II SA/Wa 44/17
WyrokWSA w Warszawie2017-11-29
Skład orzekający: Stanisław Marek Pietras, Danuta Kania, Adam Lipiński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku, uznając, że brak odpowiedniego okresu ubezpieczenia nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami, mimo że skarżąca podnosiła, iż jej stan zdrowia psychicznego ograniczał możliwość podjęcia zatrudnienia przed datą ustalenia całkowitej niezdolności do pracy?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ administracji nie rozpatrzył w sposób pełny i wnikliwy wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, które mogły mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia z punktu widzenia przesłanki "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ nie zbadał wystarczająco, czy wcześniejsze objawy choroby psychicznej skarżącej mogły ograniczyć jej możliwość podjęcia zatrudnienia przed datą ustalenia całkowitej niezdolności do pracy, naruszając tym samym zasady postępowania administracyjnego.Stan faktyczny
Skarżąca B.P. wniosła o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, jednak Prezes ZUS odmówił, uznając, że nie spełniła ona warunków dotyczących okresów składkowych i nieskładkowych, a brak aktywności zawodowej nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku, organ utrzymał decyzję w mocy. Skarżąca w skardze do WSA podniosła, że choruje od wielu lat, co uniemożliwiało jej podjęcie pracy, a stan zdrowia psychicznego pogłębiał się, prowadząc do hospitalizacji. Sąd uznał, że organ nie zbadał wystarczająco kwestii "szczególnych okoliczności" związanych ze stanem zdrowia skarżącej.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2016 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Danuta Kania (spr.), Adam Lipiński, , Protokolant specjalista Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2017 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2016r. znak: [...], po rozpatrzeniu wniosku B.P. z dnia [...] sierpnia 2016 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, stosując art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 887), odmówił przyznania ww. świadczenia.
W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania.
Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.
Następnie organ wskazał, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że wnioskodawczyni na przestrzeni 35 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy udokumentowała 6 lat, 11 miesięcy i 29 dni okresów składkowych oraz 2 lata i 4 miesiące okresów nieskładkowych.
W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowała jedynie 1 rok, 1 miesiąc i 29 dni okresów składkowych oraz 4 miesiące i 12 dni okresów nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych.
W latach 1999-2000, 2003-2005 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.
W ocenie Prezesa ZUS w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec wnioskodawczyni nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u ww. ustalona dopiero od dnia [...] czerwca 2005 r. Nie istniały zatem do tej daty przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.
Jednocześnie Prezes ZUS wyjaśnił, że powodem braku prawa do świadczenia ustawowego jest długi okres niewykonywania zatrudnienia z powodu opieki nad dziećmi, który w świetle ww. ustawy jest okresem nieskładkowym. Obowiązujące ustawowe ograniczenie, że przy ustalaniu prawa do świadczenia okresy nieskładkowe uwzględnia się w wymiarze 1/3 części udowodnionych okresów składkowych, nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy. Zaprzestanie pracy zawodowej i poświęcenie się opiece nad dziećmi nie jest okolicznością niezależną od woli osoby ubezpieczonej, lecz jej świadomym wyborem, a zatem powinna ona liczyć się z jego konsekwencjami.
W związku z powyższym Prezes ZUS nie znalazł podstaw do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. P. zakwestionowała stanowisko organu i wniosła o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Podkreśliła, że choruje od 10 lat, przez co nie mogła podjąć żadnej pracy.
Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2016 r.
W uzasadnieniu wskazał, że ponowna analiza materiału dowodowego nie dała podstaw do zmiany stanowiska w sprawie.
Ponownie podał, że na przestrzeni 35 lat życia, tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, wnioskodawczyni posiada udokumentowane 6 lat, 11 miesięcy i 29 dni okresów składkowych oraz 2 lata i 4 miesiące okresów nieskładkowych. Natomiast w ocenianym do uprawnień 10-leciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - został udokumentowany okres ubezpieczenia wynoszący jedynie 1 rok, 1 miesiąc i 5 dni okresów składkowych oraz 4 miesiące i 12 dni okresów nieskładkowych. Przy czym przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności.
Prezes ZUS wskazał, iż od dnia [...] października 1999 r. do dnia [...] października 2000 r. oraz od ustania ostatniego okresu nieskładkowego, tj. od dnia [...] października 2003 r. do dnia [...] października 2005 r. wnioskodawczyni nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.
W ocenie Prezesa ZUS, analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem w wyżej wymienionych okresach nie była ustalona wobec wnioskodawczyni całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u wnioskodawczyni ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS dopiero od dnia [...] czerwca 2005 r.
Zgodnie z art. 14 ust. 3 ww. ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Skoro orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS wnioskodawczyni została uznana za całkowicie niezdolną do pracy od dnia [...] czerwca 2005 r., to organ nie mógł przyjąć innej daty powstania tej niezdolności do pracy.
Organ wyjaśnił, iż rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad dziećmi nie usprawiedliwia braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia i nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Poświęcenie się obowiązkom rodzinnym nie może być uznane za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą bezczynność zawodową i dającą tytuł do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Zauważył, iż niezależnie od tego, jak wielkie znaczenie ma dla dzieci ciągła obecność i opieka rodzica, czas spędzony w domu nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Nie czyni bowiem osoby sprawującej opiekę niezdolną do pracy. W związku z powyższym, po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ustawy, Prezes ZUS uznał, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia przez ww. warunków do świadczenia na zasadach ogólnych.
Dodatkowo organ podniósł, iż przedstawiona sytuacja materialna strony jest niewątpliwie trudna, jednakże nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenia na podstawie przepisu art. 83 ww. ustawy nie są świadczeniami socjalnymi, przyznawanymi jedynie według potrzeb, lecz są świadczeniami z ubezpieczeń społecznych, co potwierdza sam fakt zamieszczenia powyższego przepisu w tej właśnie ustawie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2016 r. B. P. zakwestionowała stanowisko organu.
Skarżąca podkreśliła, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, a początki choroby zauważyła już w 2000 r. po urodzeniu drugiego dziecka. Nie zdawała sobie sprawy, że cierpi na depresję, choć mąż zwracał uwagę na to, że nie jest w stanie poradzić sobie w domu i z opieką nad dziećmi. Pomimo, iż chciała podjąć pracę, nie mogła znaleźć zatrudnienia ze względu na stan zdrowia. Taka sytuacja trwała kilka lat, pogłębiając się. W 2005 r. doznała szoku psychicznego i została przewieziona do szpitala psychiatrycznego.
Zdaniem skarżącej, początki choroby występowały już gdy była nastolatką. Domownicy musieli przystosować się do jej zachowania i delikatnie z nią obchodzić.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 780 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.
Stosownie do art. 134 § 1 i § 2 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016, poz. 887 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Podkreślenia wymaga, iż świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, jest finansowane z budżetu państwa, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Możliwość orzekania według uznania administracyjnego nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ww. ustawy wynikają przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego, przy czym dopiero łączne spełnienie wszystkich przesłanek może stanowić podstawę przyznania przedmiotowego świadczenia.
Zgodnie z art. 124 ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w postępowaniach w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS ma obowiązek stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach organ jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Oznacza to, że podstawowym obowiązkiem organu jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Ustalenie okoliczności faktycznych jest bowiem zawsze zagadnieniem kluczowym i pierwszoplanowym, a także niezbędnym elementem zastosowania normy prawa materialnego. Prowadząc postępowanie administracyjne organ winien zatem realizować zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) oraz zasadę dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a związku z tym winien wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz starannie uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie - zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Zaznaczyć należy, że jak najstaranniejsze wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia wypływa z zasad ogólnych wyrażonych w art. 8 k.p.a. (zasada zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej), art. 9 k.p.a. (zasada informowania) oraz art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania, czyli wyjaśniania stronie "zasadności przesłanek" rozstrzygnięcia).
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym powyżej obowiązkom procesowym, bowiem nie rozpatrzył w sposób pełny i wnikliwy wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, które mogą mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy z punktu widzenia przesłanki "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zaskarżona decyzja została więc wydana co najmniej przedwcześnie, z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.
W sprawie bezspornym jest, że B.P. podlegała ubezpieczeniu społecznemu, zaś orzeczeniem z dnia [...] lipca 2016 r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził u skarżącej całkowitą niezdolność do pracy do dnia [...] czerwca 2017 r. ustalając datę powstania całkowitej niezdolności do pracy od dnia [...] czerwca 2005 r. Jednocześnie lekarz orzecznik stwierdził brak podstaw do uznania badanej za osobę częściowo niezdolną do pracy przed dniem [...] czerwca 2005 r. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że badana jest leczona psychiatrycznie od 10 lat z powodu schizofrenii. Była hospitalizowana jeden raz w dniach [...] czerwca – [...] lipca 2005 r. z rozpoznaniem: ostre zaburzenia psychotyczne, następnie leczona w PZP w D. Z karty informacyjnej leczenia psychiatrycznego wynika, że wcześniej ww. nie była leczona psychiatrycznie, zaś pogorszenie stanu psychicznego nastąpiło nagle. Powyższe orzeczenie zostało wydane po przeprowadzeniu bezpośredniego badania oraz dokonaniu analizy dokumentacji medycznej, w tym dokumentacji z przebiegu leczenia do 2016 r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego w 2005 r., zaświadczeń o stanie zdrowia wystawionych przez lekarzy leczących w dniu [...] maja 2016 r.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca podjęła zatrudnienie od dnia [...] stycznia 1989 r. (w wieku 19 lat) i kontynuowała je do dnia [...] lipca 1995 r. Przy czym od dnia [...] lipca 1993 r. do dnia [...] lipca 1994 r. oraz od dnia [...] sierpnia 1995 r. do dnia [...] sierpnia 1996 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych, a następnie sprawowała opiekę nad dziećmi. Łącznie do dnia orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy udokumentowała 8 lat, 2 miesiące i 29 dni okresów składkowych i nieskładkowych.
Orzekając o odmowie przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku Prezes ZUS stwierdził, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy brak jest podstaw aby uznać, że skarżąca nie posiada wymaganego ustawowo okresu ubezpieczenia w ostatnim dziesięcioleciu przed postaniem całkowitej niezdolności do pracy (1995 - 2005) na skutek szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ uznał, że rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad dzieckiem nie usprawiedliwia braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia, nie czyni bowiem osoby sprawującej opiekę niezdolną do pracy.
Nie kwestionując - co do zasady - powyższej konstatacji organu nie sposób pominąć, że skarżąca uznana została za osobę całkowicie niezdolną do pracy od dnia [...] czerwca 2005 r. z powodu choroby psychicznej, którą zdiagnozowano na podstawie nagłego, ostrego zaburzenia psychotycznego. Przy czym, jakkolwiek lekarz orzecznik ZUS - w oparciu o posiadaną dokumentację - nie stwierdził u skarżącej zaistnienia częściowej niezdolności do pracy przez ww. datą, to jednak, w świetle argumentów podniesionych w skardze, zachodzi potrzeba wyjaśnienia przez organ, czy przed 2005 r. u skarżącej występowały objawy choroby psychicznej, które mogły w stopniu znaczącym ograniczyć jej możliwość podjęcia zatrudnienia bądź innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Skarżąca, jak zaznaczyła w skardze, już dużo wcześniej odczuwała "otumanienie" i depresję. Nie radziła sobie z obowiązkami domowymi i opieką nad dziećmi. Taki stan, jak podkreślała, pogłębiał się do 2005 r., kiedy to była hospitalizowana z powodu "szoku psychicznego". Skarżąca podkreślała również, że chciała podjąć pracę, jednak uniemożliwiał jej to stan w jakim się znajdowała.
Powyższe argumenty wymagają weryfikacji oraz ponownej, wnikliwej oceny organu. Wszak żaden przepis ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone indywidualnie. Kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Posługując się tym zwrotem ustawodawca daje pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tymże kątem, co dodatkowo podkreśla cel powołanej regulacji. Chodzi tu o taki przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", a więc zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.
Jak podkreśla się orzecznictwie sądów administracyjnych szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 ww. ustawy, to zarówno zdarzenia o charakterze siły wyższej, jak i wszelkiego rodzaju sytuacje, które powodują, że dana osoba pozostaje w istocie poza kręgiem zainteresowania pracodawców. Powołany przepis nie może być - jak czyni to organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - interpretowany jedynie w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania tego świadczenia, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, obejmujące zarówno przyczyny zdrowotne, jak i inne - zmniejszające, utrudniające, czy wręcz niweczące możliwość zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2003 r., sygn. akt II SA 3594/02, publ. LEX nr 142639).
To właśnie ewentualne ograniczenia w podjęciu przez skarżącą zatrudnienia ze względu na podnoszone przez skarżącą wcześniejsze objawy choroby psychicznej wymagają ponownej analizy i oceny organu. Wprawdzie skarżąca podniosła te kwestie dopiero w skardze do Sądu, jednak z akt sprawy nie wynika, aby organ przed wydaniem zaskarżonej decyzji dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 10 § 1 k.p.a., tj., aby informował stronę o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych w toku postępowania dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Z tych względów zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu jako wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ bowiem nie wyjaśnił i nie rozważył w sposób pełny i wnikliwy sytuacji skarżącej z punktu widzenia "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Rozpatrując sprawę ponownie Prezes ZUS rozważy i oceni zasadność przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku poddając wnikliwej analizie sytuację zdrowotną skarżącej w kontekście przesłanki "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Odniesie się przy tym do argumentacji skarżącej, iż początki choroby psychicznej odczuwała już jako nastolatka, zaś jej wyraźnie symptomy wystąpiły w 2000 r. po urodzeniu drugiego dziecka. W tym celu organ zwróci się do skarżącej o przedstawienie ewentualnej dokumentacji lekarskiej potwierdzającej jej stan zdrowia we wskazanym okresie, a także o wykazanie, że skarżąca w trakcie sprawowania opieki nad dziećmi poszukiwała zatrudnienia.
Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło