II SA/Wa 407/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bronisław Szydło Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.) Asesor WSA - Jarosław Trelka Protokolant - Marcin Błach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2006 r. sprawy ze skargi W. G. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do odbywania służby zastępczej - oddala skargę - Wnioskiem z dnia [...] września 2005 r., W. G. zwrócił się o skierowanie go do odbywania służby zastępczej i jak podał, dotychczas korzystał z odroczenia z powodu pobierania przez niego nauki. Natomiast aktualnie wyznawane przez niego zasady etyczne i moralne nie pozwalają mu na odbycie zasadniczej służby wojskowej w jednostkach, które mogą być użyte w działaniach mogących powodować utratę zdrowia, a nawet życia innych osób, niezależnie od szlachetnych intencji. Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej w [...] orzeczeniem z dnia [...] października 2005 r. nr [...], działając na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217), odmówiła przeznaczenia W. G. do odbywania zastępczej służby wojskowej. Uzasadniając swoją decyzję podała, że motywy podane przez skarżącego są powierzchowne i ogólnikowe. Nie uzasadnił on wniosku przekonywująco, ani też ze wskazaniem wyznawanej doktryny religijnej niepozwalającej mu na odbycie służby wojskowej. Ponadto nie wskazał przyjętych zasad moralnych realizowanych w życiu, które pozostawałby w sprzeczności z obowiązkami i zadaniami żołnierza zasadniczej służby wojskowej. Nie uczynił tego również w trakcie rozmowy z komisją, a przepisy prawa nakładają obowiązek wskazania konkretnych zasad moralnych, bądź wskazania wyznawanej doktryny religijnej. W odwołaniu z dnia [...] października 2005 r. do Komisji do Spraw Służby Zastępczej, skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu i w uzasadnieniu stwierdził, że faktycznie złożony przez niego wniosek jest ogólnikowy, lecz nie znając formy, uczynił to "od serca" zgodnie z wyznawanym przez niego "credo" życiowym. Z kolei stawienie się przed komisją wywołało u niego stres i nie potrafił odpowiadać w sposób logiczny i jednoznaczny, a także przedstawić swoich poglądów i motywacji dotyczących odbywania zastępczej służby wojskowej. Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 ust.1 k.p.a. oraz art. 13 ust. 1 cytowanej już wyżej ustawy o służbie zastępczej, utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie z dnia [...] października 2005 r. i w uzasadnieniu – poza argumentami przedstawionymi już w orzeczeniu pierwszej instancji – podała, że trakcie przesłuchania skarżący podał, iż był wychowywany w rodzinie katolickiej i obce są mu działania czyniące krzywdę innym ludziom oraz niszczące przyrodę. Jest on pozbawiony agresji, przemocy i uważa, że żołnierz w wojsku jest szkolony, aby "czynił zło i wykonywał rozkazy wbrew swojej woli". Wyjaśnił również, że neguje wojsko, jako instytucję i nie chce być wykorzystany jako żołnierz do działań zbrojnych i za przykład podał Irak oraz wykonywane obecnie przez ochotników zadania konstatując, że kiedyś wszyscy mogą tam "jechać". W ocenie komisji powyższe argumenty są nieprzekonywujące, bowiem wyznawcy kościoła rzymsko – katolickiego mogą być kierowani do służby wojskowej i konstytucja "gaudum et spes" oraz codzienna praktyka, jak udział kapelanów w życiu wojskowym, potwierdzają powyższą tezę. Za nietrafne uznać również należy argumenty skarżącego o ograniczeniu wolności, prawa decydowania o sobie, konieczności podporządkowania się posłuszeństwu panującemu w wojsku i kierowania żołnierzy do działań poza granice kraju, ponieważ nie są to zasady moralne. Stwierdzenia takie wprowadzają tylko skarżącego w dyskomfort psychiczny wskutek braku przez niego rzetelnej wiedzy na temat wojska. Podstawą przeznaczenia do odbycia zastępczej służby wojskowej mogą być tylko zasady o zaostrzonym rygoryzmie moralnym, będące elementem światopoglądowym, dającym się zdefiniować i zaświadczone postawą życiową. Tymczasem poborowy nie udowodnił, że zasady te realizuje w życiu. Natomiast obawy przed naruszeniem godności innych ludzi, nie są zasadami moralnymi, a jedynie subiektywną oceną skarżącego i nie wchodzą w zakres systemu etycznego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, W. G. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i w uzasadnieniu powołał się na swoje wcześniejsze zarzuty oraz argumenty dodając, że uzasadnienie komisji jest wyrywkowe, potraktowane schematycznie i nieuwzględniające jego cech indywidualnych, w szczególności wrażliwości, wyznawanych ideałów i wartości, a także problemów młodego człowieka. Jego dotychczasowe przekonania, a także czynne uczestnictwo i wspieranie wszelkich pokojowych manifestacji organizowanych przez ruch pacyfistyczny, powinny być uwzględnione przez komisję. W odpowiedzi na skargę Komisja do Spraw Służby Zastępczej wniosła o jej oddalenie i wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne oraz prawne dodała jednocześnie, że skarżący w trakcie postępowania przed komisją nie poruszał kwestii uczestnictwa i wspierania manifestacji pokojowych organizowanych przez organizacje pacyfistyczne. Stwierdziła, że do protokołu podał, iż nie należy do żadnej organizacji. W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2006 r. skarżący podtrzymał swoje zarzuty ze skargi dodając jednocześnie, że organ nie zebrał w sposób szczegółowy materiału dowodowego i nie zapewnił stronie czynnego udziału w postępowaniu, a przy wydaniu decyzji kierował się dowolnością. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217) stanowi nową regulację prawną, której celem jest, w myśl art. 1, określenie zasad przeznaczenia do służby zastępczej, kierowanie do jej odbycia oraz odbywanie służby zastępczej przez osoby podlegające obowiązkowi służby wojskowej, których przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie służby. Zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 ustawy, orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej, zwana dalej "komisją wojewódzką", natomiast stosownie do jej przepisu art. 13 ust. 1, poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej, przysługuje odwołanie do komisji do spraw służby zastępczej, zwanej dalej "komisją". Postępowanie w sprawie przeznaczenia do odbywania służby zastępczej wszczynane jest, w myśl art. 11 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej, na wniosek poborowego, który został na podstawie przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej przeznaczony do odbywania zasadniczej służby wojskowej albo przeszkolenia wojskowego. Powyższy przepis w ust. 2 stanowi, iż wniosek, o którym mowa w ust. 1 powinien w szczególności zawierać: 1) oświadczenie o wyznawanych przekonaniach religijnych, 2) wskazanie w wyznawanej doktrynie religijnej podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej oraz wykazać rzeczywiste związki z wyznawaną doktryną religijną lub wskazać wyznawane zasady moralne, które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Powołany przepis art. 11 ust. 2 pkt 2 daje podstawę do przyjęcia, iż zawarte są w nim w istocie przesłanki orzekania o przeznaczeniu, bądź odmowie przeznaczenia, do odbywania służby zastępczej, których istnienie lub brak ocenia komisja. Jednocześnie w art. 6 ust. 1 ustawy stanowi się, że do postępowania w sprawach określonych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Oznacza to, że komisja podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie służby zastępczej, związana jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jej obowiązki tak w zakresie prowadzenia postępowania, jak i orzekania. W szczególności winna ona przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązana również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.), a nadto musi w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie zaskarżone orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej zostało wydane z poszanowaniem zarówno wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Jak trafnie podniósł organ, powoływanie się poborowego na katolicyzm lub negację wojska jako instytucji, nie może stanowić argumentu chociażby z tego powodu, iż wyznawcy kościoła rzymsko – katolickiego mogą być kierowani do odbycia służby wojskowej. Nie ulega wątpliwości, że obowiązek złożenia oświadczenia o wyznawanych przekonaniach religijnych oraz wykazanie, że wyznawana doktryna religijna oraz zasady moralne stoją w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową, jest powinnością wnioskodawcy. Tymczasem W. G. stwierdził jedynie, że został wychowany w rodzinie katolickiej, co – jak słusznie zauważył organ – nie stoi w sprzeczności z obywatelskim obowiązkiem odbycia służby wojskowej, czy nawet posługiwaniem się bronią, gdyż religia katolicka takiego zakazu nie formułuje. Natomiast wyznawane zasady moralne sprowadzające się w szczególności do tego, żeby nie krzywdzić człowieka, nie niszczyć przyrody itd., stanowią odwołanie się do wartości uniwersalnych i powszechnie akceptowanych, które nie stanowią przeszkody w odbyciu służby wojskowej. Należy zauważyć również, że zasadnicza służba wojskowa, której zadaniem jest przeszkolenie poborowych w posługiwaniu się bronią, nauka dyscypliny wojskowej niezbędnej w każdej armii i zasad podporządkowania przełożonym, ma na celu przede wszystkim zapewnienie skutecznej obrony Ojczyzny na wypadek wojny i nie jest przygotowaniem młodych ludzi do dokonywania agresji. Należy w tym miejscu także podkreślić, że skarżący w żadnym stopniu nie wykazał w postępowaniu przed komisją, że uczestniczył w manifestacjach pokojowych i że był członkiem organizacji pacyfistycznych. Reasumując, uznać należy w konsekwencji, że organ – w ocenie Sądu – w sposób bardzo wnikliwy oraz rzetelny i szczegółowy zebrał materiał dowodowy sprawy oraz uzasadnił zaskarżoną decyzję zgodnie z regułami procesowymi. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.