dni okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Organ podał również, iż w latach 1977 - 1990 wystąpiła przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne. Podkreślił, iż w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w dalszym wykonywaniu zatrudnienia i nabyciu przez wnioskodawczynię uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w wymienionym okresie nie została wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. W toku postępowania ustalono, iż T. H., orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2008 r., została uznana za częściowo niezdolną do pracy, a zatem nie spełniała wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 83 ustawy. Organ dodał, iż wprawdzie przy rozpatrywaniu uprawnień do renty ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawczyni, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W dniu [...] listopada 2008 r. T. H. skierowała do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, motywując go trudną sytuacją materialną. Wskazując na trzy różne decyzje ZUS, z których każda ustala jej inny łączny okres pracy, zakwestionowała ustalony w zaskarżonej decyzji okres składkowy i nieskładkowy. Powołała się również na orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w B. oraz na wyroki sądowe, stwierdzające u niej niezdolność do pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie, podzielając zawartą tam argumentację. W uzasadnieniu organ ponownie wskazał, iż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2008 r. wnioskodawczyni została uznana za częściowo niezdolną do pracy od dnia [...] maja 2008 r. do dnia [...] grudnia 2011 r., zatem nie spełnia ona wymogu całkowitej niezdolności do pracy określonym w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jednocześnie wyjaśnił, iż zgodnie z art. 14 ust. 3 tej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej ZUS jest zatem wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega uznaniu administracyjnemu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. H. wyraziła niezadowolenie z powyższej decyzji i wniosła o jej uchylenie. Zarzuciła organowi naruszenie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez uznanie, iż nie spełnia ona warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku oraz nieustosunkowanie się w zaskarżonej decyzji do stawianych przez stronę zarzutów. Skarżąca ponownie wskazała na rozbieżności dotyczące ustaleń okresów składkowych i nieskładkowych w dotyczących ją trzech różnych decyzjach ZUS. Stwierdziła także, iż nie uwzględniono okresu jej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. W ocenie skarżącej łącznie przepracowała ona ponad 29 lat. T. H. powołała się również na wyrok Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] marca 2006 r. sygn. akt [...], stwierdzający u niej lekki stopień niepełnosprawności, która ma charakter trwały oraz na liczne orzeczenia lekarskie, które potwierdzają, iż stan jej zdrowia stale się pogarsza. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w wydanych w sprawie decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację prawną, pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania renty w trybie ustawowym (zwykłym). Wydanie takiej decyzji nie jest jednak dowolne, gdyż ograniczone jest czterema obligatoryjnymi przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 ustawy, a mianowicie: uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozpoznawanej sprawie ww. przepis art. 83 ust. 1 ustawy nie mógł być zastosowany, bowiem nie wystąpiła jedna z obligatoryjnych przesłanek koniecznych do przyznania przedmiotowego świadczenia. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego T. H. nie jest osobą niezdolną do pracy z uwagi na wiek (skarżąca miała w dacie wydania zaskarżonej decyzji skończone 57 lat), a także nie została stwierdzona w stosunku do niej całkowita niezdolność do pracy, bowiem orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2008 r., od którego nie wniesiono sprzeciwu, skarżąca została uznana za częściowo niezdolną do pracy od dnia [...] maja 2008 r. do dnia [...] grudnia 2011 r. Na podstawie art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych był związany ww. orzeczeniem, nie zaś innymi orzeczeniami, na które wskazywała skarżąca. Rolą Sądu jest natomiast w tym przypadku jedynie ocena legalności wydanych w sprawie decyzji administracyjnych, a nie ocena prawidłowości orzeczeń lekarskich. Skoro zatem w sytuacji skarżącej przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, jest to okoliczność eliminująca ją z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Brak wskazanej przesłanki sam w sobie przesądza również o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych warunków określonych w tym przepisie, zatem bez znaczenia w sprawie pozostają zarzucane przez skarżącą rozbieżności dotyczące ustaleń organu w zakresie okresów składkowych i nieskładkowych. Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji skarżącej, trzeba jednak jeszcze raz podkreślić, że przedmiotowe świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb wnioskodawcy, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą co najwyżej uzasadniać ubieganie się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku. O wynagrodzeniu z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).