II SA/Wa 460/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Przemysław Szustakiewicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2017 r. sprawy ze skargi S. S. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej uchyla zaskarżone orzeczenie Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w W. (dalej jako CWKL) orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...], wydanym na podstawie § 3 oraz § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz. U. z 2012 r. poz. 1013), a także § 7 pkt 1 i § 23 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2015 r. poz. 761 – dalej jako rozporządzenie z dnia 3 czerwca 2015 r.), utrzymała w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w E. (dalej jako RWKL w E.) z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] o niezdolności S. S. do zawodowej służby wojskowej (Kategoria N zał. I Grupa 1). W uzasadnieniu powyższego orzeczenia CWKL wskazała, iż RWKL w E. na skutek skierowania Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O., w celu ustalenia zdolności do zawodowej służby wojskowej szer. rez. S. S., w wydanym orzeczeniu z dnia [...] listopada 2016 r. uznała ww. za niezdolnego do pełnienia zawodowej służby wojskowej - Kategoria zdrowia N wg. załącznika nr 1 Grupa I rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. W punkcie 8 orzeczenia rozpoznano: 1) tatuaże obu przedramion - § 2 pkt 9, 2) tatuaże klatki piersiowej - 2 pkt 8. Postawione rozpoznanie w punkcie 8.1, zgodnie z powołanym rozporządzeniem z dnia 3 czerwca 2015 r, uznano jako powodujące niezdolność do zawodowej służby wojskowej. Oceniając orzeczenie RWKL w E. jako krzywdzące orzekany złożył od niego odwołanie. Uznając wniesiony środek zaskarżenia za niezasadny CWKL podkreśliła, iż wojskowe komisje lekarskie, tak pierwszej jak i drugiej instancji, orzekając o zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej zobowiązane są do ścisłego stosowania obowiązujących przepisów wynikających z rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. Analiza dokumentacji orzeczniczej przedmiotowej sprawy zaś wykazała, że RWKL w E. przeprowadziła stosowne badania i konsultacje lekarskie. Na podstawie tych konsultacji i badania własnego, komisja miała pełne podstawy do rozpoznania schorzeń wymienionych w orzeczeniu. Zgodnie z rozporządzeniem z dnia 3 czerwca 2015 r. tatuaże twarzy, szyi i przedramion u kandydata do zawodowej służby wojskowej należy klasyfikować według § 2 pkt 9, co jednoznacznie określa niezdolność do zawodowej służby wojskowej. Tatuaż zwłaszcza w miejscu widocznym będzie zaburzał jednolity wygląd wojska. Umiejscowienie tatuaży na obu przedramionach badanego uniemożliwia jego całkowite ukrycie podczas służby wojskowej np. w miesiącach letnich, co jest sprzeczne z regulaminem obowiązującym w wojsku. Zatem, komisja miała pełne podstawy do wymienienia w orzeczeniu rozpoznanych schorzeń, zaś § 2 pkt 9 (tatuaże szpecące) w Grupie I załącznika nr 1 odpowiada Kategoria N - niezdolny do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Orzeczenie CWKL z dnia [...] stycznia 2017 r. stało się przedmiotem skargi wniesionej przez S. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego: 1) poprzez błędne zastosowanie objaśnień do załącznika nr 1 rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. bez uwzględnienia istotnych zmian do tego załącznika wprowadzonych rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 grudnia 2016 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach - które to zmiany usunęły z "Objaśnień szczegółowych do § 2" tego załącznika uprzednio istniejące objaśnienie punktu 9, iż tatuaże twarzy, szyi i przedramion należy kwalifikować jako szpecące, zatem wolą prawodawcy jest, aby w obecnym stanie prawnym brak było takiego wskazania, 2) poprzez błędną wykładnię § 2 punkt 9 załącznika nr 1 rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. i nietrafne przyjęcie, że tatuaże na ciele skarżącego są tatuażami "szpecącymi" powodującymi jego niezdolność do zawodowej służby wojskowej (N), podczas gdy samo istnienie tatuaży nie przesądza o niezdolności do służby, a tatuaże na ciele skarżącego nie są "szpecące" i zgodnie z ww. załącznikiem należy je zaliczyć do "tatuaży nieszpecących" umożliwiających uznanie skarżącego za zdolnego do służby wojskowej (Z), 3) poprzez niezastosowanie § 2 punkt 9 załącznika nr 1 grupy I ww. rozporządzenia i przyjęcie, że o "szpetności" tatuażu stanowi wyłącznie jego umiejscowienie na ciele osoby, nie zaś jego estetyka, wykonanie, teść, czy powszechność umiejscowienia tatuaży wśród społeczeństwa, podczas gdy w aktualnym stanie prawnym brak jest podstaw do takiego przyjęcia, 4) poprzez niezastosowanie § 2 punkt 8 załącznika nr 1 grupy I powołanego rozporządzenia, podczas gdy systematyka tego aktu wskazuje, że ocena tatuażu jako "szpecącego" stanowi wyjątek od tatuażu "nieszpecącego", toteż organ błędnie przyjął, że ścisłe stosowanie ww. regulacji oznacza a priori konieczność zakwalifikowania tatuażu jako "szpecącego". Skarżący podniósł także zarzut naruszenia przepisów postępowania, w sposób mający wpływ na wydane orzeczenie, tj. art. 6, 8 i 11 k.p.a., poprzez wskazanie przez organ, że zgodnie z rozporządzeniem z dnia 3 czerwca 2015 r. tatuaże twarzy, szyi i przedramion u kandydata do zawodowej służby wojskowej należy klasyfikować według § 2 pkt 9 tego rozporządzenia, podczas gdy w rozporządzeniu brak jest takiego przepisu, czym organ naruszył zasadę praworządności, zaufania obywateli i przekonywania. Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i utrzymanego nim w mocy orzeczenia RWKL w E. z dnia [...] listopada 2016 r. w całości oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania podług norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż w rozporządzeniu zmieniającym Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 grudnia 2016 r. prawodawca zrezygnował z uprzednio istniejącego objaśnienia szczegółowego do § 2 załącznika 1 pkt 9, iż tatuaże twarzy, szyi i przedramion należy kwalifikować jako szpecące. Zmiana taka podyktowana była faktem, że wykonywane obecnie tatuaże są wykonywane w sposób estetyczny, często mają walor słusznej motywacji dla człowieka oraz tatuowanie się jest aprobowane przez społeczeństwo, jako ozdoba ciała. Nadto istnienie tatuaży na ciele kandydatów wpływało negatywnie na nabór najlepszych kandydatów, którzy częstokroć nosili tatuaże w tych miejscach ciała. Także i tatuaże skarżącego są tatuażami estetycznymi, nieodnoszącymi się do żadnych ideologii, zakazanych treści, wulgarnymi, czy obrażających kogokolwiek. Orzekając organ ograniczył się li tylko i wyłącznie do umiejscowienia tatuaży na ciele skarżącego, całkowicie abstrahując od wyglądu tych tatuaży ich treści i motywacji. Skarżący podkreślił, iż zaskarżone orzeczenie jest nie tylko niezgodne z prawem, lecz wysoce krzywdzące dla skarżącego, który jest doskonałym kandydatem do zawodowej służby wojskowej pod każdym względem. Oparcie orzeczenia o jego rzekomej niezdolności do służby, wyłącznie na fakcie istnienia tatuaży na jego ciele, nie zasługuje na aprobatę. W odpowiedzi na skargę CWKL wniosła o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi organ orzeczniczy podkreślił, iż nowelizacja przepisów rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. weszła w życie 9 lutego 2017 r. Komisja II instancji rozstrzygając sprawę w dniu [...] stycznia 2017 r. była obowiązana stosować przepisy ww. rozporządzenia w brzmieniu dotychczasowym, a te określały, iż tatuaże na twarzy, szyi i przedramionach należy kwalifikować jako szpecące. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola orzeczeń wojskowych komisji lekarskich w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej sprowadza się do sprawdzenia prawidłowości postępowania poprzedzającego ustalenie stanu zdrowia badanego, a w szczególności ustalenia, czy badanie stanu zdrowia było wszechstronne, oparte na wyczerpującym wywiadzie chorobowym i pełnych badaniach przedmiotowych oraz czy dokonana następnie kwalifikacja zdolności była zgodna z przepisami w sprawie zasad określenia zdolności do służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania komisji lekarskich w tych sprawach. W ocenie Sądu zaskarżone orzeczenie CWKL nie spełnia tych kryteriów, a tym samym zostało wydane z naruszeniem przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia. Zgodnie z § 19 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2015 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej powinno zawierać w szczególności: 1) rozpoznanie, 2) ustalenie kategorii zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia zawodowej służby wojskowej, a w razie stwierdzenia chorób i ułomności – określenie ich związku lub braku związku z zawodową służbą wojskową. CWKL orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2017 r. utrzymała w mocy orzeczenie RWKL w E. z dnia [...] listopada 2016 r. w sprawie zdolności S. S. do pełnienia zawodowej służby wojskowej. U skarżącego rozpoznano schorzenie, które powoduje niezdolność do zawodowej służby wojskowej (Kategoria N), a mianowicie tatuaże obu przedramion - § 2 pkt 9 (Grupa I) załącznika nr 1 rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. Podkreślić należy, że tryb postępowania przed wojskowymi komisjami lekarskimi uregulowany w przepisach rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r., ma charakter szczególny i w związku z tym nie mają do niego zastosowania w pełni rygory wynikające z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.). Nie oznacza to jednak, że przepisy postępowania administracyjnego, a w szczególności jego zasady, nie powinny być przestrzegane. Zawarta w art. 8 k.p.a. zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa określa wyraźnie to, co implicite jest zawarte w zasadzie praworządności. Z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Brak zaufania obywateli do organów państwa jest z reguły skutkiem naruszenia prawa przez organy państwowe, zwłaszcza zaś niektórych wartości w nim wyrażonych, takich jak równość i sprawiedliwość. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r. sygn. akt III SA 729/84 (publik. ONSA 1984, nr 2, poz. 117) podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest "przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa". Zdaniem Sądu, CWKL rozstrzygnęła o zdolności skarżącego do pełnienia zawodowej służby wojskowej nie w pełni realizując zasadę określona w art. 8 k.p.a., stosując przy tym jedynie wykładnię językową przepisu stanowiącego podstawę materialnoprawną wydanego orzeczenia. Tymczasem w realiach niniejszej sprawy należało posłużyć się wykładnią systemową i celowościową przyjmując, że objaśnienia do § 2 pkt 9 załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. stanowiące, iż tatuaże przedramion należy kwalifikować jako szpecące, nie w każdej indywidualnej sytuacji będą odpowiadały intencji prawodawcy tworzącego ten przepis. Zastosowanie bowiem swoistego rodzaju automatyzmu, odczytując ów przepis literalnie i egzekwując bezwzględnie jego postanowienia można doprowadzić do sytuacji wręcz nie do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności. Przykładowo, w sytuacji stwierdzenia u orzekanego na przedramieniu tatuażu artystycznego bardzo małej wielkości, łatwego do pomylenia z odległości ze znamieniem na skórze i umiejscowionego na wewnętrznej części przedramienia, należałoby zakwalifikować ową "ułomność", jako dyskwalifikującą do zawodowej służby wojskowej, choć kandydat posiada predyspozycje do pełnienia takiej służby i jest całkowicie zdrowy. Podobnie rzecz się ma w przypadku byłego żołnierza, który ponownie ubiega się o przyjęcie do zawodowej służby wojskowej a wytatuował sobie na przedramieniu symbol rodzaju wojsk lub jednostki wojskowej, w której uprzednio służył. Taka osoba, okazując wieź z jednostką wojskową, pozbawiałaby się możliwości dalszego pełnienia w niej służby. Problem ten dostrzegł Minister Obrony Narodowej wprowadzając zmiany do rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. (rozporządzeniem zmieniającym opublikowanym w dniu 26 stycznia 2017 r. – Dz. U. z 2017 r. poz. 163), usuwając opis do § 2 pkt 9 załącznika nr 1. Tym samym nałożył na komisję lekarską obowiązek indywidualnej oceny jaki tatuaż należy uznać za szpecący. W dacie orzekania przez CWKL powyższy akt prawny wprawdzie nie obowiązywał, niemniej jednak został już opublikowany i organ orzekający w sprawie powinien nadchodząca zmianę przepisów orzeczniczych potraktować jako wskazówkę interpretacyjną. Jak wynika z materiału dowodowego sprawy, m.in. zdjęciowego dołączonego do skargi, skarżący posiada na obu przedramionach jednakowe tatuaże, tj. sześcioliterowy napis koloru czarnego, wykonany pochyloną czcionką (imię żeńskie). Tatuaże znajdują się na wewnętrznej stronie przedramion, zajmując ok. 50 % powierzchni strony wewnętrznej przedramienia i są widoczne przy skręconych na zewnątrz ramionach. Oceniając zatem wielkość, lokalizację i estetyczny charakter przedmiotowych tatuaży trudno je nazwać szpecącymi. Przedmiotowe tatuaże z pewnością nie są dziełami artystycznymi, ale też nie są szpecące. Nie są to tatuaże rozległe, zajmują jedynie część wewnętrzną przedramienia i nie rzucają się w oczy od razu. CKL nie odniosła się precyzyjnie do lokalizacji tatuaży, a także pominęła kwestie ich wyglądu. Nie stwierdziła, czy tatuaże są znacznie szpecące lub znacznie upośledzające sprawność ustroju. Punktem wyjścia dla tych rozważań stał się negatywny stereotyp tatuaży jako takich. Zdaniem skarżącego żaden z tatuaży nie jest wulgarny, ani obraźliwy. Niczego negatywnego bowiem nie symbolizują, nie przedstawiają żadnych tekstów zasługujących na szczególne potępienie, nie propagują niepożądanych wizerunków czy zjawisk, a zatem są neutralne dla otoczenia. Powyższy pogląd zasługuje na uwzględnienie bowiem istniejące na ciele skarżącego tatuaże, w szczególności ich umiejscowienie, forma i treść nie pozwalają na ich automatyczne, bezrefleksyjne zaszeregowanie do § 2 pkt 9 załącznika nr 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Organ niesłusznie odnosi się do tatuaży traktując je wszystkie jednakowo. Tymczasem na przestrzeni ostatnich kilku lat możemy zaobserwować, jak zmieniło się postrzeganie ludzi odnośnie ozdabiania swojego ciała. W ubiegłych dekadach było to uważane za coś nieprzyzwoitego i głównie charakteryzowało ludzi odsiadujących wyroki w więzieniu lub parających się tzw. czarną robotą. Stereotyp wytatuowanego człowieka identyfikowanego z niechlubną przeszłością obecnie się zaciera. W dzisiejszych czasach jest to kwestia gustu i mody. Okoliczności zasygnalizowane powyżej, a nieuwzględnione w procesie orzeczniczym przed CWKL, miały wiec wpływ na ostateczny wynik sprawy, szczególnie jeśli weźmie się pod uwagę, iż "ułomności" rozpoznane u skarżącego w świetle obecnie obowiązujących przepisów nie powodują automatycznie niezdolności do zawodowej służby wojskowej. Zdaniem Sądu, CWKL dokonała błędnej wykładni przepisu prawa materialnego, który stanowił podstawę uznania orzekanego za niezdolnego do zawodowej służby woskowej, naruszając przy tym art. 8 k.p.a. Słusznie zatem skarżący nie zaakceptował powyższej sytuacji, jeżeli weźmie się pod uwagę doniosłe skutki orzeczenia o jego niezdolności do służby. Zarówno organ odwoławczy, jak i organ I instancji powinny kierować się zasadą praworządności i zaufania przewidzianymi w art. 7 i art. 8 k.p.a., których w tej sprawie nie przestrzegano. Organy II instancji ponownie rozpoznając sprawę z odwołania S. S. będzie obowiązany do uwzględnienia powyższych uwag i orzeknie na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2015 r. uwzględniających zmianę wprowadzoną rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 grudnia 2016 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 163). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.