II SA/Wa 383/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Adam Lipiński, , Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. G. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku H. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] października 2012 r. znak sprawy: o odmowie przyznania renty w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że skoro wnioskodawca nie osiągnął wieku emerytalnego, wynoszącego dla mężczyzn 65 lat (obecnie ma 60 lat) oraz nie został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS, to przedmiotowe świadczenie nie może być mu przyznane. Tak więc nie spełnia przesłanki niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy z tytułu stanu zdrowia lub wiek. Podkreślił, że brak wymaganego wieku emerytalnego nie może zostać potraktowany w charakterze okoliczności szczególnej. Fakt, że nie osiągnął jeszcze wieku emerytalnego nie stanowi przeszkody do nabycia w przyszłości prawa do emerytury w trybie zwykłym. Zaznaczył, że wskazana przez H. M. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy praca przy chemizacji rolnictwa nie jest okolicznością szczególną. Trudno bowiem uznać, że taką okolicznością, wskutek której nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym była, czy jest sytuacja na rynku pracy. Nie można kwestionować, że skala bezrobocia jest duża i występują trudności w znalezieniu pracy, ale w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego nie stanowi to okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto organ uznał, że trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której H. M. zakwestionował zaskarżoną decyzję, uznając ją za krzywdzącą. W uzasadnieniu skargi podkreślił swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Zaznaczył, że trudna sytuacja materialna, choć była brana pod uwagę nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, ani też zamienne dla zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący jest osobą w pełni zdolną do pracy, bowiem nie została orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. H. M. nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Skarżący zarówno we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jak i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując na swój zły stan zdrowia. Dokumenty na okoliczność stanu zdrowia skarżącego tj. dokumentacja z przebiegu leczenia ambulatoryjnego, zaświadczenia o stanie zdrowia wystawione przez lekarzy, wyniki bada były przedmiotem analizy i rozpoznania przez lekarza orzecznika ZUS w dniu [...] lipca 2012 r., który stwierdził, że H. M. nie jest niezdolny do pracy. Następnie po rozpoznaniu sprzeciwu od powyższego orzeczenia Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. stwierdziła, że H. M. nie jest niezdolny do pracy. W uzasadnieniu orzeczenia Komisja podała, że orzeczenie wydała w oparciu o bezpośrednie badanie oraz dokumentację z przebiegu leczenia ambulatoryjnego, kart informacyjnych z leczenia szpitalnego w okresie 1984, 1985, 1986, 2001, zaświadczeń wystawionych przez lekarzy leczących w dniu [...] maja 2012 r., wyników dodatkowych badań. Ponadto podkreślono, że kierowano się ustaleniami, dotyczącymi stopnia naruszenia sprawności organizmu, rodzaj charakter dotychczas wykonywanej pracy, możliwość dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek, predyspozycje psychofizyczne. Skoro skarżący nie jest całkowicie niezdolny do pracy ze względu na stan zdrowia i nie osiągnął również wieku emerytalnego (obecnie ma 60 lat), to tym samym podnoszony przez niego brak możliwości podjęcia pracy z powodu złego stanu zdrowia nie może stanowić przesłanki dla przyznania wnioskowanego świadczenia. Przepis ten, jako warunek przyznania świadczenia w drodze wyjątku wskazuje całkowitą niezdolność do pracy, która istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi inwalidztwo w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości wykonywania pracy lub w sytuacji, gdy przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. Chodzi przy tym o taki przedział wiekowy, który statuuje zainteresowanego w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. W przypadku skarżącego jest to wiek 65 lat. Bezsprzecznie w sprawie niniejszej żadna z powyższych sytuacji nie zaistniała. Wobec tego, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie przyjął, że brak u skarżącego stwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS i komisji lekarskiej ZUS całkowitej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Przypomnieć należy że nie każda schorzenie, powoduje całkowitą niezdolność do pracy. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.