II SA/Wa 458/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Asesor WSA Agnieszka Miernik (spr.), Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2007 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku R. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...] o odmowie przyznania wnioskodawcy świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: * jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, * nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, * nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, * nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ podkreślił, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 cytowanej wyżej ustawy uważa się zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Ważne są, zatem powody, dla których ubezpieczony nie mógł nabyć uprawnień do renty na zasadach ustawowych. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że R. S. posiada łącznie udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze 18 lat, 2 miesięcy i 12 dni. Ostatnio udowodniony okres ubezpieczenia przypada na dzień [...] grudnia 1998 r., natomiast całkowita niezdolność do pracy, która została orzeczona od dnia [...] listopada 2005 r. (od pierwszego dnia miesiąca, w którym zgłoszono wniosek), powstała po upływie 6 lat i 10 miesięcy - od ustania prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Organ wyjaśnił, że we wskazanym okresie, nie istniały obiektywne, niezależne od woli wnioskodawcy okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. A zatem - zdaniem organu - nie można uznać, aby przyczyną braku uprawnień do renty na podstawie ustawy był stan zdrowia. Organ wyjaśnił także, iż sam fakt zarejestrowania we wskazanym okresie jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Rzeczywistą aktywność osoby w poszukiwaniu pracy odzwierciedlają dopiero dowody wskazujące na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców, a tych wnioskodawca nie przedstawił. Organ przy tym podkreślił, że wskazany we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, fakt podejmowania prac dorywczych bez odprowadzania z tego tytułu składek nie może być również uznany jako okoliczność szczególna w rozumieniu powyższego przepisu, gdyż osoba decydująca się na taką formę pracy winna liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze ubezpieczenia społecznego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślił dodatkowo, że przy ustalaniu prawa do świadczeń w drodze wyjątku bierze się pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia ubezpieczonego. Okres ten powinien być adekwatny do wieku ubezpieczonego, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem szczególnych okoliczności, które w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły. Organ, dostrzegając trudną sytuację materialną wnioskodawcy, wyjaśnił też, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb. Z decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...] nie zgodził się R. S. i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego i prawnego i wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] grudnia 2006 r. W uzasadnieniu skargi podał, że jego zdaniem, wszystkie przesłanki wynikające z art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zostały spełnione, gdyż był on osobą ubezpieczoną. W jego ocenie, nie spełnił warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ustawowych, właśnie wskutek okoliczności szczególnych. Wskazał, że po zwolnieniu go z pracy w [...] nie był w stanie znaleźć nowego miejsca zatrudnienia z uwagi na wiek. Wyjaśnił, że podejmował prace dorywcze, z których środki przeznaczał wyłącznie na zaspokajanie potrzeb bieżących rodziny, gdyż nie wystarczały one na opłacenie składek na ubezpieczenie społeczne. Wskazał również na swój zły stan zdrowia, który uniemożliwia mu podjęcie pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, że skarżący, będąc wraz z żoną właścicielem gospodarstwa rolnego, które w dniu 21 września 2005 r. przekazali synowi, mógł przynajmniej do tego dnia skorzystać z ubezpieczenia w KRUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skargę należało oddalić. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podkreślić należy, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną rodziny. Z przepisu tego wynika, że przede wszystkim konieczne jest wykazanie, iż ubezpieczony nie wypracował uprawnienia do świadczeń z ubezpieczenia społecznego przyznawanych w zwykłym trybie na skutek szczególnych okoliczności jego życia. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej wyjątkowej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia w ciągu całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia powinno wynikać ze szczególnych okoliczności, niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. W tej sprawie zostało ustalone, że R. S. na przestrzeni całego okresu, w trakcie którego mógł podjąć zatrudnienie, legitymuje się jedynie okresem składkowym i nieskładkowym w wymiarze 18 lat, 2 miesięcy i 12 dni, zaś w okresie dziesięciu lat przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy był ubezpieczony przez okres 3 lat, 1 miesiąca i 19 dni. W rozpoznawanej sprawie, jak trafnie ocenił Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie zostały wykazane zdarzenia, skutkiem których skarżący nie miał obiektywnych możliwości uzyskania dłuższego okresu ubezpieczenia. Całkowita niezdolność do pracy wobec skarżącego została orzeczona od dnia [...] listopada 2005 r., natomiast ostatni udowodniony okres ubezpieczenia zakończył się w dniu [...] grudnia 1998 r. A zatem w okresie poprzedzającym niezdolność do pracy przez okres 6 lat i 10 miesięcy, skarżący nie podjął pracy i nie odprowadzał składek na ubezpieczenie społeczne. Organ wskazał, że w okresie tym skarżący był zarejestrowany w [...] Urzędzie Pracy, co pozwalałoby uznać ten okres za usprawiedliwiony, gdyż oznaczałoby to, że skarżący poszukiwał pracy i wyrażał jednocześnie gotowość jej podjęcia w przypadku otrzymania oferty. Jednakże nie można potraktować tego okresu jako okoliczności szczególnych w sytuacji, gdy skarżący nie udokumentował przyczyn niepodjęcia pracy. Ponadto skarżący podał, że w okresie tym zatrudniał się dorywczo bez wymaganego ubezpieczenia. Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 3238/00, świadome zatrudnianie się bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek nie może być uznane za okoliczność uniemożliwiającą nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego. Jest to bowiem wynik takiego, a nie innego wyboru osoby decydującej się na takie postępowanie, która winna liczyć się też z jego prawnymi konsekwencjami w sferze ubezpieczeń społecznych. Podobnie należy potraktować fakt niepłacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia przekazania gospodarstwa rolnego synowi. Długotrwały okres pozostawania poza ubezpieczeniem, bez udokumentowania przyczyn niepodjęcia pracy w czasie poprzedzającym orzeczenie całkowitej niezdolności do pracy wobec skarżącego, trafnie organ ocenił jako niespełnienie przesłanki określonej w art. 83 ust. 1 ab initio omawianej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. Za okoliczność szczególną na potrzeby stosowania ww. przepisu art. 83 ust. 1 ustawy, należy bowiem uważać tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Występowania takich okoliczności skarżący nie dowiódł. Z drugiej strony brak uzasadnienia żeby sądzić, iż nie mógł w czasie poprzedzającym niezdolność do pracy podejmować zatrudnienia w wymiarze skutkującym uprawnienia rentowe na ogólnych zasadach ustawy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.