II SA/Wa 377/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spraw.), Sędziowie WSA Przemysław Szustakiewicz, Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Joanna Ukalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2007 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) oddala skargę 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego R. C. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści zł) powiększoną o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa osiemdziesiąt) tytułem podatku od towarów i usług – tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 kpa, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r., którą to decyzją odmówił przyznania M. S. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W toku postępowania stwierdzono, iż [...] M. S. orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] nie została uznana za niezdolną do pracy. Nie spełniła więc jednej z czterech wymienionych przesłanek, tj. całkowitej niezdolności do pracy. Organ stwierdził, iż przesłanka ta nie opiera się na uznaniu administracyjnym, a oparta jest na ścisłej ocenie, co do samodzielnej egzystencji oraz niezdolności do pracy, przeprowadzonej przez lekarza orzecznika ZUS, bądź komisję lekarską ZUS. Dodatkowo organ podał, iż przy rozpatrywaniu uprawnień rentowych ocenie podlegała też sytuacja materialna M. S. Jednakże nie jest to jedyne kryterium oceny i nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania tego świadczenia. Wyjaśnił, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, ani też zasiłkiem dla bezrobotnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. S. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazała, iż Sąd wyrokiem z dnia 17 października 2006 r. stwierdził nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, z uwagi na podpisanie decyzji przez osobę nieuprawnioną. Twierdziła, iż wcześniejszy wyrok Sądu z dnia 17 października 2006 r., wydany w jej sprawie, powinien był zobligować organ do zmiany swojego stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga analizowana według tych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację prawną, pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania renty w trybie ustawowym (zwykłym). Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema obligatoryjnymi przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż M. S. nie spełniła jednego z obligatoryjnych warunków określonych w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy do uzyskania świadczenia. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego orzeczeniem lekarskim ZUS nie została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy. W ocenie Sądu, trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi samodzielnej, wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Odnosząc się zaś do zarzutu skarżącej, iż organ nie uwzględnił stanowiska Sądu, wyrażonego w wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1666/06, w którym to Sąd stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] lipca 2006 r., należy stwierdzić, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, iż ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego wiąże w konkretnym zakresie. Wyrok Sądu z dnia 17 października 2006 r. poddał ocenie decyzje Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2006 r. i [...] lipca 2006 r. w zakresie formalnym. Z uzasadnienia tegoż wyroku wynika, iż decyzja z dnia [...] lipca 2006 r. została wydana i podpisana przez osobę nieuprawnioną, co skutkowało stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji. Tylko w takim zakresie ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w wyroku z dnia 17 października 2006 r., wiązały organ i sąd. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.