II SA/Wa 445/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.), Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Sławomir Antoniuk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi B.B. na postanowienie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej w W. z dnia [...] listopada 2015 r. sygn. akt [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie z dnia [...] sierpnia 2015 r. Komisji Dyscyplinarnej I Instancji przy Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w O. Orzeczeniem z [...] stycznia 2015 r. Komisja Dyscyplinarna I Instancji przy Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...] uznała B. B. (dalej jako skarżący) winnym popełnienia zarzucanego mu czynu i wymierzyła karę dyscyplinarną upomnienia. Orzeczenie to zostało doręczone skarżącemu 20 stycznia 2015 r. Odbioru adresowanej do skarżącego przesyłki dokonała teściowa skarżącego. Pismem z 2 lutego 2015 r. skarżący odwołał się od powyższego orzeczenia. Odwołanie zostało nadane w urzędzie pocztowym 4 lutego 2015 r., a do organu wpłynęło 5 lutego 2015 r. Postanowieniem z [...] marca 2015 r. Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej pozostawiła wniesione przez skarżącego odwołanie bez rozpoznania, uznając że zostało ono złożone z uchybienie 14 dniowego terminu przewidzianego na dokonanie tej czynności. Pismem z 21 marca 2015 r skarżący zwrócił się do organu o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, dołączając do pisma odwołanie. Skarżący wskazał, że o uchybieniu terminu do złożenia odwołania dowiedział się 19 marca 2015 r. na rozprawie wyznaczonej w związku z wniesionym odwołaniem. Wyjaśnił, że przesyłkę zawierającą orzeczenie z [...] stycznia 2015 r. odebrała jego 80 letnia, schorowana teściowa i przekazała ją skarżącemu 21 stycznia 2015 r. z informacją o odbiorze przesyłki tego dnia. Skarżący przyjął zatem wskazany dzień jako ten, od którego należy liczyć termin przewidziany do złożenia odwołania. W tej sytuacji nadając odwołanie 4 lutego 2015 r. pozostawał w przekonaniu zachowania terminu do dokonania tej czynności procesowej. Postanowieniem z [...] sierpnia 2015 r. Komisja Dyscyplinarna I Instancji przy Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...], na podstawie art. 122 ust. 1 i art. 124n ustawy z dnia 2 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. z 2013 r. poz. 1340 ze zm.) w zw. z art. 126 § 2 i 349 K.p.k., odmówiła przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uznając że uchybienie terminu nie nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego. Uzasadniając swoje stanowisko organ podał, że skoro odbioru korespondencji zawierającej orzeczenie z [...] stycznia 2015 r. dokonała teściowa skarżącego, to takie doręczenie było skuteczne. Organ zwrócił również uwagę, że skoro teściowa odbiera korespondencję kierowaną do skarżącego od wielu lat, to oznacza, że skarżący akceptuje to. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania podnosząc, iż nie wyrażał zgody na przekazywanie mu korespondencji z opóźnieniem. Podkreślił, że teściowa podała mu niewłaściwą datę odbioru i jest to jedyny powód niezachowania terminu do wniesienia odwołania. Postanowieniem z [...] listopada 2015 r. Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej, na podstawie art. 430 § 1 K.p.k., utrzymała w mocy postanowienie Komisji I instancji. Organ, odnosząc się do wyjaśnień skarżącego stwierdził, że teściowa, która wielokrotnie odbierała adresowane do skarżącego pisma, spełnia warunki pozwalające uznać ją za domownika. Oznacza to, że doręczenie pisma było skuteczne. Skarżący wniósł odwołanie po upływie 14 dniowego terminu, co jest okolicznością niesporną. Jednocześnie nie wykazał, iż niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych. Do takich przyczyn organ zaliczył klęskę żywiołowa, katastrofę, chorobę. Jak podkreślił organ, skarżący nie powołał się na takie okoliczności. Nadto zauważył, że skarżący miał wystarczająco dużo czasu aby odwołanie złożyć w terminie, nie czekając na ostatni dzień tego terminu. W skardze na powyższe postanowienie, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. obrazę art. 7 K.p.a. w zw. z art. 58 § 1 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., co w konsekwencji nie doprowadziło do ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że teściowa nie mieszka razem z nim, tylko w tej samej miejscowości ale w lokalu oddalonym o ok. 0,5 kilometra od miejsca zamieszkania skarżącego i z tej racji nie może zostać uznana za domownika, co w konsekwencji oznacza, że przepis art. 132 § 2 K.p.k. został w sprawie zastosowany niewłaściwie. Nadto skarżący ponownie podniósł, że jedynym powodem niezachowania terminu było wprowadzenie go w błąd przez teściową co do daty odbioru korespondencji, za który to błąd nie ponosi odpowiedzialności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 P.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.), zaś jedynym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 P.p.s.a. Zaskarżone postanowienie i postanowienie organu I instancji naruszają prawo, stąd skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty w niej podniesione są oparte na prawidłowych przepisach. Zauważyć bowiem należy, że zaskarżone postanowienie zostało wydane w ramach postępowania dyscyplinarnego, które toczy się na podstawie przepisów rozdziału 11 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, zaś na zasadzie art. 124n ww. ustawy w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale, w zakresie postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Oznacza to, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, których naruszenie zarzucił skarżący w skardze, nie miały w przedmiotowej sprawie zastosowania, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że nie mogły zostać naruszone. Przepisy ustawy o Państwowej Straży Pożarnej nie regulują kwestii związanych z doręczeniem rozstrzygnięć wydanych w toku postępowania dyscyplinarnego, jak również kwestii odnoszących się do uchybienia terminu do dokonania czynności procesowych i jego przywrócenia. W sprawach tych, na mocy art. 124n ww. ustawy zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 132 § 1 K.p.k. pismo doręcza się adresatowi osobiście. Stosownie zaś do § 2 zd.1 ww. przepisu w razie chwilowej nieobecności adresata w jego mieszkaniu pismo doręcza się dorosłemu domownikowi. W świetle powyższej regulacji jako prawidłowe należy uznać stanowisko organu, że przesyłka kierowana do skarżącego, zawierająca orzeczenie z [...] stycznia 2015 r., a odebrana przez jego teściową, została skarżącemu doręczona prawidłowo. W kontekście twierdzeń skargi na podkreślenie zasługuje, że w toku postępowania przed organami obu instancji skarżący nie kwestionował, że teściowa nie mieszka z nim i nie powinna być uznana za domownika. Nie negował też prawidłowości dokonanego doręczenia, jak i uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Dodatkowo skoro, jak wynika z akt sprawy i twierdzeń samego skarżącego, teściowa regularnie, od wielu lat odbiera korespondencję kierowaną do skarżącego, to uprawnione jest stanowisko organu uznające teściową skarżącego za domownika. Zwrócić przy tym należy uwagę, że skarżący w istocie nie wyjaśnia dlaczego teściowa w jego miejscu zamieszkania odbiera adresowaną do niego korespondencję. Wobec uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od orzeczenia uznającego skarżącego winnym popełnienia zarzucanego czynu i wymierzającego karę dyscyplinarną upomnienia, skarżący uprawniony był do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. W myśl art.126 § 1 K.p.k. jeżeli niedotrzymanie terminu zawitego nastąpiło z przyczyn od strony niezależnych, strona w zawitym terminie 7 dni od daty ustania przeszkody może zgłosić wniosek o przywrócenie terminu, dopełniając jednocześnie czynności, która miała być w terminie wykonana; to samo stosuje się do osób nie będących stronami. W kwestii przywrócenia terminu orzeka postanowieniem organ, przed którym należało dokonać czynności (§ 2). Na odmowę przywrócenia terminu przysługuje zażalenie (§ 3). Procedując w zakresie złożonego przez skarżącego wniosku o przywrócenie terminu, uwzględniając treść powyższej regulacji mającej zastosowanie w przedmiotowej sprawie, organ był zobowiązany do zbadania czy do uchybienia terminu doszło z przyczyn od skarżącego niezależnych. Pozostałe warunki wniosku zostały bowiem spełnione. W zaskarżonym postanowieniu organ ocenił, że skarżący nie wykazał, iż niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych. Jednocześnie do przyczyn takich organ zaliczył przykładowo klęskę żywiołową, katastrofę, chorobę. Takiego stanowiska organu nie można uznać za prawidłowe albowiem nie odnosi się ono do okoliczności faktycznych sprawy podnoszonych przez skarżącego. Co oczywiste wyliczenie przyczyn niezależnych od stron dokonane przez organ nie jest wyczerpujące. Przegląd orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego wyraźnie wskazuje, że ten katalog jest znacznie szerszy niż przyjęty przez organ. Do przeszkód niezależnych od strony w rozumieniu art. 126 § 1 K.p.k. zalicza się przykładowo również: niedotrzymanie terminu jako wynik mylnego poinformowania oskarżonego przez jego obrońcę o treści wyroku (por. postanowienie SN z 10 lutego 20101 r., IIIKZ 1/10), niedotrzymanie terminu wywołane zaniedbaniem przedstawiciela ustawowego oskarżonego, zaniedbanie przez osobę odpowiedzialną w instytucji lub zakładzie, o których mowa w art. 134 § 1 i 2 K.p.k., za przekazanie pisma obowiązku doręczenia go adresatowi, wskutek czego uniemożliwiono adresatowi dotrzymanie terminu zawitego (por. postanowienie SN z 15 grudnia 1983 r., Z 46/83). W okolicznościach przedmiotowej sprawy zasadnym jest odwołanie się do postanowienia SN z 26 lutego 2002 r., III KZ 85/011, zgodnie z którym dopuszczając, w warunkach określonych w art. 132 § 2 K.p.k., możliwość doręczenia zastępczego pisma procesowego, ustawodawca, z przyczyn praktycznych, przyjął domniemanie faktyczne zakładając, iż osoba, której doręczono pismo kierowane do danego adresata, przekaże mu je niezwłocznie. Domniemanie to jednak może oczywiście zostać stosownymi dowodami obalone, np. w postępowaniu toczącym się z wniosku strony o przywrócenie terminu zawitego, w trybie art. 126 K.p.k. Do przyczyn niezależnych od strony, o których mowa w art. 126 K.p.k., w ocenie Sądu Najwyższego, niewątpliwie zaliczyć trzeba także takie zawinione działanie lub zaniechanie osoby określonej w art. 132 § 2 K.p.k., w następstwie którego nie przekazuje ona doręczonego jej pisma procesowego adresatowi, mimo iż do tego się zobowiązała. Strona nie może bowiem ponosić konsekwencji procesowych takiego zachowania się tej osoby, na które nie miała żadnego wpływu. Natomiast w postanowieniu z 30 stycznia 2002 r., II KZ 56/01 SN przyjął, że niezachowanie terminu zawitego, na które nie ma wpływu strona, może być spowodowane okolicznościami niezależnymi od osoby odbierającej pismo np. pismo odebrał domownik chory, cierpiący na zaniki pamięci. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji w żaden sposób nie odniosły się do okoliczności akcentowanych przez skarżącego, a dotyczących odbioru przesyłki adresowanej do skarżącego przez jego 80 letnią, chorą teściową, która przekazując przesyłkę skarżącemu podała niewłaściwą datę jej odbioru, naruszając tym samym przepis art. 126 § 1 K.p.k. Akta sprawy nie zawierają dokumentów, których treść przeczyłaby temu twierdzeniu. Obowiązkiem organu było odniesienie się do tych stwierdzeń, a zwłaszcza ich ocena (po ewentualnym uzyskaniu wyjaśnień od teściowej skarżącego) w kontekście czy podane przez skarżącego przyczyny uchybienia terminu były niezależne od skarżącego, czy też nie mogą one zostać uznane za przeszkodę niezależną od strony. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie obowiązany dokonać takiej oceny, uwzględniając przywołane powyżej stanowisko Sądu Najwyższego, które Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę w pełni aprobuje. Będzie również miał na względzie, że strona na złożenie odwołania ma przewidziane przepisem ustawowym 14 dni i nie można czynić jej zarzutu, czy też wyprowadzać negatywnych konsekwencji z faktu, iż czynności procesowej dokonała ostatniego (w jej przekonaniu) dnia terminu. Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Wyjaśnić nadto należy, że wniosek skarżącego o zwrot kosztów postępowania nie mógł być uwzględniony, albowiem skarżący w toku niniejszego postępowania kosztów takich nie poniósł zważywszy, że w sprawie nie występował profesjonalny pełnomocnik, a skarżący z mocy prawa nie był obowiązany do uiszczenia wpisu od skargi.