II SA/Wa 379/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Olga Żurawska – Matusiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., działając na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] grudnia 2014 r. odmawiającą przyznania B. P. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż zainteresowana nie spełnia obligatoryjnych przesłanek skutkujących, zgodnie z treścią art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) przyznaniem świadczenia – to jest braku przesłanki istnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających uzyskanie świadczenia w trybie zwykłym oraz braku przesłanki niezbędnych środków utrzymania. W tym zakresie organ ustalił, co następuje. Lekarz orzecznik ZUS uznał B. P. za całkowicie niezdolną do pracy od dnia [...] marca 2014 r. do dnia [...] października 2015 r. Z dokumentacji rentowej wynika, że na przestrzeni 54 lat życia, tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy u B. P. udokumentowano okresy składkowe wynoszące 22 lata i 29 dni oraz okresy nieskładkowe wynoszące 7 lat, 2 miesiące i 18 dni. Łącznie do uprawnień uwzględniono 29 lat, 3 miesiące i 17 dni. Natomiast w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy – zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – został udowodniony okres wynoszący jedynie 2 lata, 7 miesięcy i 7 dni okresów składkowych. W okresach od dnia [...] sierpnia 2006 r. do dnia [...] lutego 2012 r. oraz od dnia [...] czerwca 2012 r. do dnia [...] marca 2014 r., tj. przez okres wynoszący łącznie ponad 7 lat B. P. nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Przeprowadzona analiza akt sprawy nie wskazuje, aby w wykazanych przerwach zainteresowana nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u B. P. ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w dniu [...] października 2014 r. i istniała na dzień [...] marca 2014 r. Zatem wcześniej nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Zatem w ocenie organu w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, które uniemożliwiły nabycie prawa do świadczenia w trybie zwykłym z przyczyn zasługujących na potraktowanie ich jako szczególne. Nadto posiadane środki utrzymania, to pobierana przez syna B. P. renta socjalna w kwocie 709,34 zł (brutto) oraz wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia – ostatnio w kwocie 2.814,00 zł (brutto). Wykazany dochód, przypadający na członka 2 osobowej rodziny w wysokości 1.761,67 zł miesięcznie, przekracza kwotę najniższego świadczenia emerytalnego, co nie pozwala na uznanie, iż zainteresowana nie posiada niezbędnych środków utrzymania zwłaszcza na tle wysokości minimalnej emerytury, która od dnia 1 marca 2014 r. wynosi kwotę 844,45 zł (brutto). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi B. P. wskazywała, iż w dniu [...] stycznia 1989 r. urodziła syna D. obciążonego wrodzonymi wadami układu pokarmowego, tzw. chorobą [...]. Do dnia dzisiejszego D. jest osobą wymagającą stałej i szczególnej troski. Syna wychowywała sama, nie mogła liczyć na niczyją pomoc, a rodzaj choroby syna wykluczał posłanie dziecka do przedszkola czy też pozostawianie go w świetlicy po zajęciach szkolnych, celem podjęcia pracy zawodowej. Przeciwnie, pobyt dziecka poza domem musiał być ograniczony do absolutnego minimum. Syn skarżącej bardzo długo wymagał troski w obrębie zabiegów higienicznych identycznej jak niemowlę w pieluszce. Uszkodzenia wrodzone powodowały, że syn nie czuł parcia na kał, a nieprawidłowo działający odbyt nie trzymał treści jelitowych. Powyższe powodowało, że dziecko wymagało nieustannej kontroli tej sfery – dla jego zdrowia (żeby nie doszło do powikłań, odparzeń i zakażeń), dla komfortu (żeby uniknąć brzydkiego zapachu) i w związku z obowiązkami (żeby mogło uczestniczyć w życiu społecznym i szkolnym). Także dzisiaj każdy dzień syna zaczyna się i kończy lewatywą, bo to jedyny sposób, aby zmniejszyć wydzielanie się treści jelitowej (kału) w ciągu dnia. Zmniejszyć – ale nie zahamować. Oprócz opisanej powyżej choroby głównej D. przeszedł też [...], a od roku 2003 ma stwierdzoną [...], w związku z czym pozostaje dodatkowo pod opieką poradni [...]. W 2011 r. syn skarżącej przebył wypadek komunikacyjny – skutkiem czego było wieloodłamowe złamanie żuchwy, wstrząśnienie mózgu, krwiak śródmózgowy płata czołowego, skręcenie kręgosłupa. Konsekwencje neurologiczne syn odczuwa do dziś – są to zawroty głowy oraz zaburzenia pamięci świeżej i dawnej. Ponadto ze względu na dysfunkcje w obrębie jamy brzusznej D. musi być na specjalnej lekkostrawnej diecie, nie powinien żywić się poza domem. Skarżąca podniosła, że w dacie [...] maja 2002 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją znak [...] uznał, że stan zdrowia jej syna mieści się w katalogu chorób wymienionych w obowiązującym wówczas rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki. Skarżąca podała, że nie otrzymała wówczas prawa do świadczenia emerytalnego ze względu na niższy od wymaganego okres zatrudnienia (zabrakło 1 roku), ale nie było żadnych wątpliwości, że jej syn, wówczas 13-letni, wymaga stałej opieki i pielęgnacji jako dziecko niezdolne do samodzielnej egzystencji. Skarżąca podkreśliła, iż będąc samotnym rodzicem musiała włożyć ogrom wysiłku w pielęgnację syna, a sama również jest od wielu lat osobą poważnie chorą. W dziesięcioleciu przed orzeczeniem niezdolności do pracy chorowała już na reumatoidalne zapalenie stawów. Jest to choroba postępująca, nie dająca rokowań na wyleczenie, bardzo bolesna i utrudniająca codzienne funkcjonowanie. RZS wymaga także drogiego i agresywnego leczenia lekami sterydowymi, które mają wiele działań ubocznych. W kwietniu 2012 r. przeszła ponadto zabieg laserowy chorego oka, a obecnie została skierowana na operację usunięcia zaćmy ze względu na postępy choroby i duże niedowidzenie. Na początku 2014 r. wykryto u niej nowotwór narządów rodnych. Przeszła operację usunięcia chorych narządów, a następnie radioterapię. Naświetlania oraz leki sterydowe stosowane z powodu reumatoidalnego zapalenia stawów spowodowały powikłania w obrębie narządów płciowych, z którymi boryka się do dnia dzisiejszego i które generują wysokie koszty leczenia. Skarżąca zakwestionowała wysokość średniego dochodu w rodzinie, wskazanego przez Prezesa ZUS. Wskazała, iż utrzymuje się wraz z synem z jego renty socjalnej w wysokości 709,34 zł brutto (619,50 zł netto) oraz wynagrodzenia za pracę podjętą pół roku temu w wysokości 1.876,00 zł brutto (1.373,11 zł netto). Łączny dochód rodziny to 2.585,34 zł brutto, czyli 1.992,61 zł netto, co daje kwotę 1.292,67 zł brutto, czyli 996,306 zł netto na jednego członka rodziny. Jest to kwota, która nie pozwala na zaspokojenie podstawowych, absolutnie niezbędnych potrzeb rodziny skarżącej, albowiem oprócz niebagatelnych kosztów leczenia ponosi też koszty utrzymania siebie i domu. Wiele leków, które przyjmuje skarżąca, jest odpłatnych w 100% - zwłaszcza leki okulistyczne i ginekologiczne. Skarżąca podała, że kosztują także dojazdy do lekarzy specjalistów w W. i B. W związku ze specyfiką choroby syna oraz jej dolegliwościami ginekologicznymi potrzebują ogromnej ilości środków higienicznych, które są przecież w pełni odpłatne. Natomiast miesięczne koszty utrzymania domu to: czynsz 252 zł, energia elektryczna średnio 145 zł, gaz 60 zł, telefony średnio 150 zł. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podkreślił, iż skarżąca nie jest pozbawiona niezbędnych środków utrzymania. Najniższe świadczenie rentowe z FUS to obecnie 880,45 zł brutto. Skarżąca ma na swe potrzeby kwotę znacznie wyższą. Kryterium dochodu jest przez organ przyjmowane zgodnie z ustalonym ustawowo najniższym świadczeniem emerytalnym i rentowym - nie ma możności oparcia się natomiast na kryterium wydatków, te bowiem każdy z wnioskodawców ustala inaczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. W niniejszej sprawie organ wskazał na dwie niezależne przesłanki przemawiające za odmową przyznania wnioskowanego przez B. P. świadczenia w trybie wyjątku. Pierwsza przesłanka to brak przesłanki istnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających uzyskanie świadczenia w trybie zwykłym, druga – brak przesłanki niezbędnych środków utrzymania. Analizując zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, należy podzielić stanowisko organu w przedmiocie braku w niniejszej sprawie po stronie skarżącej niezbędnych środków utrzymania, które w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu umożliwiałyby przyznanie świadczenia. Skarżąca, co jest w sprawie niesporne, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoim niepełnosprawnym synem. Nawet przyjmując korzystniejsze dla skarżącej wyliczenie średniego miesięcznego dochodu w jej rodzinie, jakie zaprezentowała w skardze, wskazać należy, iż wyliczona przez B. P. kwota – 1.292,67 zł brutto na osobę jest znacznie wyższa niż obecne najniższe świadczenie rentowe z FUS, to jest kwota 880,45 zł brutto. Zatem trafnie wskazuje Prezes ZUS, iż skarżąca ma na swe potrzeby kwotę znacznie wyższą, co stanowi przesłankę negatywną do przyznania wnioskowanego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela także stanowisko organu, iż kryterium dochodu w tego typu sprawach musi być przyjmowane zgodnie z ustalonym ustawowo najniższym świadczeniem emerytalnym i rentowym i dlatego nie ma możności oparcia się na kryterium wydatków, jak to czyni skarżąca, te bowiem w każdej sprawie mogą być inne. Skoro zatem skarżąca niespełnia w sposób ewidentny jednej z przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku, wskazanej w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – to jest kryterium braku niezbędnych środków utrzymania, to już choćby z tej przyczyny, zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Powyższe czyni zbędne analizowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi, co do zarzutu nieprawidłowej oceny przez organ kryterium istnienia szczególnych okoliczności, uniemożliwiających uzyskanie przez skarżącą świadczenia w trybie zwykłym, albowiem jak już wyżej wspomniano, przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dla przyznania świadczenia wymaga łącznego spełnienia wszystkich kryteriów. Zarówno Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dostrzegają, że środki posiadane obecnie przez rodzinę B. P. nie wystarczają na uzasadnione potrzeby, jednakże dochodzone świadczenie nie jest przyznawane w oparciu o zasady słuszności, ale jest świadczeniem ściśle określonym w normie szczególnej, to jest w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podjęta w niniejszej sprawie ostateczna decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zatem zasadna. Rozstrzygając sprawę organ prawidłowo zastosował zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa, które mogłoby skutkować uchyleniem albo stwierdzeniem nieważności zaskarżonych decyzji i dlatego, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.