II SA/Wa 383/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Janusz Walawski, Protokolant referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi K. i S. K. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] października 2014 r. o odmowie przyznania małoletnim – K. i S. K. - renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu A. K. Organ w trakcie postępowania ustalił, że zmarły, na okres czterdziestu lat życia, posiadał udokumentowanych 14 lat, 5 miesięcy i 16 dni okresów składkowych i nieskładkowych, zaś w ostatnim dziesięcioleciu - zamiast 5 lat, jedynie 2 lata, 8 miesięcy i 26 dni. Badając sprawę organ nie stwierdził, aby przerwy w opłacaniu składek przez ojca dzieci były usprawiedliwione szczególnymi okolicznościami. Nie była bowiem wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zaś alkoholizm nie może być uznawany za szczególną okoliczność w sytuacji, gdy brak jest dowodów na podejmowanie przez badanego prób leczenia przedmiotowego uzależnienia. Organ wyjaśnił również, że sytuacja panująca na rynku pracy, a w szczególności bezrobocie, nie jest traktowane w orzecznictwie sądowym za okoliczność szczególną, uzasadniającą brak wypracowania stażu pracy stosownego do wieku. Od powyższej decyzji skargę do tutejszego Sądu wywiodła E. K., działająca w imieniu małoletnich. Zarzuciła organowi naruszenie: - art. 80 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez uznanie, że nie zachodzą szczególne okoliczności dla przyznania dochodzonego świadczenia, - art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez brak zebrania całego materiału dowodowego w sprawie. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że okolicznościami szczególnymi, uniemożliwiającymi zmarłemu wypracowanie odpowiednio długich okresów składkowych, było panujące w kraju bezrobocie, a także choroba trapiąca ojca dzieci na długo przed śmiercią. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawczynię, przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było istnienie po stronie zmarłego ojca dzieci, okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z ww. przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy, odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. Wyjaśnić także należy, że w przypadku gdy przedmiotem wniosku jest przyznanie świadczenia wyjątkowego na dzieci po zmarłym członku rodziny, badanie występowania przesłanki bycia ubezpieczonym (opisanej w art. 83 omawianej ustawy) następuje w odniesieniu do długości okresu, w ciągu którego zmarły podlegał ubezpieczeniu społecznemu i odprowadzał składki na rzecz Funduszu. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, iż zmarły, na 40 lat życia wypracował jedynie 14 lat, 5 miesięcy i 16 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okolicznością niewymagającą dowodu jest więc to, że okres pozostawania przez zmarłego w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do jego wieku. W świetle powyższego należało wyjaśnić, czy strona wykazała istnienie szczególnych okoliczności po stronie zmarłego, które uniemożliwiły mu wypracowania stażu pracy stosownego do wieku. Ciężar dowodowy w tym zakresie obciążał stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia. Tylko bowiem strona mogła dysponować wiedzą na temat tego, czy w życiu zmarłego istniały szczególne przeszkody, które uniemożliwiały mu podejmowanie zatrudnienia. Jak wynika z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie, strona upatrywała istnienia powyższych szczególnych okoliczności m.in. w chorobie alkoholowej zmarłego. Co się tyczy choroby alkoholowej zmarłego to uwypuklenia wymaga okoliczność, że strona nie powołała żadnego dowodu dla wykazania, że zmarły podejmował leczenie dla wyjścia z nałogu. Stąd więc organ zasadnie stwierdził, że samo istnienie choroby alkoholowej nie może być potraktowane jako okoliczność szczególna, tłumacząca brak wypracowania stosownego stażu pracy. Skoro bowiem badany, nie podejmował prób leczenia, brak jest przesłanek mogących uzasadniać tezę, że omawiana choroba stanowiła niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w wykonywaniu zatrudnienia. W sytuacji więc, gdy skarżący nie podejmował leczenia, przyznanie dochodzonego świadczenia stanowiłoby nadużycie w stosunku do innych osób ubezpieczonych, które latami wypracowywały składki, z których składa się Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Analizując skarżoną decyzję tutejszy Sąd podzielił także argumenty organu, iż sytuacja na rynku pracy nie stanowi okoliczności szczególnej, która mogłaby uzasadniać przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Gospodarka rynkowa charakteryzuje się bowiem tym, iż popyt nie zawsze idzie w parze z podażą. Reguła ta dotyczy zaś nie tylko towarów, czy usług, ale odnosi się również do sfery zatrudnienia, gdzie ilość miejsc pracy nie musi pokrywać się z zapotrzebowaniem na pracę. Tym samym, niemożność zaspokojenia potrzeb wszystkich obywateli na zapewnienie im dostępu do zatrudnienia, nie może być skutecznie postrzegana jako okoliczność wyjątkowa, uzasadniająca rentę w drodze wyjątku. Na marginesie podnieść należy, że organ zasadnie zwrócił też uwagę na fakt, iż wobec zmarłego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Powyższe świadczy zaś o tym, iż formalnie brak było przeszkód, uniemożliwiających ojcu dzieci wypracowanie stażu pracy stosownego do wieku. W tym stanie sprawy, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).