II SA/Wa 401/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Sędziowie WSA Andrzej Góraj, Ewa Kwiecińska, Protokolant specjalista Wiesława Jesiotr, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2018 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w W. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę. Państwowa Inspekcja Pracy – Okręgowy Inspektor Pracy w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy decyzję Inspektora Pracy z dnia [...] października 2017 r. o umorzeniu w całości postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem J. M. z dnia [...] lipca 2017 r. o wpisanie go do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W uzasadnieniu decyzji Okręgowy Inspektor Pracy w W. wskazał, iż decyzja organu pierwszej instancji podjęta została na podstawie art. 105 § 1 Kpa i dotyczyła postępowania wszczętego przez zainteresowanego o wpisanie go do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust, 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 ze zm.). Rozpatrując odwołanie od decyzji z dnia [...] października 2017 r., organ drugiej instancji omówił treść art. 3 ust. 1, 3 i 5 ustawy o emeryturach pomostowych. Stwierdził, iż J. M. jest byłym pracownikiem Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej C. Sp. z o.o. Stwierdził także, że w trakcie kontroli w powyższym Przedsiębiorstwie ustalono, iż u pracodawcy obowiązuje Zarządzenie nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. Prezesa Zarządu w sprawie wykazu stanowisk pracy, na których występuje praca o szczególnym charakterze. Do wykazu stanowisk pracy o szczególnym charakterze pracodawca zaliczył kierowcę autobusowy i kierowcę pojazdów przewożących towary niebezpieczne wymagające oznakowania pojazdu tablicą ostrzegawczą barwy pomarańczowej (ADR). W toku kontroli ustalono na podstawie sporządzonego przez pracodawcę wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze, że pracodawca do wykazu stanowisk, na których są wykonywane o szczególnym charakterze, nie zaliczył stanowiska portiera, na którym J.M. był zatrudniony w okresie od 1 czerwca 2004 r. do 25 kwietnia 2017 r. W związku z powyższym bezspornym jest, że stanowisko pracy - portiera, które zajmował J. M. nie zostało zaliczone przez pracodawcę do wykazu stanowisk, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub prac o szczególnym charakterze. Jednakże brak jest podstaw aby organy Inspekcji Pracy mogły wydawać decyzję nakazującą umieszczenie przez pracodawcę określonego stanowiska pracy do wykazu stanowisk, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach. Zasadność powyższego stwierdzenia potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 kwietnia 2011 r. (I OSK 1969/10) stwierdził m. in., iż nakazanie wpisania pracownika świadczącego pracę na stanowiskach niezaliczonych przez pracodawcę do wykazu stanowisk z art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r, o emeryturach pomostowych, do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze byłoby w istocie wiążącym ustaleniem czy określone stanowisko (zajmowane przez danego pracownika) spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych. Do dokonywania tego rodzaju ustaleń tzn. jakie stanowiska spełniają warunki ustawy o emeryturach pomostowych, organy inspekcji pracy nie są umocowane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podniósł w wyroku z 13 listopada 2012 r., że przepis art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych stanowi wprost, iż jedynie w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy - nie ma więc podstaw, by w wyniku skargi pracownika organy orzekały co do wykazu stanowisk pracy, prowadzonego zgodnie z art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych. W ocenie organu, o zaliczeniu danego stanowiska do stanowisk, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze decyduje bowiem pracodawca lub na wniosek pracownika Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wydając decyzje o obowiązku opłacania za danego pracownika składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Organy PIP nie mają prawnych podstaw do dokonywania prawnie wiążących ustaleń, czy badań czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane ustawą o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk, prowadzonym na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych. Orzekanie przez organy PIP w tym zakresie wykracza poza uprawnienia kontrolno-nadzorcze, wyznaczone przez art. 10 ust. 1 pkt 9a i art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Należy podkreślić, że przyznanie pracownikowi uprawnienia do złożenia "skargi", dotyczącej niewpisania go do ewidencji pracowników określonej w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, nie może być w żadnym przypadku rozumiane jako uprawnienie pracownika do żądania wydania przez organy PIP rozstrzygnięcia czy dane stanowisko pracy, które zajmuje pracownik spełnia wymogi ustawy o emeryturach pomostowych. Zasadność powyższego stanowiska została podzielona w wyroku NSA z dnia 19 kwietnia 2011 r. sygn. I OSK 1969/10 i z dnia 20 marca 2014 r. sygn. I OSK 346/13 oraz w wyrokach WSA w Poznaniu z 24 listopada 2011 r. sygn. IV SA/Po 421/11 i z 9 października 2011 r. sygn. II SA/Po 345/11 a także w wyroku WSA w Warszawie z 7 marca 2012 r. sygn. VIII SA/Wa 1064/11. W art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych uregulowano wprost, że jedynie w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. Nie ma więc podstaw, by w wyniku skargi pracownika organy orzekały co do wykazu stanowisk pracy prowadzonego zgodnie z art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy. To pracodawca określa wykaz stanowisk pracy, na których - w jego zakładzie pracy - wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych). Prawidłowość zaliczenia faktycznie istniejących stanowisk do wykazu stanowisk nie jest objęta kontrolą Państwowej Inspekcji Pracy (por. art. 10 ust. 1 pkt 9a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w zw. z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych). W postępowaniu kontrolnym inspekcja pracy nie może przesądzać o okolicznościach decydujących o objęciu pracownika obowiązkami wynikającymi z przepisów emerytalnych. Ponadto nakaz może być wydany w sytuacji, jeżeli w wyniku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 38 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) ustalone zostanie, że pracownik zatrudniony na danym stanowisku spełnia warunki do objęcia go obowiązkiem uiszczania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Natomiast w przypadku, gdy stanowisko, na którym zatrudniony jest pracownik, nie zostało zaliczone przez pracodawcę albo uprawniony organ do stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, organ Państwowej Inspekcji Pracy obowiązany jest umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. W postępowaniu kontrolnym inspekcja pracy nie może przesądzać o okolicznościach decydujących o objęciu pracownika obowiązkami wynikającymi z przepisów emerytalnych. Okręgowy Inspektor Pracy w W. podniósł, iż zgodnie z art. 262 § 1 Kodeksu pracy - spory o roszczenia ze stosunku pracy rozstrzygają sądy pracy. Kompetencji takich nie posiadają organy PIP. W kwestiach spornych (tj. w przypadku sporu pomiędzy pracodawcą a pracownikiem) to nie Inspektor Pracy rozstrzyga sprawę, a jedynie sąd pracy - na zasadach określonych w art. 262 § 1 kodeksu pracy – porównaj wyroki NSA z 13 lipca 2006 r, sygn. I OSK 1400/05 i z dnia 12 kwietnia 2007 r., sygn. I OSK 933/06. Reasumując Okręgowy Inspektor Pracy w W. stwierdził, iż skoro stanowisko portiera (jako rodzaj pracy, który wykonywał zainteresowany) nie jest zaliczone do prac o szczególnym charakterze w zakładzie pracy, a sprawa dotyczy byłego pracownika Spółki (nie zatrudnionego już w tym podmiocie) - nie jest możliwe wydanie przez Inspektora Pracy nakazu umieszczenia byłego pracownika w wykazie prac szczególnych lub o szczególnym charakterze. Dlatego jego decyzja umarzająca postepowanie w tej spawie była parwidłowa. J. M. w skardze z dnia 10 lutego 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Okręgowy Inspektor Pracy w W. i o przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi oraz w dodatkowym piśmie z dnia 14 kwietnia 2018 r. argumentował, iż wydane przez PIP, po kontroli, nakazy i wystąpienia świadczą, że PKS [...] Sp.z o.o. nie przestrzega praw pracowniczych, gwarantowanych Konstytucją RP i Kodeksem pracy. Zaskarżona decyzja przedstawia fałszywy obraz rzeczywistości, jest stronnicza oraz wprowadza Sąd w błąd. Władze Spółki dopuszczają się zbrodni przeciw ludzkości, albowiem zatajają występowanie czynników niebezpiecznych dla życia i zdrowia i rakotwórczych. Skarżący wyjaśnił, iż pracował po 12 godzin na dobę a nawet dłużej w takich warunkach, w których był narażony na rakotwórcze opary paliw, hałas, wadliwe oświetlenie. Okręgowy Inspektor Pracy w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Istota żądania skarżącego, skierowanego do Inspektora Pracy (wniosek z 25 lipca 2017 r.) sprowadza się wprost do wydania przez ten organ rozstrzygnięcia o wpisaniu skarżącego jako osoby zatrudnionej na stanowisku portiera, do ewidencji pracowników w jego byłym zakładzie pracy, wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust, 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. W sprawie bezsporne jest, iż skarżący był zatrudniony w okresie od 1 czerwca 2004 r. do 25 kwietnia 2017 r. w Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej [...] Sp. z o.o. na stanowisku portiera i w Przedsiębiorstwie tym stanowisko portiera nie zostało zaliczone do wykazu stanowisk, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub do wykazu prac o szczególnym charakterze. Zatem żądanie skarżącego sprowadza się do tego aby Inspektor Pracy, poprzez nakazanie wpisania przez pracodawcę stanowiska pracy zajmowanego przez skarżącego, przesądził o okolicznościach decydujących o objęciu skarżącego określonymi uprawnieniami wynikającymi ze szczególnych przepisów emerytalnych. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Inspektor Pracy może dokonywać jedynie czynności (w tym kontrole) oraz wydawać nakazy i wystąpienia, do których jest upoważniony z mocy przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (jednolity tekst Dz. U. z 2018 r., poz. 623 za zm.). W szczególności wykaz tych zadań określa art. 10 ustawy. O zaliczeniu danego stanowiska do stanowisk, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze decyduje pracodawca lub na wniosek pracownika - Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wydając decyzje o obowiązku opłacania za danego pracownika składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Organy PIP nie mają prawnych podstaw do dokonywania prawnie wiążących ustaleń oraz badań czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane ustawą o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk, prowadzonym na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych. Orzekanie przez organy PIP w tym zakresie wykracza poza uprawnienia kontrolno-nadzorcze, wyznaczone przez art. 10 ust. 1 pkt 9a i art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Natomiast przyznanie pracownikowi uprawnienia do złożenia "skargi", dotyczącej niewpisania go do ewidencji pracowników określonej w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, nie może być w żadnym przypadku rozumiane jako uprawnienie pracownika do żądania wydania przez organy PIP rozstrzygnięcia czy dane stanowisko pracy, które zajmuje pracownik spełnia wymogi ustawy o emeryturach pomostowych. Brak jest podstaw prawnych do wydania przez organy PIP decyzji nakazującej umieszczenie przez pracodawcę określonego stanowiska pracy do wykazu stanowisk, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze. Pogląd ten potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych – wyroki NSA: z 19 kwietnia 2011 r., I OSK 1969/10 z dnia 20 marca 2014 r. sygn. I OSK 346/13 oraz w wyroki WSA w Poznaniu z 24 listopada 2011 r. sygn. IV SA/Po 421/11 i z 9 października 2011 r. sygn. II SA/Po 345/11 a także w wyrok WSA w Warszawie z 7 marca 2012 r. sygn. VIII SA/Wa 1064/11 – na które trafnie powołuje się organ. Zwrócić także należy uwagę na treść art. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Prace w szczególnych warunkach (art. 3 ust. 1) to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 1 (art. 3 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych). Prace o szczególnym charakterze (art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach) to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Ponadto w myśl art. 3 ust. 5 powyższej ustawy za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace o których mowa w ust. 3. Dlatego, zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadzi: centralny rejestr stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (pkt 1), centralny rejestr pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP (pkt 2). Natomiast płatnik składek jest obowiązany prowadzić wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 41 ust, 4 pkt 1) oraz ewidencję pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP. W art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych uregulowano wprost, że jedynie w przypadku nieumieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (czyli w istniejącej ewidencji tych stanowisk), za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. Zatem w przepisie tym uregulowana jest inna sytuacja niż mająca miejsce w tej sprawie. Ponadto nakaz PIP może być wydany w wyniku decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 38 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), w której ustalone zostanie, że pracownik zatrudniony na danym stanowisku spełnia warunki do objęcia go obowiązkiem uiszczania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Ale do wydanie takiego nakazu, niezbędne jest umieszczenie danego stanowiska przez pracodawcę w przedmiotowym wykazie. W przypadku, gdy stanowisko, na którym zatrudniony jest pracownik, nie zostało zaliczone przez pracodawcę albo przez uprawniony organ do stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, organ Państwowej Inspekcji Pracy obowiązany jest umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe, na mocy art. 105 § 1 Kpa. Tak właśnie jest w niniejszej sprawie. Stanowisko portiera nie zostało zaliczone przez PKS [...] Sp. z o.o. do wykazu stanowisk, na których są wykonywane prace o szczególnym charakterze albo w szczególnych warunkach. Skarżącemu, skoro uważa, iż wykonywane przez niego praca w charakterze portiera w PKS [...] Sp. z o.o. spełniała warunki pracy o szczególnym charakterze albo wykonywanej w szczególnych warunkach, pozostaje mu jedynie dowodzenie swoich twierdzeń przed Sądem Pracy – o czym został pouczony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W skardze nie przedstawiono żadnych zarzutów w stosunku do zaskarżonej decyzji i nie podniesiono żadnych argumentów prawnych przemawiających za uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Ponieważ zarówno zaskarżona jak i utrzymana nią w mocy decyzja nie narusza prawa, dlatego na podstawie art. 132 i art. 151 przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.