II SA/Wa 390/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Adam Lipiński Sędzia WSA - Ewa Kwiecińska (spr.) Sędzia WSA - Ewa Pisula - Dąbrowska Protokolant: - Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2006 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, - oddala skargę - M. W. wnioskiem z dnia 2 lipca 2005 r. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie emerytury w drodze wyjątku. Wskazała, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. zaliczył ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, nie może podjąć pracy, nie ma źródła stałego dochodu i pozostaje na utrzymaniu męża. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Podał, że 58-letnia M. W. legitymuje się wprawdzie okresem ubezpieczenia wynoszącym 25 lat i 2 miesiące, jednakże w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Za okoliczność, o której mowa w powołanym przepisie, uniemożliwiającą uzyskanie świadczenia emerytalnego, nie można uznać bowiem nieosiągnięcia wieku emerytalnego. Wnioskodawczyni nie spełnia również przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, pozostając we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, ma na swoje potrzeby ponad 1.000 zł brutto. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. W. ponownie wskazała na orzeczenie zaliczające ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Oświadczyła, że schorzenie nie pozwala jej na podjęcie pracy, a w związku z przeznaczaniem znacznej części dochodów na leczenie, nie są zaspokajane wszystkie jej potrzeby. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. Podał, że w sprawie nie występują szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W szczególności nie jest taką okolicznością brak wymaganego wieku emerytalnego. Ponadto, spełnienie przesłanki niemożności podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolności do pracy oceniane jest na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie jest wiążące dla Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał również, że M. W. dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania. Dochód w gospodarstwie domowym, które skarżąca prowadzi razem z mężem, wynosi bowiem [...] zł brutto. Powołana decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stała się przedmiotem skargi M. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podała, że jest na utrzymaniu męża i nie ma szans na podjęcie pracy. Oświadczyła, że gdyby było jej wiadomo, iż w postępowaniu o przyznanie emerytury w drodze wyjątku niezbędne jest orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, poddałaby się takiemu badaniu. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na ustalenia faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że skarżąca nie jest pozbawiona niezbędnych środków utrzymania, gdyż dochód na osobę w gospodarstwie domowym wynosi [...] zł brutto. Wypracowany 25-letni staż ubezpieczeniowy nie jest wystarczający do przyznania emerytury w drodze wyjątku, gdyż w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uniemożliwiające przyznanie świadczenia ustawowego. Organ jeszcze raz wskazał, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie dotyczy niezdolności do pracy i nie ma znaczenia w sprawie o świadczenie w drodze wyjątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę na gruncie powołanych przepisów Sąd stwierdza, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej dalej również ustawą o emeryturach i rentach. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałych po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Podkreślić przy tym należy, że ustawa nie gwarantuje jego wypłaty, pozostawiając przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania na zasadzie uznania administracyjnego nie oznacza jednak - co wymaga podkreślenia - że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się - zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach - w przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Musi zatem przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 kpa. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, prawidłowe jest ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia (emerytury) w drodze wyjątku. Decyzja odmawiająca M. W. wymienionego świadczenia nie narusza zatem prawa. Jedną z przesłanek, o których mowa wyżej, jest brak niezbędnych środków utrzymania. Skarżąca, pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, którego dochód z tytułu emerytury wynosi [...], ma niezbędne środki utrzymania. Wprawdzie dochód w wysokości ponad 1000 zł brutto może być niewystarczający na zaspokojenie wszystkich potrzeb skarżącej, to jednak nie można stwierdzić, iż jest ona pozbawiona niezbędnych środków utrzymania. W ocenie Sądu ustalenie organu w tym zakresie jest właściwe. Biorąc powyższe pod uwagę i mając na względzie treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach stwierdzić należy, iż już z powodu niespełnienia tej jednej przesłanki, tj. braku niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł przyznać M. W. emerytury w drodze wyjątku. W sprawie nie zachodzą również szczególne okoliczności, o których mowa w wymienionym przepisie. Powoływany przez skarżącą wiek przedemerytalny nie stanowi szczególnej okoliczności, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Przez tego rodzaju okoliczność należy bowiem rozumieć obiektywną przeszkodę uniemożliwiającą kontynuowanie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, niemożliwą do przezwyciężenia, która jednocześnie, co wymaga podkreślenia, wyklucza możliwość nabycia uprawnień do emerytury ustawowej w ogóle. W przedmiotowej sprawie tego rodzaju przypadek nie zachodzi. Skarżąca nabędzie bowiem prawo do emerytury wraz z osiągnięciem wieku emerytalnego. W tym stanie rzeczy, uznać należy, iż niepoddanie przez organ skarżącej badaniu przez lekarza orzecznika ZUS stanowiło uchybienie, które nie miało wpływu na wynik postępowania administracyjnego, jako że, jak już o tym wspomniano, wszystkie cztery przesłanki określone w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach, muszą być spełnione łącznie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.