II SA/Wa 424/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), WSA, Stanisław Marek Pietras, Protokolant Marcin Błach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2006 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2005 r. 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2005 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), którą odmówił R. P. przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu stwierdzono, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie następujące warunki: ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ─ nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ─ nie ma niezbędnych środków utrzymania. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających uwzględnienie wniosku. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, na skutek których R. P. nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Ostatnio udowodniony okres nieskładkowy przypada na dzień [...] kwietnia 1998 r. Z akt sprawy natomiast nie wynika, aby po tej dacie skarżący nie mógł kontynuować zatrudnienia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, iż wówczas nie była w stosunku do niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Niezdolność do pracy została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS dopiero w dniu [...] kwietnia 2005 r., w którym lekarz orzecznik stwierdził, iż całkowita niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od [...] maja 2004 r., tj. po upływie ponad 6 lat od ostatnio udowodnionego okresu nieskładkowego. Jednocześnie organ wskazał, iż sama trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, bowiem nie jest to świadczenie socjalne przyznawane wyłącznie według potrzeb, nawet, gdy po potrzeby te są uzasadnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. P. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Podniósł, iż już w 1998 r. został ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności i również nie przyznano mu renty, natomiast nie został przez lekarza dopuszczony do pracy. Podniósł, iż już w tym okresie miał trudności z poruszaniem się, a stan zdrowia nie pozwalał na wykonywanie wyuczonego zawodu. Wskazywał, iż pracował od 1967 r., natomiast to, że w ostatnim 10-leciu nie posiada 5 lat pracy jest wynikiem tego, iż jego pracodawca nie odprowadzał składek na ubezpieczenie, firma została zlikwidowana i nie jest w stanie jej odnaleźć. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że narusza ona prawo. Zgodnie z art. 83 ust. l ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle przytoczonego przepisu, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku może nastąpić jedynie w razie łącznego spełnienia wszystkich wymienionych w tym przepisie przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku, jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi w szczególności przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jest też zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (art. 9 kpa). Wreszcie, ma obowiązek wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie stosownie do wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W sprawie niniejszej reguły te nie były przestrzegane, co w ocenie Sądu, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając dochodzonego świadczenia, Prezes ZUS nie poparł swego rozstrzygnięcia wyczerpującymi ustaleniami, nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów dowodowych, jak również nie ustosunkował się do całokształtu argumentacji skarżącego. W szczególności Prezes ZUS nie rozważył, że skarżący, mając obecnie 56 lat, legitymuje się, jak wynika z akt sprawy, ponad 25-letnim okresem pracy, popartym opłacaniem składek ubezpieczeniowych. W kontekście osiągniętego wieku okres ten nie może być uznany za krótki. Powinno to więc skłonić Prezesa ZUS do bliższego wyjaśnienia okoliczności, z powodu których skarżący nie wypracował dłuższego stażu ubezpieczeniowego, skutkującego ustawowymi uprawnieniami do renty, a zwłaszcza, czy w jego przypadku nie istnieją szczególne okoliczności powodujące brak tych uprawnień. Jak wynika to z akt sprawy, ostatnio udowodniony okres nieskładkowy przypada na dzień [...] kwietnia 1998 r. i był to zasiłek chorobowy. Wskazać należy, iż skarżącego – z zawodu [...] – orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności [...] z dnia [...] lipca 1998 r. zaliczono do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, wskazując iż umiarkowany stopień niepełnosprawności datuje się od lipca 1997 r. W aktach sprawy znajduje się również orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2003 r., zaliczające skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz orzeczenie z dnia [...] lipca 2004 r., zaliczające go do znacznego stopnia niepełnosprawności. Zarówno w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lipca 1998 r., jak i [...] czerwca 2003 r. wskazano, iż skarżący może wykonywać jedynie pracę na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności. R. P. został uznany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2005 r. za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji od dnia [...] maja 2004 r. Jak wynika z wyjaśnień skarżącego, choruje on na [...]. Trudno jest, zdaniem Sądu, nie podzielić argumentów skarżącego, iż choroby, na które cierpiał od 1998 r., nie pozwalały mu wykonywać zatrudnienia w wyuczonym zawodzie [...]. W aktach sprawy brak jest co prawda dokumentów dotyczących zarejestrowania skarżącego jako osoby poszukującej pracy, jednakże na rozprawie w dniu 22 maja 2006 r. skarżący wyjaśnił, iż był osobą zarejestrowaną w urzędzie pracy w charakterze bezrobotnego, nie wskazano mu jednak żadnej propozycji pracy. Twierdzenia te w świetle zebranego w sprawie materiału trudno jest uznać za niewiarygodne. Prezes ZUS winien na nowo ocenić przyczyny pozostawania skarżącego bez pracy popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie w kontekście "szczególnych okoliczności" nienabycia uprawnień do świadczenia ustawowego, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy. Należy przy tym pamiętać, że za szczególne okoliczności w rozumieniu tego przepisu uważa się jedynie zdarzenia (bądź trwały stan), które wykluczały aktywność zawodową określonej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy nie zawiera definicji pojęcia "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że określony podmiot nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Należy jednak przyjąć, iż "szczególne okoliczności", o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to zdarzenia o charakterze obiektywnym, wykluczającym możliwość pozostawania w zatrudnieniu, nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną największego wysiłku. W tym miejscu należy podkreślić, że orzecznictwo sądowoadministracjyne, dotyczące stosowania cyt. art. 83 ust. 1, nie wyklucza uznania bezrobocia jako szczególnej okoliczności, o jakiej mowa w tym przepisie. Przykładem może tu być wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2002 r. sygn. akt II SA 3090/01 (Lex nr 82808), w którym Sąd stwierdził, że "Brak możliwości podjęcia zatrudnienia w sytuacji pobierania przez ubezpieczonego zasiłku dla bezrobotnego oraz zarejestrowania się w charakterze bezrobotnego bez prawa do zasiłku można uznać za szczególną okoliczność, o jakiej mowa w art. 83 ust. 1 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych". Pogląd ten należy w niniejszej sprawie, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podzielić. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c w związku z art. 152 ppsa, orzekł jak w sentencji.