II SA/Wa 388/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, WSA Joanna Kube (spr.), Protokolant Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. z dnia [...] marca 2004 r. - oddala skargę - M. P. wnioskiem z dnia 31 marca 2005 r. zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o uchylenie lub zmianę decyzji Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Karnego [...] z dnia [...] lutego 2004 r., wydaną na podstawie art. 100 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.), o odmowie przyznania M. P. zwiększonej kwoty dodatku służbowego, który otrzymał w wysokości [...] zł. Minister Sprawiedliwości, po rozpoznaniu powyższego wniosku, decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] o odmowie uchylenia lub zmiany w trybie art. 161 § 1 kpa decyzji Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. z dnia [...] marca 2004 r. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że zarówno treść wniosku skarżącego z dnia 31 marca 2006 r., jak i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 19 grudnia 2005 r. nie wskazuje podstaw do ochrony w wyjątkowych sytuacjach wartości szczególnie cennych, które przemawiałyby za wzruszeniem przedmiotowej decyzji w trybie art. 161 kpa. Jednocześnie postanowieniem z dnia [...] stycznia 2006 r. Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 24 § 3 kpa odmówił wyłączenia Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, który podpisał z upoważnienia Ministra decyzję z dnia [...] grudnia 2005 r., od udziału w postępowaniu prowadzonym w związku z wnioskiem M. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej tą decyzją. W skardze do Sądu M. P. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji I instancji, zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 6, 7, 8, 9, 10 § 2, 11, 12, 61,75§ 1, 76, 78, 107 § 3 kpa. Wnoszący skargę stwierdził, że zaskarżona decyzja jest ogólnikowa i powiela uzasadnienie decyzji ją poprzedzającej. Wskazuje na zasadę prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa, zgodnie z którą organ ma obowiązek podjęcia wszelkich kroków w kierunku załatwienia sprawy bez względu na słuszność żądań. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 161 § 1 kpa przewiduje możliwość uchylenia lub zmiany w niezbędnym zakresie każdej decyzji ostatecznej, jeżeli w inny sposób nie można usunąć stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu albo zapobiec poważnym szkodom dla gospodarki narodowej lub dla ważnych interesów Państwa. Decyzja wydana w tym trybie podlega kontroli sądowej, a zakres tej kontroli wyznacza treść tego przepisu i uznaniowy charakter decyzji wydawanej na tej podstawie prawnej. Brak możliwości zmiany decyzji ostatecznej w inny sposób oznacza niemożność wzruszenia jej w trybie wznowienia postępowania, zmiany na podstawie art. 154 i 155, 163 kpa, jak również w trybie stwierdzenia nieważności. Oznacza to, że przepis art. 161 kpa może mieć zastosowanie jedynie w odniesieniu do decyzji ostatecznych, na mocy których strona nabyła prawo i tylko wówczas, gdy strona nie wyraziła zgody na zmianę decyzji, a przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji. W piśmiennictwie określa się tę instytucję prawną jako "wywłaszczenie prawa" z takim uzasadnieniem, że w tym przypadku pozbawia się stronę "dobrze nabytego prawa" (por. Komentarz do art. 161 kodeksu postępowania administracyjnego, Komentarz M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II LEX). Z zasady trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 § 1 kpa) i z samego brzmienia tego przepisu wynika wyjątkowość art. 161 § 1 kpa, co oznacza konieczność stosowania go z dużą ostrożnością i dopiero po wnikliwym zbadaniu całokształtu sprawy. Warunkiem zastosowania omawianego przepisu jest występowanie zagrożenia dóbr albo konieczność zapobieżenia poważnym szkodom dla gospodarki narodowej lub ważnych interesów Państwa. Organ właściwy ma obowiązek wykazania, że tylko w tym trybie możliwe jest usunięcie zagrożenia albo zapobieżenie szkodom. W konsekwencji należy uznać, że w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej, jeżeli stanu zagrożenia, który ona powoduje nie da się w inny sposób usunąć albo zapobiec poważnym szkodom. Przedstawione wyżej uwagi prowadzą do stwierdzenia, że art. 161 § 1 kpa nie może podlegać wykładni rozszerzającej, lecz tylko ścisłej. Z powyższego wynika również, że zastosowanie tego przepisu nie jest uzależnione od tego, czy decyzja jest zgodna z prawem. Skoro więc decyzja Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w O. z dnia [...] marca 2004 r. rozstrzyga w przedmiocie odmowy przyznania M. P. zwiększonej kwoty dodatku służbowego, to należy stwierdzić, że wobec tej decyzji nie mógł być zastosowany przepis art. 161 kpa, ponieważ strona w związku z jej wydaniem nie nabyła żadnego prawa. W rozpoznawanej sprawie skarżący złożył na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 kpa wniosek o wyłączenie od udziału w postępowaniu Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, który z upoważnienia Ministra podpisał decyzję z dnia [...] grudnia 2005 r. Wskazał, że wymieniony, który odpowiada w tym Ministerstwie za Służbę Więzienną jest nieobiektywny, ponieważ cechuje go niechęć do jego osoby, co w jego ocenie nie daje gwarancji rozpatrzenia jego sprawy zgodnie z kpa. Przepis art. 24 § 3 kpa stanowi, że bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostaną uprawdopodobnione okoliczności nie wymienione w art. 24 § 1 kpa, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności pracownika. W ocenie Sądu, żądanie strony nie mogło być uwzględnione, gdyż skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności pracownika. Wyłączenie pracownika lub odmowa jego wyłączenia od udziału w postępowaniu administracyjnym w określonej sprawie na podstawie art. 24 § 3 kpa powinna nastąpić w formie postanowienia. Na postanowienie w sprawie wyłączenia pracownika nie przysługuje zażalenie (art. 141 § 1 kpa), jednakże strona może postanowienie o odmowie wyłączenia pracownika kwestionować w postępowaniu odwoławczym od decyzji w danej sprawie (art. 142 kpa) - por. wyrok NSA z dnia 29 maja 1990 r. sygn. akt SA/Po 1555/89 ONSA 1990/2-3/44. Mimo, iż skarżący wniosek z dnia 19 lutego 2005 r. skierował do Ministra w oparciu o przepis a art. 24 § 1 pkt. 5 kpa, to jednak organ miał podstawy, z uwagi na faktyczną treść wniosku, wydać postanowienie o odmowie wyłączenia na podstawie art. 24 § 3 kpa. Jednocześnie należy stwierdzić, że w postępowaniu toczącym się w trybie art. 127 § 3 kpa, a takie postępowanie toczyło się w sprawie skarżącego po złożeniu przez niego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie ma zastosowania art. 24 § 1 pkt 5 kpa ( por. wyrok NSA z dnia 22 listopada 1999 r. sygn. akt II SA 699/99, LEX nr 46260, wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 października 2004 r. sygn. akt I SA 666/03, LEX nr 164434). Podpisanie decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przez tę samą osobę, która podpisała decyzję wydaną w pierwszej instancji, nie stanowi naruszenia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 kpa, gdyż postępowanie w trybie art. 127 § 3 kpa nie jest klasycznym postępowaniem dwuinstancyjnym obejmującym działanie dwóch organów niższej i wyższej instancji. W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a zatem skarga nie mogła być uwzględniona. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę.