II SA/Wa 430/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędziowie WSA Joanna Kube, Bronisław Szydło (spr.), Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2006 r. sprawy ze skargi D. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. - oddala skargę 2. - zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego M. K. z Kancelarii Prawniczej w W. ul. [...] kwotę zł 240 (dwieście czterdzieści) oraz kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa 80/100) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] grudnia 2005 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), którą odmówił D. R. przyznania prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku dla jej małoletnich córek: P. (ur. [...]) i D. (ur. [...]), po zmarłym w dniu [...] lipca 2005 r., w wieku [...] lat, ojcu dzieci Z. R. W uzasadnieniu podał, że niespełnione zostały wszystkie przesłanki określone w powołanym art. 83 ust. 1, pozwalające na przyznanie tego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie D. R. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r., zarzucając naruszenie art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa oraz art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że jest świadoma charakteru przyznawanego świadczenia i jego wyjątkowości. W rozpoznawanej sprawie jednak nie została w pełni zrealizowana zasada wynikająca z art. 7 kpa oraz art. 9 kpa. Fakt, że decyzja ma charakter uznaniowy nie oznacza, że ma charakter dowolny. Zdaniem skarżącej, uzasadnienia zaskarżonych decyzji sprowadzają się do wskazania, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia, gdyż zmarły ojciec dzieci mógł podjąć pracę. Uzasadnienia są lakoniczne i nie odzwierciedlają zgromadzonego materiału w sprawie, a mianowicie, czy faktycznie była możliwość podjęcia ze strony zmarłego takich działań, które spowodowałyby powstanie obowiązku ubezpieczenia. Podniosła, iż Prezes ZUS nie uwzględnił faktu, że ojciec jej dzieci zamieszkiwał na terenie województwa [...], w powiecie [...]., który to teren od 1989 r. jest zagrożony bezrobociem strukturalnym. W samym B., w którym mieszkał jej zmarły mąż, co trzeci mieszkaniec pozostaje bez pracy. Zdaniem skarżącej, organ nie wyjaśnił, czy pozostawanie bez pracy przez ojca jej córek po dniu 1 maja 1989 r. było uzasadnione szczególnymi okolicznościami - bezrobociem strukturalnym i niemożnością znalezienia pracy, czy podjęcia innej działalności gospodarczej. Dopiero wyjaśnienie tych okoliczności pozwoli na podjęcie właściwej decyzji w przedmiocie przyznania na rzecz jej małoletnich córek świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę, powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny, wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, ze zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrując skargę p. D. R. pod tym kątem, Sąd uznał, że jej skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnotechniczną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych, określonych w art. art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiek, ” nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, dlatego też zaznaczyć należy, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie ustalane jest prawo do tego świadczenia przez wnioskodawcę - członka rodziny po osobie zmarłej. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc, czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. W uzasadnieniach decyzji powołano wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes ZUS odmówił skarżącej prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku dla jej małoletnich córek, po zmarłym ojcu. W ocenie Sądu, decyzjom tym nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Prezes ZUS prawidłowo ustalił, że zmarły w dniu [...] lipca 2005 r. ojciec małoletnich córek skarżącej, legitymował się okresem ubezpieczenia w wymiarze17 lat 3 miesiące i 2 dni. W ostatnim dziesięcioleciu, licząc wstecz od dnia zgonu, legitymował się okresem ubezpieczenia - 2 lata 2 miesiące i 25 dni. Przez okres prawie 5 lat przed zgonem pozostawał bez zatrudnienia - po dniu 27 listopada 2000 r. nie wykonywał żadnej działalności objętej ubezpieczeniem, mimo że w tym okresie był zdolny do pracy zarobkowej. Choroba [...] bowiem, na którą cierpiał zmarły, nie jest okolicznością szczególną, o której mowa w powołanym art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Prezes ZUS ustalił także, że skarżąca mieszka w mieszkaniu własnościowym o pow. 36,60 m2, nie pozostaje w zatrudnieniu i jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Źródłem dochodu tej rodziny są świadczenia wypłacane przez MOPS w łącznej kwocie 426,00 zł miesięcznie. Sąd uznał więc, że nie znalazły potwierdzenia zarzuty skarżącej podniesione w jej skardze, w których twierdziła, że Prezes ZUS przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie przestrzegał reguł procedury administracyjnej. W ocenie Sądu, Prezes ZUS należycie wykazał, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uzasadniające odmowę przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletnich córek skarżącej. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.