II SA/Wa 42/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras Sędzia WSA Adam Lipiński Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz Protokolant Grzegorz Walczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2004 r. sprawy ze skargi B.L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2003r. zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości II SA/Wa 42/04 UZASADNIENIE Skarżąca - B. L. ubiegała się o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla swojej małoletniej córki A. L. ur. [...] listopada 1996 r., po zmarłym w dniu [...] sierpnia 2002 r., w wypadku samochodowym, w wieku 24 lat, ojcu małoletniej - M.L. W swoim piśmie wskazywała, że pozostaje bez środków do życia i, że w następstwie wypadku samochodowego musi poddać się kilku operacjom. Podnosiła dalej, że M. L. pracował od 18 roku życia, często pracował jako sprzedawca w prywatnych sklepach, lecz nie zawsze pracodawcy rejestrowali jego zatrudnienie, ostatnio był zatrudniony w K. w W. i pracował tam, aż do śmierci. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. Nr [...]odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Wskazywał na niespełnianie przez M. L. warunku posiadania odpowiednio długiego, w stosunku do wieku, łącznego okresu składkowego i nieskładkowego, stanowiącego jedno z kryteriów określonych w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) niezbędnych do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Podnosił, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, iż ojciec dziecka na przestrzeni 24 lat życia legitymował się jedynie okresem składkowym wynoszącym 7 miesięcy i 23 dni. Jak wynika z uzasadnienia decyzji był to jedyny powód odmowy przyznania tego świadczenia. Skarżąca na zasadzie art. 127 par. 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. -Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odwołaniu podnosiła własną chorobę utrudniającą zatrudnienie oraz wskazywała na liczne dowody zatrudnienia M.L.(m.in. umowy o pracę i świadectwa pracy). Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. Nr [...]utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję. W uzasadnieniu podniósł, jak poprzednio, krótki okres zatrudnienia M. L.i opłacania składek. Po przeanalizowaniu, przedstawionych przez skarżąca dokumentów dotyczących zatrudnienia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał, że ojciec dziecka w wieku 24 lat, na przestrzeni ostatnich 4 lat i 8 miesięcy udokumentował jedynie okres 1 rok i 2 miesiące opłacania składek, jednakże w jego ocenie nie jest to okres wystarczający do przyznania świadczenia, zaś świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność przewidziana w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Od tej decyzji B. L. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze podobnie jak w swoich wcześniejszych pismach, domagała się uwzględnienia jej roszczeń, eksponując swój zły stan zdrowia oraz okoliczność częstego świadczenia pracy przez męża. Pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska podnosił argumenty przywołane uprzednio w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz, 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Rozpoznając sprawę należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W sprawie bezspornym jest, że M.L. zmarł tragicznie w wypadku samochodowym w dniu [...] sierpnia 2002 r., będąc ubezpieczony w chwili śmierci, bowiem pracował od [...] grudnia 2001 r. w O. Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że małoletnia A. - w imieniu której skarżąca stara się o rentę rodzinną, jest córką M.L. i ze względu na wiek nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Nie budzi także wątpliwości fakt, że nie ma ona niezbędnych środków utrzymania, zważywszy na trudną sytuację wychowującej ją matki. Organ w decyzji odmawiającej przyznanie świadczenia wskazywał na jedyną przesłankę - zbyt krótki okres opłacania składek ubezpieczeniowych w stosunku do wieku M. L. Na 24 lata życia legitymował się jedynie 1 rokiem i 2 miesiącami stażu ubezpieczeniowego. Dokonując oceny decyzji Prezesa ZUS, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza niewyjaśnienie w sprawie istotnych elementów. Uzasadnienia obu decyzji pomijają fakt, że śmierć M. L. nastąpiła wskutek nagłych, nieprzewidywalnych i niezależnych okoliczności-wypadek drogowy. Śmierć ta nastąpiła w okresie trwania ubezpieczenia. Śmierć ta stała się, co należy podkreślić, jedyną przyczyną ustania zatrudnienia. Można zatem z dalekim prawdopodobieństwem zakładać, że gdyby nie ten nieprzewidywalny wypadek, zatrudnienie było by kontynuowane, były by także odprowadzane składki ubezpieczeniowe. M. L. wykazał zatem wolę kontynuowania ubezpieczenia i gdyby nie nagła śmierć mógłby osiągnąć wymagany okres do przyznania ubezpieczenia w trybie zwykłym. Organ powinien, wydając decyzje, dokonać analizy wyżej wskazanej okoliczności pod kątem art. 83 ust. 1 - ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, rozważyć czy stanowi ona szczególną okoliczności uniemożliwiającą spełnienia wszystkich niezbędnych warunków przewidzianych w ustawie dla przyznania renty rodzinnej. Ponadto nie zaliczając do okresu składkowego czasu zatrudnienia M.L. w restauracji "L." oraz w firmie "Z." s.c. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pominął okoliczność, że obowiązek opłacania składek spoczywa w pierwszej kolejności na pracodawcy. Skarżąca często podnosiła w swoich pismach fakt rozwiązywania z jej mężem umowy o pracę gdy domagał się on uregulowania spraw ubezpieczenia przez pracodawcę. Tak więc te okoliczność także można uznać za szczególną okoliczności w rozumieniu przepisu art. 83 par. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uniemożliwiającą spełnienia warunków przewidzianych w ustawie dla przyznania renty. Aktywność zawodowa M. L. powinna być analizowana z uwzględnieniem jego krótkiego życia. Ważne są powody, które skutkowały brak odprowadzania składek, ale także okoliczność, że najdłuższy okres składkowy w życiu ubezpieczonego i tym samym najdłuższy okres jego pracy u jednego pracodawcy (wola kontynuowania ubezpieczenia przez ubezpieczonego) został w sposób nagły przerwany przez śmierć. Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na mim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 par. 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego - oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 par. 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Reasumując, w świetle powyższych rozważań należy uznać, że organ administracji nie rozważył całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, pominął szereg zagadnień istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W konsekwencji obarczona takimi uchybieniami decyzja - jej uzasadnienie jest nieprzekonywująca. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 par. 1 ppkt 1 c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270) w związku z treścią 83 par. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Wojewódzki sad Administracyjny orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.