II SA/Wa 390/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras Sędzia WSA – Anna Mierzejewska (sprawozdawca) Sędzia WSA – Andrzej Kołodziej Protokolant – specjalista Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi Z. D. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o udostępnienie do wglądu dokumentów – oddala skargę – Wnioskiem z [...] września 2013 r., złożonym na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. nr 63, poz. 424 ze zm.), Z. D. (dalej jako "skarżący") wystąpił do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o udostępnienie mu do wglądu dokumentów dotyczących T.W. Postanowieniem z [...] grudnia 2013 r. nr [...]Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...], wydanym na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie udostępnienia skarżącemu dokumentów dotyczących T.W., mogących znajdować się w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej. W uzasadnieniu organ wskazał, że mimo iż T. W. był dla skarżącego wujem to w myśl definicji zawartej w art. 115 § 11 K.k. nie jest dla niego osobą najbliższą. Tym samym, zgodnie z art. 35 ust. 4 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, nie jest osobą uprawnioną do złożenia wniosku o udostępnienie dokumentów dotyczących T.W., a to oznacza, że nie może być stroną postępowania administracyjnego. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł zażalenie, w którym podnosił, że jest jedynym żyjąc członkiem rodziny, który jeszcze może upomnieć się o pamięć wuja –T. W. i uważa za swój obowiązek, tym bardziej, że wuj zginął okropną śmiercią wraz ze swoim ojcem a jego dziadkiem, przy czym okoliczności śmierci nie są jeszcze całkowicie wyjaśnione. Postanowieniem z dnia [...] styczna 2014 r., nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] grudnia 2013 r. W uzasadnieniu postanowienia organ ponownie wyjaśnił, że uprawnienia wynikające z art. 30–35 i 35b ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, może wykonywać osoba najbliższa zmarłego w rozumieniu art. 115 § 11 K.k., tj. małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Skarżący dla którego zmarły T. W. był wujem nie zalicza się do grona jego najbliższych, zatem nie jest uprawniona do złożenia wniosku o udostępnienie dokumentów dotyczących T. W. w trybie art. 30 ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Reasumując organ stwierdził, że skarżący nie jest uprawniony do złożenia wniosku o udostępnienie dokumentów dotyczących T. W., bowiem nie należy do grona osób mu najbliższych, w myśl art. 115 § 11 K.k., to nie ma ona interesu prawnego i nie może żądać wszczęcia postępowania o udostępnienie jej dokumentów na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi Z. D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wnosił o jego uchylenie i podał, że jego wujek T. W. został zamordowany przez bandy [...] w 1944 r. Podkreślił, że jest mu trudno przyjąć do wiadomości, że wujek T.W. jest dla niego zbyt daleką rodziną i nie można mu udostępnić danych dotyczących jego osoby. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżony postanowieniu. Organ wskazał, że prowadząc postępowanie nie może dowolnie rozszerzać katalogu osób uprawnionych do dostępu do dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Kontrola ta nie odbywa się natomiast według kryteriów słusznościowych. Innymi słowy, przynajmniej zasadniczo, sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy dany akt organu administracji publicznej jest słuszny, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Sąd, badając legalność zaskarżonego postanowienia w oparciu o powołane wyżej przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 P.p.s.a. – zarzutami i wnioskami skargi, uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza obowiązujących przepisów, co czyni skargę niezasadną. Skarżący wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej, w trybie art. 30 ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, z wnioskiem o udostępnienie do wglądu dokumentów dotyczących nieżyjącego T. W. wskazując, że był on jego wujem. Jako, że z wnioskiem w powyższym trybie może wystąpić sam zainteresowany, a w sytuacji, gdy nie żyje uprawnienia te może wykonywać tylko osoba najbliższa zmarłego w rozumieniu art. 115 § 11 kk (art. 35a ust. 4 ustawy), organ w pierwszej kolejności obowiązany był ustalić, czy skarżący zalicza się do kręgu osób uprawnionych. Zgodnie bowiem z art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stroną – stosownie do art. 28 K.p.a. – jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Status strony wynika z przepisów prawa materialnego ustanawiających prawa i obowiązki. Inaczej mówiąc, tylko przepis prawa materialnego, stanowiąc podstawę interesu prawnego, stwarza dla określonego podmiotu legitymację procesową strony. O przymiocie strony nie decyduje sama wola danego podmiotu lub też jego subiektywne przekonanie, lecz okoliczności istnienia przepisu prawa materialnego pozwalającego zakwalifikować interes tego podmiotu jako prawny. W rozpoznawanej sprawie brak jest przepisu prawa, z którego skarżący mógłby wyprowadzić swój interes prawny. Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej ściśle określa podmioty, które są uprawnione do dostępu do dokumentów. Jako że skarżący nie wystąpił o wgląd do dokumentów jego dotyczących, swoje uprawnienia mógł jedynie wywodzić z faktu bycia osobą najbliższą T. W. Dla określenia kręgu osób najbliższych przepisy ustawy o IPN odsyłają do przepisów Kodeksu karnego. Zgodnie z art. 115 § 11 K.k. osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Skarżący nie należy do grona osób enumeratywnie wskazanych w powyższym przepisie, co w konsekwencji oznacza, że nie może żądać wszczęcia postępowania o udostępnienie jemu dokumentów na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN. W postępowaniu prowadzonym w oparciu o podany przepis, nie przysługuje mu bowiem status strony. W tak zarysowanych okolicznościach faktycznych i prawnych organ zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie udostępnienia skarżącemu dokumentów dotyczących T. W. mogących znajdować się w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej. Zgodnie bowiem z art. 61 K.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną (...) organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na podkreślenie przy tym zasługuje – wobec twierdzeń skargi – że organ działał w oparciu o obowiązujące przepisy prawa i nie był uprawniony do dowolnego rozszerzania katalogu osób uprawnionych do dostępu do dokumentów. Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na zasadzie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.