II SA/Wa 392/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), Protokolant starszy specjalista Aleksandra Weiher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2025 r. sprawy ze skargi [...] z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz [...] z siedzibą w [...] kwotę 597 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...] Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1781) oraz na podstawie art. 6 ust. 1 lit. c) i art. 58 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1, powoływanego dalej jako RODO), po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie skargi K. B. na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez [...] S.A. z siedzibą w [...], polegające na przetwarzaniu jego danych osobowych bez podstawy prawnej i nieuwzględnieniu żądania usunięcia jego danych osobowych, odmówił uwzględnienia wniosku. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny sprawy i stwierdził, że spółka [...] S.A. wprawdzie nie wykazała, aby proces przetwarzania danych osobowych K. B. był niezbędny do wypełnienia przez nią obowiązków wynikających z ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2023 r., poz. 1124 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa AML), niemniej jednak proces powyższy był niezbędny do wypełnienia przez spółkę obowiązków wynikających z ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. 2023 r., poz. 120 ze zm.), a zatem był on legalny na podstawie przesłanki określonej w art. 6 ust. 1 lit. c) RODO. Spółka jednocześnie wskazała, że będzie przetwarzać dane osobowe wnioskodawcy przez okres 5 lat wynikający ze wskazanych przez nią przepisów ustawy AML, który to okres obecnie upłynął. Tym samym organ uznał, że spółka nie kontynuuje aktualnie procesu przetwarzania danych osobowych wnioskodawcy. Z tych przyczyn organ odmówił uwzględnienia wniosku K. B. Powyższa decyzja została skierowana do wnioskodawcy – K. B. oraz do skarżonej spółki, tj. [...] S.A. [...] S.A. wniosła na decyzję z dnia [...] stycznia 2025 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie: 1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 107 § 1 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w szczególności pominięciu wyjaśnień skarżącej z dnia 22 lutego 2021 r., że przetwarza dane osobowe uczestnika w związku ze współpracą (nawiązaniem i utrzymywaniem stosunków gospodarczych) z akceptantem, który jest ostatecznym odbiorcą środków wpłacanych przez uczestnika, co skutkowało przyjęciem w uzasadnieniu decyzji, że skarżąca nie legitymuje się przesłanką przetwarzania danych K. B. wynikającą z przepisu art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w związku z art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1 i 3, art. 35 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 i art. 49 ust. 1 i 2 ustawy AML, podczas gdy przepisy te nakładają na skarżącą obowiązek przetwarzania danych osobowych uczestnika, jako strony transakcji (płatnika) przeprowadzonej za pośrednictwem skarżącej, wykonującej usługi płatnicze na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (Dz. U. z 2024 r., poz. 30); 2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w związku z art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1 i 3, art. 35 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 i art. 49 ust. 1 i 2 ustawy AML, polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu i przyjęciu, że skarżąca nie legitymuje się przesłanką przetwarzania danych K. B. wynikającą z przepisu art. 6 ust. 1 lit. c) RODO w zw. z art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1 i 3, art. 35 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 i art. 49 ust. 1 i 2 ustawy AML, podczas gdy przepisy te nakładają na skarżącą obowiązek przetwarzania danych osobowych K. B. w związku z obowiązkiem skarżącej stosowania środków bezpieczeństwa finansowego w stosunku do akceptanta oraz obowiązkiem przechowywania dokumentacji, w tym dowodów potwierdzających przeprowadzone transakcje i ewidencje transakcji, obejmujące oryginalne dokumenty lub kopie dokumentów konieczne do identyfikacji transakcji, a które to środki bezpieczeństwa i dowody przeprowadzonych transakcji są bezpośrednio związane z przetwarzaniem danych osobowych K. B. jako strony takiej transakcji (płatnika) przeprowadzonej za pośrednictwem skarżącej wykonującej usługi płatnicze na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o usługach płatniczych. Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ w celu zmiany i uzupełnienia uzasadnienia tylko i wyłącznie w zakresie odnoszącym się do oceny organu zawartej na stronie 7 i 8 uzasadnienia zaskarżonej decyzji (dotyczącej podstawy prawnej przetwarzania danych osobowych uczestnika przez skarżącą w postaci wykonania obowiązku prawnego ze względu na przepisy ustawy AML). Skarżąca wniosła również o rozpoznanie sprawy na rozprawie i o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła argumentację na poparcie postawionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W dniu [...] września 2025 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo Zastępcy Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] września 2025 r., przy którym załączono Odpis skrócony aktu zgonu z dnia [...] września 2025 r. nr [...], z którego wynika, że uczestnik postępowania K. B. zmarł w dniu [...] września 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Jak stanowi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wyżej przywołanych kryteriów, Sąd uznał, że skarga winna zostać uwzględniona, niezależnie od zasadności podnoszonych w niej zarzutów, bowiem Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, wydając decyzję z dnia [...] stycznia 2025 r. odmawiającą uwzględnienia wniosku K. B. w sprawie nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych, skierował swoje rozstrzygnięcie do osoby nieżyjącej, bowiem K. B. zmarł w dniu [...] września 2024 r. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości teza, zgodnie z którą "konsekwencją utraty zdolności prawnej jest to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, prowadzić postępowania administracyjnego i wydać decyzji. Prowadzenie postępowania w stosunku do osoby zmarłej i wydanie wobec takiej osoby decyzji, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a." (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2020 r. sygn. akt I OSK 251/19, dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych), niezależnie od tego, czy naruszenie to wynikało z uchybień organu prowadzącego postępowanie. Nie ma więc znaczenia, czy organy prowadzące postępowanie wiedziały, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadały. Organy powinny na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a.). Podmiot, do którego została skierowana decyzja z dnia 10 stycznia 2025 r., tj. K. B., nie mógł być po swojej śmierci podmiotem praw i obowiązków, o których decyzja administracyjna, co wynika z jej istoty, rozstrzyga w sposób władczy (por. P. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XIII, Warszawa 2021, art. 104). Nie budzi przy tym wątpliwości Sądu, że decyzja z dnia [...] stycznia 2025 r. została skierowana do K. B., na co wskazuje m.in. określenie na wstępie decyzji, że została ona wydana "po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie ze skargi K. B. [...] na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych", zaś z rozdzielnika decyzji (k. 56 akt administracyjnych) wynika, że skierowano ją do nieżyjącego K. B. (przesyłka zawierająca decyzję przesłana na adres K. B. została uznana za doręczoną w dniu [...] stycznia 2025 r.). Tymczasem K. B. zmarł w dniu [...] września 2024 r., co potwierdza nadesłany do Sądu odpis skrócony aktu zgonu wydany przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] (k. 114 akt sądowych). W świetle powyższego należało stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wobec stwierdzonych wad postępowania, skutkujących stwierdzeniem nieważności decyzji, Sąd uznał za niezasadne odnoszenie się do zarzutów skargi, które mogłyby podlegać ocenie jedynie w przypadku wydania przez organ decyzji nieobarczonej wadami wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a. Rozpatrując sprawę ponownie, organ będzie zobowiązany do uwzględnienia okoliczności śmierci wnioskodawcy w czasie trwania postępowania administracyjnego w tej sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w pkt 1 sentencji stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania w punkcie 2 sentencji orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 p.p.s.a.