II SA/Wa 449/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Asesor WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi J. L. - działającego w imieniu małoletnich dzieci: A. L., G. L., K. L., D. L., E. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku: 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) decyzja nie podlega wykonaniu w całości. J. L. starał się w drodze wyjątku o rentę rodzinną dla pięciorga swoich dzieci: A. urodzonego [...], G. urodzonej [...], K. urodzonego [...], D. urodzonego [...] i E. urodzonego [...] po ich matce M. L., która zmarła w dniu [...] w wieku 34 lat. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2007 r., utrzymaną następnie w mocy decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. odmówił przyznania świadczenia. Swoją decyzję argumentował brakiem szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niespełnienie przez M. L. wymogów przewidzianych do uzyskania uprawnień dla jej dzieci do renty rodzinnej. Wskazywał, na liczne przerwy w ubezpieczeniu, na fakt, iż M. L. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy dopiero od dnia 30 sierpnia 2006 r. oraz, że legitymowała się udowodnionym łącznym okresem ubezpieczenia społecznego w wymiarze 8 lat i 8 miesięcy oraz 15 dni, który jest nieadekwatny do jej wieku. Organ podkreślił, iż łączny okres składkowy matki dzieci to zaledwie 1 rok, 7 miesięcy i 11 dni, natomiast pozostały okres to okresy nieskładkowe przekraczające 7 lat. Podstawę prawną wydania decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. L., działający w imieniu swoich nieletnich dzieci, zarzucił wskazanej wyżej decyzji niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, jak powstanie całkowitej niezdolności do pracy M. L. w trakcie zatrudnienia i wychowywanie przez nią piątki dzieci, w sytuacji gdy w okolicy miejsca zamieszkania brak było żłobka oraz przedszkola. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na skargę, wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Kontrolowana pod tym kątem skarga, w ocenie Sądu, zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Natomiast zgodnie z treścią art. 65 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy, renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń. Tak prawo do renty rodzinnej jest prawem pochodnym wynikającym od uprawnień osoby ubezpieczonej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, a zatem brak uprawnień do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, pociąga za sobą również brak uprawnień członków rodziny do renty rodzinnej po ubezpieczonym. Dochodzone przez skarżącego, w trybie art. 83 ust. 1 ustawy, świadczenie nie jest świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem uzależnionym od zaistnienia szczególnie uzasadnionych okoliczności usprawiedliwiających niemożność spełnienia warunków ustawowych w trybie zwykłym, przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy i jednoczesnym braku po stronie starającego się niezbędnych środków utrzymania. M. L., co wynika ze stanu faktycznego sprawy, nie spełniała przesłanek do uzyskania prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym. Jednakże w niniejszej sprawie rysują się okoliczności, które mogłyby usprawiedliwiać brak uzyskania przez matkę małoletnich dzieci tych uprawnień. Okoliczności te nie zostały przez organ ani zbadane, ani ocenione. Po pierwsze osobnej i wnikliwej oceny wymagają ostatnie lata życia M. L. Świadczy ona pracę od kwietnia 2006 r. do 17 października 2006 r. i po około czteromiesięcznym okresie przebywania na zasiłku chorobowym, umiera w dniu [...]. Zważyć tu należy, że już od 30 sierpnia 2006 r. matka dzieci jest, zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, całkowicie niezdolna do pracy, a jednak nadal pracę świadczy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w tym konkretnym przypadku, z dużym prawdopodobieństwem należy założyć, iż gdyby nie śmiertelna choroba M. L. pracowałaby ona nadal i odprowadzała stosowne składki ubezpieczeniowe, a zatem choroba ta stanowiła tu szczególną okoliczność usprawiedliwiającą niespełnienie warunków ubezpieczenia. Okoliczność ta w zasadzie przesądza rozstrzygnięcie sprawy. Po drugie, ustosunkowując się do znacznego okresu poświęconego przez M. L. na wychowywanie piątki dzieci, organ powinien rozważyć na ile taka postawa życiowa może stanowić szczególną okoliczność, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, skoro jak twierdzi skarżący, w okolicy miejsca zamieszkania brak było żłobka i przedszkola, co z kolei uzasadniało sprawowanie nad dziećmi osobistej całodniowej opieki, zaś ilość tych dzieci czyniła racjonalnym, w takiej sytuacji, zajęcie się przez M. L. sprawami domowymi i wychowywaniem dzieci, a nie własną pracą zawodową. Podjęte w niniejszej sprawie, wskazane na wstępie, decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku, do wyżej podniesionych okoliczności nie ustosunkowują się. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu powyższych decyzji, polegający na braku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Zabrakło tu zarówno wnikliwości, jak i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czym naruszono art. 7 i art. 12 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchybienia te są istotne dla prawidłowego pojęcia decyzji w niniejszej sprawie. Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę, organ powinien dokładnie wyjaśnić sprawę w kierunku wskazanym w uzasadnieniu. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 132 i art. 145 § 1 ppkt 1 c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.