II SA/Wa 430/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Protokolant Eliza Kusy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi H. A. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania emerytury specjalnej oddala skargę Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] odmawiającą H. A. przyznania emerytury specjalnej. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 82 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), przyznanie świadczenia jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. Organ wskazał, iż przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych brana jest pod uwagę trudna sytuacja bytowa wnioskodawcy, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na szczególny charakter, np. wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie kultury lub sportu albo szczególne zdarzenia losowe. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, iż wnioskodawczyni, urodzona w 1960 r. jest wdową i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci: synem M. A. (lat [...]), córką K. A. (lat [...]) oraz K. D. (lat [...]), dla której jest rodziną zastępczą. Wnioskodawczyni legitymuje się okresem ubezpieczenia wynoszącym ponad 21 lat. W latach 1998 - 2000 pobierała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Następnie od połowy roku 2000 została zarejestrowana jako osoba bezrobotna i przez pierwsze pół roku otrzymywała z tego tytułu zasiłek. Obecnie wnioskodawczyni nie pracuje z uwagi na schorzenia [...]. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby była ona niezdolna do pracy. Mąż wnioskodawczyni (zmarły w 2008 r.) od 1999 r. zaliczony był do znacznego stopnia niepełnosprawności, natomiast dla celów rentowych od 1995 r. uznany był za inwalidę [...] grupy, a następnie od 1997 r. za inwalidę [...] grupy. Wnioskodawczyni podała, iż przez 14 lat opiekowała się swoim ciężko chorym mężem. Wyjaśniła, iż przed zachorowaniem pracował on jako pomocnik na budowach, z uwagi jednak na brak odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne i zasiłek wyrównawczy z opieki społecznej, dzieci zmarłego nie mogły otrzymać renty rodzinnej po ojcu. Organ stwierdził, iż wnioskodawczyni nie przedstawiła dokumentów z których wynikałoby, iż jej mąż był niezdolny do samodzielnej egzystencji. U syna wnioskodawczyni M. A. rozpoznano [...], w związku z czym został on okresowo do 2012 r. uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i otrzymuje z tego tytułu rentę w wysokości [...] zł brutto (netto – [...] zł). Ponadto orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności został zaliczony, obecnie do marca 2009 r., do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (od 1994 r.). Córka wnioskodawczyni K. A. zarejestrowana jest jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, choruje na [...] i z tego powodu zaliczona została do osób niepełnosprawnych (z akt nie wynika w jakim stopniu). Ponadto ustalono, iż wnioskodawczyni z tytułu bycia rodziną zastępczą dla małoletniej K. D. otrzymuje pomoc pieniężną w wysokości [...] zł miesięcznie. Dodatkowo rodzina otrzymuje dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny (renta syna, pomoc pieniężna i dodatek mieszkaniowy) wynosi [...] zł. Ustalono, iż wnioskodawczyni nie korzysta ze środków pomocy społecznej, z wyjątkiem dodatku mieszkaniowego. Prezes Rady Ministrów wyjaśnił, iż w sprawie H. A. nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia specjalnego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynikają bowiem szczególe zasługi lub wybitne dokonania wnioskodawczyni w jakiejkolwiek dziedzinie aktywności, nie wynika też, aby jej obecna sytuacja bytowa wynikała z nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Organ stwierdził, iż skarżąca nie jest osobą niezdolną do pracy, bowiem brak jest stosownych dokumentów na tą okoliczność. Oznacza to, iż może ona podjąć zatrudnienie. Sam zaś fakt trudności w znalezieniu pracy i brak środków utrzymania nie stanowią podstawy do przyznania emerytury specjalnej. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi H. A. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, iż posiada ponad 20 letni staż pracy. Wskazała, iż podejmowała każdą pracę, by być blisko chorych dzieci i męża. Stwierdziła, że potrzebuje tego świadczenia, by móc utrzymać siebie i dzieci, ponadto gdyby była zdrowa nie prosiłaby o pomoc. Wyraziła swój żal i rozczarowanie z powodu sytuacji, w jakiej się znalazła i braku pomocy ze strony organu. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga, nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Stanowi on, że Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Użyte w tym przepisie sformułowanie "może" wskazuje na uznaniowy charakter decyzji o przyznaniu bądź odmowie powyższego świadczenia. Uznaniowość nie oznacza jednak dowolności. Zgodnie z art. 124 kpa w postępowaniu o przyznanie emerytury bądź renty specjalnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Podejmując więc decyzję uznaniową Prezes Rady Ministrów, stosownie do art. 7 kpa, ma obowiązek zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą kierując się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543). Sądowej kontroli nie podlega jednak wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, gdyż wykracza to poza wyznaczone mu granice kontrolne. Świadczenie z art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS może być przyznane, gdy zaistnieje szczególnie uzasadniony przypadek. Ustawodawca nie wprowadził żadnych innych kryteriów przyznania tego świadczenia. Przepis nie określa, jakiego rodzaju mają być to przypadki, dlatego za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/06 (Dz. U. Nr 193, poz. 1429) wskazał, że powyższy przepis ma na celu uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne, indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne" zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, niepowtarzalność często nieporównywalność takich zasług i osiągnięć, użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione. Przy badaniu przesłanek do przyznania tego świadczenia brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, ale nie może to stanowić jedynego kryterium, gdyż wówczas zastąpiłoby ono pomoc społeczną. Emerytura specjalna, co należy podkreślić, nie ma charakteru roszczeniowego, nie stanowi formy rekompensaty, czy też zadośćuczynienia. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym zakresie, Sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo. Decyzja uznaniowa może bowiem być uchylona przez Sąd w sytuacji stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów procesowych bądź przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszenie będzie miało miejsce wówczas, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie Prezes Rady Ministrów prawidłowo zebrał materiał dowodowy i przeanalizował całokształt sprawy. Organ nie kwestionując bowiem stanu zdrowia oraz trudnej sytuacji materialnej H. A. i jej dzieci, prawidłowo stwierdził, że okoliczności powoływane przez skarżącą w toku całego postępowania, nie stanowią o istnieniu szczególnie uzasadnionego przypadku. Należy bowiem zgodzić się z organem, iż fakt sprawowania opieki nad chorym mężem i dziećmi oraz trudności w znalezieniu pracy z uwagi na stan zdrowia, nie mogą stanowić o szczególnie uzasadnionym przypadku z art. 82 ust 1 cytowanej ustawy. W innym przypadku świadczenie specjalne utraciłoby swój charakter, podkreślany w cytowanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Odnosząc się zaś do niewątpliwie trudnej sytuacji materialnej skarżącej, należy wskazać, iż zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem, przesłanka ta nie może stanowić samoistnej podstawy do przyznania świadczenia specjalnego. Na marginesie należy wyjaśnić skarżącej, iż z uwagi na zaistniałą sytuację, w której się znalazła jej rodzina, może ona ubiegać się o przyznanie jej pomocy społecznej od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Reasumując, w ocenie Sądu, organ prawidłowo przeprowadził postępowanie administracyjne z poszanowaniem zasad kpa. Prezes Rady Ministrów, uzasadniając zaskarżoną decyzję wskazał, dlaczego nie dopatrzył się w sytuacji skarżącej przypadku uzasadniającego przyznanie świadczenia specjalnego oraz odniósł się do zgromadzonego materiału dowodowego. Organ przekonywująco wyjaśnił również motywy, którymi się kierował przyjmując, że obecna sytuacja bytowa skarżącej nie ma związku ze szczególnymi zdarzeniami losowymi. Zaskarżona decyzja jest zatem zgodna z prawem, a skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.