II SA/Wa 401/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Asesorzy WSA Jacek Fronczyk, WSA Andrzej Kołodziej, Protokolant apl. Rafał Guz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] września 2004 r. 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] września 2004 r., którą to decyzją, wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił M.S. przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednego z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazał, iż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2004 r. M.S. został uznana za całkowicie niezdolną do pracy, jednakże pod dokonaniu oceny sytuacji materialnej pod względem niezbędnych środków utrzymania renta w drodze wyjątku nie może być przyznana, bowiem sytuacja materialna nie wskazuje na ich brak. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.S. wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy. Podniosła, iż utrzymuje się wraz z mężem i trojgiem uczących się dzieci z pobieranego przez męża świadczenia przedemerytalnego w wysokości 856 zł netto. Nadto, syn A. pobiera stypendium socjalne w wysokości 150 zł, co łącznie daje dochód w rodzinie w wysokości 1006 zł miesięcznie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, iż przy wydawaniu decyzji wzięto pod uwagę nie tylko dochody miesięczne rodziny, lecz także fakt, iż skarżąca zamieszkuje w domu o powierzchni [...] m2, położonym na działce o powierzchni [...] m2 i posiada samochód. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. l ustawy z dnia 17 grudnia 1998r, o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. i ww. ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu ubezpieczeń Społecznych, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie, w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. Jak wynika z akt sprawy, Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. Prezes ZUS odmawiając skarżącej przyznania renty w drodze wyjątku wskazał, iż świadczenie to nie może być przyznane, ponieważ sytuacja materialna nie wskazuje na brak niezbędnych środków utrzymania. Tego stanowiska ani w decyzji wydanej w dniu [...] września 2004 r., ani przy ponownym rozpatrywaniu sprawy i wydanej w wyniku tego decyzji z dnia [...] listopada 2004 r. w żaden sposób nie uzasadnił. Dopiero w odpowiedzi na skargę podniósł, iż przy wydawaniu decyzji wzięto pod uwagę fakt, iż skarżąca zamieszkuje w domu o powierzchni [...] m2 i posiada samochód. Z tym stanowiskiem organu trudno jest się, zdaniem Sądu, zgodzić. Przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, gdy wnioskodawca, spełniając pozostałe przesłanki, nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Bezspornym jest w niniejsze sprawie, iż skarżąca wraz z mężem oraz trojgiem uczących się dzieci utrzymuje się z pobieranego przez jej męża świadczenia przedemerytalnego w wysokości 1008,40 zł brutto oraz przyznanego jej synowi A. stypendium socjalnego w kwocie 150 zł miesięcznie. Daje to łączny dochód w wysokości 1158,40 zł. Na członka rodziny dochód ten wynosi 231,68 zł. Fakt posiadania prze skarżącą domu położonego na działce, w którym cała rodzina zamieszkuje znany był Prezesowi ZUS również w 1998 r., co nie stanowiło przeszkody w przyznaniu skarżącej renty w drodze wyjątku już w 1998 r. Prezes ZUS w obu decyzjach ograniczył się do stwierdzenia, iż sytuacja materialna skarżącej nie wskazuje na brak niezbędnych środków utrzymania, nie poparł jednak tego stwierdzenia żadną analizą i oceną stanu faktycznego. Zdaniem Sądu, obie decyzje nie zawierają jakiejkolwiek analizy sytuacji materialnej skarżącej, natomiast ta sytuacja materialna powinna podlegać samodzielnej ocenie pod kątem braku niezbędnych środków utrzymania, o czym mowa w powołanym wyżej art. 83 ustawy. Tego jednak Prezes ZUS nie dokonał, co jest ewidentnym mankamentem zaskarżonego rozstrzygnięcia, którego uzasadnienie razi dodatkowo lakonicznością i brakiem elementarnych ustaleń faktycznych. Wprawdzie decyzja o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku ma charakter decyzji uznaniowej, jednak nie zwalnia to organu od obowiązku wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji wyczerpującej wszystkie ustalenia faktyczne i prawne, istotne w sprawie. Poza tym, tylko taka decyzja może stanowić miarodajny przedmiot kontroli dokonywanej przez sąd administracyjny. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.