II SA/Wa 44/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.) Protokolant Iwona Cichocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2004r. sprawy ze skargi E.B. i A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2003r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] czerwca 2003r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. II SA/Wa 44/04 UZASADNIENIE Skarżąca - E. B. ubiegała się o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla swoich małoletnich dzieci: A. B. ur. [...]listopada 1985 r., S. B. ur. [...] października 1986 r. i J. B. ur. [...] listopada 1989 r., po zmarłym w dniu [...] stycznia 2002 r., w wieku 47 lat, ojcu wyżej wymienionych dzieci -I. B., który opłacał składki ZUS przez 23 lata, 4 miesiące i 3 dni. A. B. po uzyskaniu pełnoletności udzielił matce - E. B. pełnomocnictwa do występowania w jego imieniu. Decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. Przezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] sierpnia 2002 r. odmawiającą przyznania dochodzonego świadczenia, argumentując takie rozstrzygnięcie nieopłacaniem przez I.B. składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej "F." w okresie od[...]stycznia 1999 r. do [...]stycznia 2002 r. i spowodowaniem w ten sposób zadłużenia wobec FUS w wysokości 17.468,29 zł. Na to rozstrzygnięcie skarżąca wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2003 r. w sprawie sygn. akt II SA 4030 /02 uchylił obie decyzje. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że ocenie organu winien podlegać nie sam fakt nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne ale przyczyny skutkujące nieopłacanie tych składek. Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał na potrzebę dokonania oceny: czy nieopłacanie składek przez ostatnie trzy lata wynikało ze szczególnych okoliczności, do których miałby zastosowanie art. 83 par. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zalecał zbadanie wyjaśnień skarżącej i złożonych przez skarżącą dokumentów dotyczących dochodów i dziennej ewidencji sprzedaży usług firmy "F.". Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podał, że I. B. prowadził działalność gospodarczą, a więc świadomie godził się na nieodprowadzanie składek w ostatnich trzech latach działalności. W tym zakresie Przezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powołał się na treść dwóch orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego to jest wyrok z 24 lipca 2001 r. -sygn. akt IISA444/01 i wyrok z 19 marca 2003 r. - sygn. akt USA 3784/02. Nadto w uzasadnieniu wskazał, że skarżąca osiąga dochody z zatrudnienia w wysokości 1.869 zł. miesięcznie - a więc posiada środki na utrzymanie, co zdaniem Prezesa ZUS wyklucza przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Skarżąca, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadzie art. 127 par. 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), wskazywała na brak realizacji wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku z 11 kwietnia 2003 r. oraz podnosiła, że jej zatrudnienie dotyczy umów okresowych, wygasających w dniach [...] maj 2003 r. i [...] sierpień 2003 r. Decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z [...] czerwca 2003 r., podtrzymując zawartą w niej argumentacje. W uzasadnieniu decyzji podnosił nadto, że obecne dochody skarżącej z tytułu zatrudnienia wynoszą 2.252,21 zł. miesięcznie (nie precyzując czy mowa tu o odchodach netto, czy brutto). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E.B. i A. B. podnosili brak realizacji przez organ wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaś w aspekcie dochodów skarżącej wyjaśniała ona, że są to dochody z umów okresowych, wyliczone w kwotach brutto i wysokość tych dochodów wynika z godzin ponad wymiarowych. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o oddalenie skargi, argumentując jak poprzednio. Nierealizowanie wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik organu uzasadniał tym, iż - w ocenie oragnu - fakt nieodprowadzania składek przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą nie może stanowić okoliczności niezależnej od woli i wiedzy zainteresowanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względy na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 kwietnia 2003 r. zawarł wytyczne dla Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał na konieczność dokonania ustalenia przyczyn nieopłacania składek ubezpieczenia społecznego przez ostatnie trzy lata życia I.B. Zalecał zbadanie i ustosunkowanie się do okoliczności podnoszonych przez skarżącą, to jest: brak popytu na usługi fotograficzne, trudności w znalezieniu innej pracy. W szczególności Naczelny Sąd Administracyjny zalecał zbadanie złożonych przez skarżącą dokumentów, sporządzonych przez I. B. i dotyczących dochodów i dziennej ewidencji sprzedaży usług "F.". Dokonując oceny decyzji Prezesa ZUS, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza niewykonanie wyżej wskazanych wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z tych powodów skarga zasługuje na uwzględnienie. Nie jest przekonywujące twierdzenie pełnomocnika organu, zawarte w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę, w którym pełnomocnik podnosi, że nierealizowanie wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego było spowodowane tym, iż - w o ocenie organu - sam fakt nieodprowadzania składek przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą nie może stanowić okoliczności niezależnej od woli i wiedzy zainteresowanego. Naczelny Sąd Administracyjny nakazał bowiem organowi konkretne działanie - polegające na zbadaniu sprawy w określonym ściśle jej aspekcie. A zatem zgodnie z treścią art. 7 i art. 77 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego organ powinien zbadać znajdujące się w aktach sprawy dokumenty dotyczące dochodów i dziennej ewidencji sprzedaży usług prowadzonych przez I. B., zbadać czy I.B. czynił zabiegi w kierunku poszukiwania pracy. Następnie na zasadzie art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego organ winien dokonać oceny ustaleń wynikających z badania dokumentów oraz twierdzeń skarżącej o braku pobytu na usługi fotograficzne i o trudnościach w znalezieniu innej pracy. Tymczasem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych element badania tego zakreślonego przez Naczelny Sąd Administracyjny aspektu sprawy w ogóle pominął. Dokonał za to innych badań i ustaleń - w zakresie dochodów uzyskiwanych z zatrudnienia przez skarżącą. Z pewnością są to ważne ustalenia i organ miał prawo i obowiązek analizować także inne aspekty sprawy, jednakże należało to czynić uwzględniając jednocześnie wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku sądu. Zgodnie z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271) wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2003 r. wiąże strony. A zatem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest także związany zawartymi w uzasadnieniu tego wyroku wytycznymi i jego obowiązkiem było zrealizować je. Ponownie rozstrzygając sprawę organ powinien, dokładnie zrealizować szeroko wyżej omówione wytyczne, zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2003 r. Następnie po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem art. 83 ust. 1 - ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, rozważyć czy w niniejszej sprawie zachodzą szczególną okoliczności, które uniemożliwiają spełnienia wszystkich niezbędnych warunków przewidzianych w ustawie dla przyznania renty rodzinnej, czy też okoliczności takie w niniejszej sprawie nie występują. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 par. 1 ppkt 1 c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w związku z treścią art. 83 par. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa odstępowaniu przed sądami administracyjnymi.