II SA/Wa 400/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, WSA Janusz Walawski, Protokolant Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi T. K. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skierowania do służby zastępczej - oddala skargę - T. K. wnioskiem z dnia [...] września 2006 r. wystąpił o przeznaczenie go do odbywania służby zastępczej, powołując się na swoje przekonania etyczno – moralne. Podniósł, iż jest przeciwny wszelkiej przemocy, przy czym wskazał, że chodzi mu o przemoc mającą miejsce w trakcie odbywania służby wojskowej, jak i w czasie wojny. Wyraził sprzeciw wobec prowadzenia działań militarnych oraz wskazał, że jego zdaniem wszelkie konflikty można rozwiązywać drogą pokojową. Wyjaśnił również, że wykształcenie [...] jakie posiada jest dodatkowym elementem uzasadniającym jego postawę, albowiem jego celem jest niesienie pomocy ludziom, a zasadnicza służba wojskowa uczy zabijania. Dodał także, że nie chce rozwijać w sobie instynktu zabójcy, a odbycie służby zastępczej umożliwiłoby mu wypełnienie obowiązku wobec ojczyzny w społecznie użyteczny sposób. Orzeczeniem z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej w K., działając na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 ze zm.), odmówiła T. K. przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej. W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, że do służby zastępczej mogą być przeznaczone te osoby, którym przekonania religijne albo zasady moralne uniemożliwiają odbycie zasadniczej służby wojskowej, oraz że poborowy powinien wskazać wyznawane zasady moralne oraz wyjaśnić, w jaki sposób owe zasady mogłyby zostać naruszone w trakcie odbywania zasadniczej służby wojskowej. Podniesiono, że T. K. w swoim wniosku nie wykazał, że spełnia wskazane wyżej kryteria. Organ stwierdził ponadto, że przedstawione we wniosku argumenty wskazują na niezrozumienie istoty zasadniczej służby wojskowej, oraz że poborowy przypisuje tej służbie cechy negatywne, których ona nie posiada. W odwołaniu skierowanym do Komisji do Spraw Służby Zastępczej T. K. zakwestionował powyższe orzeczenie organu I instancji oraz wyjaśnił, że nie mógł odebrać zawiadomienia o terminie posiedzenia Wojewódzkiej Komisji do Spraw Służby Zastępczej w K., ponieważ nie przebywał pod adresem stałego zameldowania, tj. [...], ul.[...], oraz że w chwili obecnej mieszka w [...] przy ul. [...]. Komisja do Spraw Służby Zastępczej, biorąc za podstawę art. 13 ust 1 ustawy o służbie zastępczej, orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie wskazując, że podstawą przeznaczenia do służby zastępczej mogą być zasady o zaostrzonym rygoryzmie moralnym, będące elementem światopoglądowym dającym się zdefiniować i poświadczone postawą życiową wnioskodawcy, m. in. poprzez czynne zaangażowanie w ruchach na rzecz ochrony życia ludzkiego lub organizacjach o podobnym charakterze, a także działalności w organizacjach charytatywnych czy opiekuńczych. Zdaniem organu, dowodów na wyznawanie takich zasad moralnych należy poszukiwać w sferze aktywności życiowej poborowego, nie zaś wyłącznie w jego werbalnym oświadczeniu. Wskazano również, że ograniczenie obowiązku obrony Ojczyzny przez wybór "zastępczej" formy jego spełnienia będzie dopuszczalne jedynie wówczas, gdy powstanie rzeczywisty konflikt pomiędzy obywatelską powinnością obrony państwa a obywatelskim prawem do wolności sumienia, wyznania i przekonania. Zdaniem organu sytuacja taka ma miejsce, gdy odbywanie służby wojskowej pozostaje w oczywistej sprzeczności z wyznawanymi przekonaniami religijnymi lub zasadami moralnymi, a nie wtedy, gdy zainteresowany znajduje się w stanie dyskomfortu duchowego. Organ uznał, że w przypadku T. K. taki konflikt nie powstanie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. K. zakwestionował zaskarżoną decyzję. Wnoszący skargę powołał się na swoje ciężkie doświadczenia życiowe oraz przedstawił swoją negatywną opinię na temat służby wojskowej. Podał, że od dzieciństwa rozwijał w sobie najwyższe wartości: poszanowanie dla człowieka, pomoc bliźniemu, sprawiedliwość, uczciwość oraz rozwiązywanie konfliktów drogą pokojową. Podkreślił, że poprzez swoje działania chce nieść pomoc ludziom. Podkreśla, że nie unika wypełnienia obowiązków wobec ojczyzny, lecz wnosi o możliwość jego realizacji w innej formie. Ponadto podniósł, że jego rodzina znajduje się w ciężkiej sytuacji, a odbywanie zasadniczej służby wojskowej odebrałoby mu możliwości zarobkowe. W odpowiedzi na skargę Komisja do Spraw Służby Zastępczej wniosła o jej oddalenie, powołując się na argumenty przedstawione w zaskarżonym orzeczeniu. Dodatkowo organ wskazał, że trudna sytuacja finansowa poborowego nie stanowi, zgodnie z art. 11 ustawy o służbie zastępczej, podstawy przeznaczenia do odbywania służby zastępczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego i to z przepisami obowiązującymi w dacie jego wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Zasady przeznaczania do służby zastępczej, kierowania do jej odbycia oraz odbywania służby zastępczej przez podlegających obowiązkowi służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie tej służby, określone zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej. Postępowanie w sprawie przeznaczenia do odbywania służby zastępczej wszczynane jest na wniosek poborowego, który został na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.) przeznaczony do odbywania zasadniczej służby wojskowej albo przeszkolenia wojskowego (art. 11 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej). Stosownie do ust. 2 powołanego przepisu, wniosek poborowego powinien w szczególności zawierać: 1) oświadczenie o wyznawanych przekonaniach religijnych, 2) wskazanie w wyznawanej doktrynie religijnej podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej oraz wykazanie rzeczywistego związku z wyznawaną doktryną religijną lub wskazanie wyznawanych zasad moralnych, które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Powołany przepis art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy daje podstawę do przyjęcia, iż zawarte są w nim w istocie przesłanki orzekania o przeznaczeniu bądź odmowie przeznaczenia do odbywania służby zastępczej, których istnienie lub brak ocenia komisja. Jak trafnie podniósł organ, to na poborowym ciąży obowiązek złożenia oświadczenia o wyznawanych przekonaniach religijnych oraz wykazanie, że wyznawana doktryna religijna oraz zasady moralne stoją w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Ustawodawca nie przewiduje bowiem, aby skierowanie do odbywania służby zastępczej następowało niejako "automatycznie", tj. tylko i wyłącznie na podstawie oświadczenia poborowego wskazującego, że zasady moralne lub przekonania religijne nie pozwalają mu na odbywanie zasadniczej służby wojskowej. Poborowy musi, zgodnie z powołanym wyżej art. 11 ust. 2 ustawy o służbie zastępczej, wykazać związek między tymi przekonaniami, czy wyznawanymi zasadami moralnymi, a niemożliwością odbycia zasadniczej służby wojskowej bez sprzeniewierzenia się tym przekonaniom bądź zasadom. Skarżący w swoim wniosku nie odwoływał się do żadnej doktryny religijnej jako podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej. Wskazane natomiast we wniosku zasady, jakim kieruje się skarżący tj. sprzeciw wobec wszelkiej przemocy, sprzeciw w stosunku do prowadzenia działań militarnych, poparcie dla rozwiązywania konfliktów drogą pokojową, chęć niesienia pomocy innym, sprzeciw w stosunku do nauki zabijania, odwołują się do wartości uniwersalnych i powszechnie akceptowanych, które nie stanowią przeszkody w odbyciu służby wojskowej. Nie są one zasadami moralnymi o charakterze wyjątkowym, wykluczającym możliwość odbycia przez skarżącego służby wojskowej, których wykazania wymaga art. 11 ustawy o służbie zastępczej. Ponadto należy zauważyć, że zasadnicza służba wojskowa, której zadaniem jest przeszkolenie poborowych w posługiwaniu się bronią, nauka dyscypliny wojskowej niezbędnej w każdej armii oraz zasad podporządkowania przełożonym, ma na celu przede wszystkim zapewnienie skutecznej obrony Ojczyzny na wypadek wojny i nie jest przygotowaniem młodych ludzi do dokonywania agresji. Dodatkowo należy wyjaśnić, że zarówno zastępcza służba wojskowa, jak też służba zasadnicza jest formą daniny na rzecz społeczności, w której skarżący żyje i której jest członkiem. W związku z tym oczywistym jest, że wypełnienie tego obowiązku może wiązać się z pewnymi niedogodnościami dla wszystkich osób, które obowiązek ten wypełniają. Należy również wskazać, że bez wpływu na wynik sprawy pozostaje fakt, że organ mimo uzyskanej od poborowego informacji o nowym miejscu zamieszkania wysłał zawiadomienie o posiedzeniu Komisji do Spraw Służby Zastępczej na wcześniej wskazany przez skarżącego adres. Zawiadomienie to zostało bowiem odebrane przez jego matkę, a skarżący nie podnosił w toku postępowania sądowego, że nie otrzymał przedmiotowego wezwania i tym samym nie miał możliwości stawienia się na posiedzenie Komisji. Dodatkowo należy wskazać, że Komisja do Spraw Służby Zastępczej utrzymując w mocy orzeczenie organu I instancji, jako podstawę prawną orzeczenia winna powołać przede wszystkim art. 138 § 1 pkt 1 kpa, a nie wyłącznie art. 13 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej, który to przepis stanowi, iż poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej przysługuje odwołanie do komisji do spraw służby zastępczej. Uchybienie to nie ma jednak wpływu na wynik sprawy. Z tych względów, Sąd uznał wydane w sprawie orzeczenia za prawidłowe, a zarzuty zawarte w skardze za nieuzasadnione. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.