II SA/Wa 386/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Adam Lipiński (spr.), Protokolant Monika Niewińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] września 2004 roku; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. II SA/Wa 386/05 UZASADNIENIE M.K. urodził się [...] września 1957 r. W okresie od 1 października 2001 r. do 30 kwietnia 2002 r. i od 1 maja 2002 r. do 30 kwietnia 2004 r. korzystał z renty z tytułu niezdolności do pracy przyznanej w drodze wyjątku, kolejnymi czasowymi decyzjami Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2001 r. i z dnia [...] czerwca 2002 r. Gdy uprawnienia wygasły, wystąpił o ponowne ich przyznanie. M.K. legitymował się udowodnionym okresem ubezpieczenia społecznego w rozmiarze 16 lat 7 miesięcy i 1 dnia. Na ostanie dziesięciolecie wykazywał okres 2 lat 5 miesięcy i 5 dni opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Jego ostatni okres zatrudnienia przypadał na dzień [...] lutego 1994 r. Jak wynika z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2004 r. M. K. jest całkowicie niezdolny do pracy do kwietnia 2006 roku i daty powstania tej niezdolność nie można ustalić. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2004 r. odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Swoją decyzję argumentował niespełnianiem przez M.K. wymogów przewidzianych w przepisie art. 83 par. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Organ podkreślił krótki okres stażu ubezpieczeniowego w stosunku do wieku. Wskazał nadto na orzeczenie lekarza orzecznika z kwietnia 2001 r., w którym ustalono datę powstania niezdolności do pracy na wrzesień 2000 r. Porównując tę datę z datą ostatniego zatrudnienia - [...] lutego 1994 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził brak w materiale sprawy usprawiedliwienia tego ponad 6 - letniego okresu nieopłacania składek. M.K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na trudności w znalezieniu pracy. Podnosił również, iż zgodnie z jego wyliczeniami, legitymuje się znacznie dłuższym, bo 19 - letnim okresem opłacania składek z ubezpieczenia społecznego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, wskazując w uzasadnieniu na argumenty poprzedniej decyzji i podnosząc, że M.K. legitymuje się jedynie udokumentowanym okresem ubezpieczenia społecznego w rozmiarze 16 lat 7 miesięcy i 1 dnia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.K. zakwestionował zasadność powyższej decyzji i wnosił o jej uchylenie. Argumentował, że z uwagi na bezrobocie nie mógł znaleźć pracy. Powoływał się na okoliczność, że w tym samym stanie faktycznym organ przyznał mu poprzednio dwukrotnie czasowe świadczenie w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na skargę, wnosił o jej oddalenie, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zaś na rozprawie pełnomocnik organu pozostawił sprawę o uznania sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 13 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w tej sprawie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Tak więc Sąd ten nie orzeka o świadczeniu, ale jedynie bada czy zaskarżona decyzja administracyjna jest zgodna z obowiązującym prawem. W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie z przyczyn w niej podniesionych. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Dochodzone świadczenie nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem związanym z ubezpieczeniem społecznym. Art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia społecznego, jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające brak spełniania wymaganych w trybie zwykłym przesłanek do otrzymania świadczenia (jak np. zachowania wymaganych okresów w opłacaniu składek) przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy. Bardzo istotnym elementem w sprawie dotyczącej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, jest ocena czy starający się o to świadczenie jest zdolny do pracy oraz jeżeli nie jest zdolny do pracy, od jakiego czasu stan tej niezdolność do świadczenia pracy istnieje. W niniejszej sprawie znajdują się trzy orzeczenia lekarzy orzeczników dotyczące tego aspektu sprawy. Pierwsze to orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] kwietnia 2001 r., z którego między innymi wynika, że data powstania u M.K. całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji to wrzesień 2000 roku. Drugie to orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] kwietnia 2002 r., w którym z kolei nie określono daty powstania całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Natomiast w trzecim orzeczeniu z dnia [...] maja 2004 r. stwierdzono, że daty całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji nie da się ustalić. W pozostałym zakresie, co do opisu schorzenia i jego przyczyn orzeczenia te są zbieżne. W zaskarżonym orzeczeniu organ oparł się nie na najnowszym orzeczeniu, z maja 2004 r., ale na pierwszym z przytoczonych wyżej z [...] kwietnia 2001 r. W uzasadnieniu decyzji nie wyjaśniono dlaczego to właśnie orzeczenie było w cenie organu miarodajne i przekonywujące i dlaczego odrzucono w tym aspekcie treść orzeczenia ostatniego. Nie wiadomo dlaczego organ obecnie odmówił przyznania świadczenia, skoro przyznał je czasowo w latach 2001 i 2002, gdy dysponował jedynie orzeczeniami z kwietnia 2001 roku i z kwietnia 2002 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się tu naruszenia prawa przy podejmowaniu decyzji przez organ polegający na braku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, czym naruszono art. 7, art. 12 par. 1 i art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję organu i utrzymaną nią w mocy decyzję poprzedzającą. Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien dokładnie wyjaśnić rozbieżności dotyczące daty powstania u M.K. niezdolności do pracy, zawarte w orzeczeniach lekarzy orzeczników. Należy zasięgając w tej kwestii dodatkowych opinii medycznych i przeanalizować całokształt zebranego w sprawie materiału pod kątem ewentualnego zastosowania art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 132 i art. 145 par. 1 ppkt 1 lit. c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.