II SA/Wa 442/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędziowie WSA Ewa Grochowska - Jung (spr.) Andrzej Góraj Protokolant Aleksandra Weiher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2010 r. sprawy ze skargi J. J. – przedstawicielki ustawowej małoletniej D. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty w drodze wyjątku - oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2009 r. nr [...], którą odmówił J. J., reprezentującej małoletnią córkę D. S. przyznania renty rodzinnej po jej zmarłym ojcu – B. S. W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wyjaśnił, że wszystkie te przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ wskazał również, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwały tej osobie. Stwierdził, że B. S. nigdy nie był osobą ubezpieczoną, w rozumieniu art. 4 pkt 13 cytowanej ustawy, co wyklucza możliwość przyznania jego małoletniej córce renty w drodze wyjątku. Trudne zaś warunki materialne podnoszone przez wnioskodawczynię nie stanowią wystarczającej przesłanki do przyznania tego świadczenia. W skardze na ostateczną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, J. J. wniosła o stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Nie zgodziła się z oceną organu, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania przedmiotowego świadczenia. Wskazała, iż pozostawała z ojcem dziecka w nieformalnym związku i stąd jej informacje na temat jego zatrudnienia i ubezpieczenia są niepełne. Ponadto trzy miesiące po urodzeniu dziecka B. S. zmarł tragicznie w wieku 20 lat. Podała, iż według jej wiedzy, zmarły pracował na przełomie 1997/1998 r. w przedsiębiorstwie, którego nazwy nie pamięta. Udało jej się jedynie ustalić, iż został on zlikwidowany w drugiej połowie 1998 r., natomiast z wyjaśnień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, iż zmarły ojciec dziecka nie figuruje jako osoba ubezpieczona. Jej zdaniem, fakt nieubezpieczenia należy traktować jako naruszenie prawa przez pracodawcę, a nie jako negatywne konsekwencje dla rodzinny w uzyskaniu świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto wskazała, iż nagła, tragiczna śmierć B. S. wypełnia przesłankę szczególnych okoliczności, wskazaną w art. 83 ustawy. Zostały również spełnione pozostałe przesłanki do uzyskania przedmiotowego świadczenia, tj. 12 - letnia córka zmarłego nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na wiek i nie posiada ona niezbędnych środków utrzymania. W dniu 28 kwietnia 2010 r. wpłynęło do Sądu pismo skarżącej, przy którym przedstawiła dokumenty dotyczące zatrudnienia zmarłego ojca dziecka, tj. zaświadczenie Komendanta Ochotniczego Hufca Pracy w P. z dnia [...] marca 2010 r., zaświadczenie Kierownika Warsztatu [...] oraz umowę o pracę z dnia [...] września 1994 r. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przepis art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Oznacza to, iż sąd administracyjny nie przyznaje świadczenia, a jedynie kontroluje, czy wydana przez organ decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Przewiduje on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne (kumulatywne) spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. W rozpoznawanej sprawie zmarły B. S., w świetle zebranego materiału dowodowego, nie spełnił jednej z podstawowych przesłanek z art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy – nigdy nie był ubezpieczony w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy, tzn. nie podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także przed dniem wejścia w życie ustawy nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników. Powyższy fakt wyklucza możliwość przyznania małoletniej córce zmarłego renty rodzinnej w drodze wyjątku po nim z uwagi na fakt, iż świadczenie to skierowane jest jedynie do osób ubezpieczonych, t.j. do osób i ich członków rodzin, które były lub aktualnie są ubezpieczone. Należy również wskazać, iż przedstawiona sytuacja materialna małoletniej D. S. niewątpliwie jest trudna, jednak bez spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych, nie pozwala na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Odnosząc się z kolei do dokumentów przedstawionych przez matkę małoletniej w dniu 28 kwietnia 2010 r. należy wskazać, iż nie były one znane organowi w dniu wydania zaskarżonych decyzji. Stąd też Prezes ZUS nie miał możliwości oceny przedstawionych dowodów w kontekście art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy. Skarżąca może zatem, w oparciu o przedstawione Sądowi dokumenty, wystąpić do Prezesa ZUS z nowym wnioskiem o przyznanie świadczenia dla małoletniej córki, żądając nadto oceny, co do faktu ubezpieczenia zmarłego. Reasumując, podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odmawiające przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku są z powyższych względów zasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa, przy podejmowaniu tych decyzji, które mogłoby skutkować ich uchyleniem bądź stwierdzeniem ich nieważności. Z tych też powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.