II SA/Wa 40/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2008 r. sprawy ze skargi J. Z. – przedstawicielki ustawowej małoletniego M. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku J. Z. - przedstawicielki ustawowej małoletniego M. Z., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] października 2007 r. nr [...], odmawiającą przyznania dziecku renty rodzinnej w drodze wyjątku po jego zmarłym ojcu J. Z. W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, przewidzianego w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki w nim określone. Wyjaśnił również, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwały tej osobie. Organ podkreślił, że przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ustawy, także odnosi się do osoby zmarłej. Za okoliczność szczególną zaś uważa się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową danej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W postępowaniu administracyjnym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że ostatnio udowodniony okres składkowy zmarłego ojca dziecka przypada na dzień [...] i po ustaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych, przez 7 lat, 6 miesięcy i 29 dni, do daty zgonu, tj. [...] nie został udokumentowany jakikolwiek okres ubezpieczenia. Przerwy w ubezpieczeniu zmarłego, skarżąca usprawiedliwiała bezrobociem i problemem ze znalezieniem pracy. Nie przedstawiła ona jednak jakichkolwiek dowodów potwierdzających, iż poszukiwał on pracy. Dodatkowo organ wskazał, iż łączny udokumentowany okres składkowy ojca dziecka wynoszący 17,5 roku jest nieadekwatny do wieku zmarłego, tj. 44 lata. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. Z. nie zgodziła się z decyzją organu. Wyjaśniła, że zmarły ojciec dziecka miał problemy ze znalezieniem pracy z uwagi na wysokie bezrobocie oraz fakt, iż był osobą bezdomną. Ponadto skarżąca podała, że nie utrzymywała kontaktów z byłym zmarłym mężem, który uchylał się od obowiązku alimentacyjnego w stosunku do swojego małoletniego syna. Stąd też do 2004 r. alimenty na małoletniego M. pobierała z Funduszu Alimentacyjnego. Wskazała również na swoją trudną sytuację materialną. Stwierdziła, iż nie może sama podjąć pracy, ponieważ opiekuje się jeszcze młodszą, chorą córką z drugiego związku. Sama też się leczy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tak więc sąd administracyjny nie przyznaje świadczenia, a jedynie kontroluje, czy wydana przez organ decyzja nie narusza prawa. Skarga oceniana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zgodnie z jego brzmieniem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Wskazania wymaga, iż świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie w drodze wyjątku zostało pozostawione uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak zupełnej dowolności organu przy przyznawaniu (bądź odmowie ich przyznania) świadczeń tego rodzaju. Z uwagi bowiem na treść art. 124 omawianej ustawy, który stanowi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej, Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), tj. podejmować wszelkie niezbędne kroki, zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Zobowiązany jest również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi też w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który w sposób należyty rozpatrzył sprawę, a swoje rozstrzygnięcie uzasadnił wystarczająco skonkretyzowanymi przesłankami. Organ zasadnie wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła jedna z obligatoryjnych przesłanek tj. przesłanka szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej ojca dzieci. Niewątpliwie małoletni M. Z., syn zmarłego, znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, to jednak świadczenie przewidziane w powyższym przepisie, co należy podkreślić, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb determinowanych warunkami życia osoby o nie ubiegającej się. Przepis ten wprost nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Z przepisu tego wynika natomiast przede wszystkim konieczność wykazania, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia pewnych szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiały. W aktach sprawy brak jest dowodów mogących wskazywać chociażby pośrednio, że zmarły nie podjął zatrudnienia skutkującego dłuższym stażem ubezpieczeniowym z powodów szczególnych i uniemożliwiających zatrudnienie i pracę. Nie można było podzielić poglądu skarżącej, że bezrobocie było tą szczególną okolicznością, która uniemożliwiała ojcu dziecka podjęcie zatrudnienia. Zgodnie bowiem z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych bezrobocie samo w sobie nie stanowi szczególnej przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W niniejszej sprawie zmarły na przestrzeni 44 lat życia posiadał udowodniony okres składkowy w wysokości 17,5 roku, z czego na ostatnie dziesięciolecie, zamiast wymaganych 5 lat, przypada 2 lata i 3 miesiące. Przez ponad 7 lat, tj. od ustania prawa do zasiłku dla bezrobotnych, do daty zgonu, tj. [...] zmarły nie pozostawał w ubezpieczeniu. Ten długotrwały okres pozostawania ojca małoletniego poza ubezpieczeniem, bez udokumentowania przyczyn niepodjęcia pracy w czasie poprzedzającym jego zgon, wyłączyło przesłankę art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy, tj. przesłankę szczególnych okoliczności, od której zależało przyznanie świadczenia dla małoletniego w drodze wyjątku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 2/2006, ONSA i WSA 2007/2 poz. 44). Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.