II SA/Wa 463/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA – Agnieszka Góra – Błaszczykowska, Sędzia WSA – Przemysław Szustakiewicz, , Protokolant – starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2011 r. sprawy ze skargi D. L. na decyzję Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznego orzeczenia lekarskiego - uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji oraz postanowienie z dnia [...] września 2010 r. nr [...], - zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w W. orzeczeniem z dnia [...] listopada 2003 r. nr [....], utrzymała w mocy orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w E. z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...], mocą którego uznała D. L. (noszącego wówczas nazwisko C.) niezdolnym do służby wojskowej w czasie pokoju (kat. D) bez związku ze służbą wojskową. W dniu [...] sierpnia 2010 r. zwrócił się on do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego wskazanym już powyżej orzeczeniem Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. W uzasadnieniu podał, że powyższe orzeczenie nie zostało mu doręczone, gdyż nie miał zdolności do czynności prawnych (choroba psychiczna na którą cierpi od [...] lipca 2002 r.) i przedstawiciela ustawowego. Objawy zaś tej choroby zaburzającej pamięć i świadomość na tyle ustąpiły, że w dniu [...] sierpnia 2010 r. dowiedział się o powyższym orzeczeniu i stąd też zasadną podstawą wznowieniową – jego zdaniem – staje się przepis art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W dalszej części powołał się na załączoną przez niego opinię specjalistyczną lekarza konsultanta ZUS z dnia [...] stycznia 2010 r., z której "wychodzą" na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a nie znane organowi (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). Mianowicie według tej opinii, choroba psychiczna ma związek ze służbą wojskową. Niezależnie od powyższego do wniosku dołączył opinię prawną sporządzoną w dniu [...] marca 2010 r. przez studenta prawa, z której wynika, że jego schorzenie zostało błędnie zakwalifikowane do § 69 pkt 2 rozporządzenia. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w W. postanowieniem z dnia [...] września 2010 r. nr [...], na mocy art. 149 i 150 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., wznowiła postępowanie w sprawie zakończonej ostatecznym orzeczeniem Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] i w uzasadnieniu podała, że z wniosku skarżącego wynika, iż nie brał on bez własnej winy udziału w postępowaniu, bowiem – jak twierdzi skarżący – o orzeczeniu dowiedział się w dniu [...] sierpnia 2010 r. Następnie Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w W. decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...], działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., odmówiła uchylenia orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...]. W uzasadnieniu – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny – podała, że wykonała szereg czynności w celu ustalenia, czy sporne orzeczenie zostało doręczone skarżącemu. W związku z powyższym z przesłanych dokumentów przez TWKL w E. wynika, że znajduje się tam kopia dokumentu z dnia [...] listopada 2009 r. podpisana przez skarżącego z adnotacją, że sporne orzeczenie zostało mu wysłane, a zatem wymieniony – zdaniem organu – kłamie o niedoręczeniu mu orzeczenia. Tym bardziej, że po wydaniu orzeczenia przez Terenową Wojskową Komisję Lekarską z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...], zgłosił się on do WKU celem dokonania wpisu w książeczce wojskowej o tym orzeczeniu. Niezależnie od powyższego z wydanego mu duplikatu książeczki wojskowej i dokonanego tam wpisu wynika, że jest tam wpisana ostatnia kategoria zdrowia z ostatniego badania, a ponadto w wydanym mu zaświadczeniu stwierdzono o posiadanych przez niego kategoriach zdrowia. Niezależnie od powyższego we wniosku o wznowienie postępowania w sprawie orzeczenia TWKL z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...] skarżący podaje z kolei, że pamięć i świadomość powróciła mu tym razem [...] września 2010 r., co świadczy o tym, że w tej kwestii jest on niewiarygodny. Ponadto organ podał, że skoro opinia prawna jest sporządzona w dniu [...] marca 2010 r., to już co najmniej w tym dniu skarżący musiał ją mieć, bowiem dostarczył ją opiniującemu. Wobec powyższych faktów wymieniony – wbrew temu, co podaje – brał czynny udział w postępowaniu administracyjnym. W odwołaniu do Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W., skarżący zarzucił naruszenie głównych zasad Kodeksu postępowania administracyjnego i stwierdził, że nie miał w datach wskazanych przez organ "przymiotu strony postępowania". Przymiot ów utracił przez brak lub ograniczoną zdolność do czynności prawnych z uwagi na stan zdrowia od daty [...] lipca 2002 r., tj. od daty kiedy pod wpływem traumy dokonał oddalenia się z kompanii do dnia [...] sierpnia 2010 r. Natomiast styczność osoby fizycznej w różnych okolicznościach z formą orzeczenia nie może przesądzać o dowiedzeniu się o prawach i obowiązkach z niego płynących, a tym samym o decyzji administracyjnej. Ponadto organ nie odniósł się do okoliczności z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a w dalszej części zakwestionował rozpoznanie ustalone przez komisję lekarską. Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu – powołując się na argumenty w niej zawarte – podała, że skarżący znał treść orzeczenie, którego wznowienia żądał i wszystkie decyzje były mu prawidłowo doręczane. Ponadto nie zostało wykazane, aby skarżący nie miał zdolności do czynności prawnych, co wymagałoby ustanowienia dla niego pełnomocnika procesowego. Reasumując, nie zostały spełnione przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący D. L. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i powołując się na argumenty zawarte już w odwołaniu dodał, że aby dowiedzieć się o decyzji, to nie wystarczy "ją wzrokowo ujrzeć", ale trzeba jeszcze ją zrozumieć, a on z powodu choroby tego nie potrafi. Trudno mu ponadto wytłumaczyć, dlaczego właśnie we wskazanej dacie dowiedział się o decyzji i o przesłance wznowieniowej. W odpowiedzi na skargę Centralna Wojskowa Komisja Lekarska wniosła o jej odrzucenie, bądź o oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne, zaś za odrzuceniem wskazuje fakt, że skarżącemu w istocie chodzi o ustalenie związku rozpoznanych u niego chorób i schorzeń ze służbą wojskową, co nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, jednakże częściowo z innych powodów, aniżeli podniesione przez skarżącego. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w myśl którego, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz nie może wydać nawet orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Stosownie do treści art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej m.in. podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia prawdy obiektywnej i jest to jedna z ogólnych zasad postępowania administracyjnego. Wyznacza to podstawową regułę procedowania, obowiązującą dla całości postępowania i w konsekwencji konkretyzuje obowiązki organu administracji publicznej w zakresie przede wszystkim ustalenia – poprzez normę prawa materialnego – dokładnej treści żądania strony wyznaczającego rodzaj sprawy, a co za tym idzie faktów mających znaczenie dla sprawy i zebrania w tym zakresie odpowiednich dowodów (art. 77 § 1 k.p.a.). Natomiast w myśl art. 8 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość, a ponadto kulturę prawną obywateli i jest to kolejna podstawowa zasada postępowania administracyjnego. Implikuje to konieczność m.in. takiego prowadzenia postępowania, aby wszelkie wątpliwości rozstrzygać na korzyść obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie ważny interes społeczny. Niezależnie od powyższego organ winien się kierować w prowadzonym przez siebie postępowaniu administracyjnym kolejną podstawową zasadą, o której mowa w art. 9 k.p.a., a mianowicie organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogę mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody w nieznajomości prawa, zaś w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień oraz wskazówek. Innymi słowy mówiąc, bierność organu w zakresie udzielania stronie całokształtu informacji związanej z załatwieniem danej sprawy, to jest zarówno o przepisach prawa materialnego, jak i procesowego mogących załatwić daną sprawę z wynikiem dla niej korzystnym, stanowi naruszenie prawa. Tym bardziej, że nie może się organ ograniczać jedynie do udzielania samych informacji, ale przede wszystkim wyjaśniać przepisy prawa oraz w pewnym sensie starać się być doradcą strony w zakresie udzielania jej wskazówek, co do postępowania w danej sprawie. Dodać w tym miejscu należy organowi, że zasady powyższe są zawarte również w przyjętym przez Parlament Europejski w dniu 6 września 2001 r. Europejskim Kodeksie Dobrej Administracji. I tak odnośnie art. 9 k.p.a., w art. 10 ust. 3 E.k.d.a. stanowi się, że w razie potrzeby urzędnik służy jednostce poradą dotyczącą możliwego sposobu postępowania w sprawie wchodzącej w zakres jego działania oraz dotyczącą pożądanego sposobu rozstrzygnięcia sprawy, zaś zasada zawarta w art. 8 k.p.a. znajduje swoje odzwierciedlenie w art. 12 ust. 1 E.k.d.a., w myśl którego w swoich kontaktach z jednostką urzędnik pozostaje usługodawcą i zachowuje się właściwie, uprzejmie i pozostaje dostępny. Odpowiadając na korespondencję, rozmowy telefoniczne i pocztę elektroniczną (e-mail), urzędnik stara się być możliwie jak najbardziej pomocny i udziela odpowiedzi na skierowane do niego pytania możliwie jak najbardziej wyczerpująco i dokładnie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organy administracji nie zadośćuczyniły wskazanym powyżej regułom procesowym i to w sposób, który – w ocenie Sądu – mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tego mianowicie powodu, że stosownie do treści art. 148 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, zaś termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (§ 2). W niniejszej sprawie bezspornym jest, że we wniosku z dnia [...] sierpnia 2010 r. o wznowienie postępowania administracyjnego skarżący wskazał na dwie przesłanki, a mianowicie na fakt, że nie doręczono mu orzeczenia lekarskiego Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] i dowiedział się o niej dopiero w dniu [...] sierpnia 2010 r., a zatem, że bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4). Niezależnie od powyższego wyraźnie wskazał kolejną przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a mianowicie na opinię specjalistyczną lekarza konsultanta ZUS z dnia [...] stycznia 2010 r. z której "wychodzą" na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a nie znane organowi. Z kolei w myśl art. 149 § 1 k.p.a., wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia, zaś odmowa – w myśl § 3 tegoż przepisu – w drodze decyzji administracyjnej. Zatem organ administracji przed ewentualnym wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania na wniosek, winien je poprzedzić czynnościami wyjaśniającymi dopuszczalność wznowienia postępowania, a więc pod względem podmiotowym i przedmiotowym, jak również zbadać zachowanie terminu do złożenia wniosku w myśl powołanego już wyżej art. 148 k.p.a. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ w żadnym stopniu nie zajął się kwestią zachowania terminów i rozważania w tej mierze przeniósł na etap rozstrzygnięcia merytorycznego, a do tego jeszcze termin ten badał tylko w odniesieniu do przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Innymi słowy mówiąc, organ wszczął postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego nie badając w żadnej mierze terminów do złożenia wniosków i gdyby faktycznie – jak stwierdził organ w zaskarżonej decyzji – termin do wznowienia z przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 nie został zachowany (podobnie – gdyby badał – z przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5), to powinien wydać decyzję w trybie art. 149 § 3 k.p.a. Stąd też powyższe postanowienie również należało wyeliminować z obrotu prawnego. Niezależnie od powyższego badając już merytorycznie sprawę i wydając decyzję odmawiającą uchylenia orzeczenia lekarskiego, organy obu instancji w żadnym stopniu nie odniosły się do wskazanej przez skarżącego we wniosku przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 5, a mianowicie faktu wydania opinii specjalistycznej lekarza konsultanta ZUS, tj. kiedy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Zatem rozpoznając sprawę na nowo organ przede wszystkim winien na etapie postępowania wyjaśniającego zbadać dopuszczalność wznowienia pod kątem zachowania terminów, tj. z art. 148 § 1 co do podanej przez skarżącego przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a z art. 148 § 2 co do przesłanki podanej przez skarżącego z art. 145 § 1 pkt 4. Następnie w zależności od wyników owej analizy wydać dopiero postanowienie o wszczęciu postępowania, o czym mowa w art. 149 § 1 k.p.a., bądź też postanowienie w trybie art. 149 § 3 k.p.a. Z kolei przy wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania i po zbadaniu sprawy pod kątem merytorycznym, tj. badając nie tylko przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., lecz również z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., wydać decyzję w trybie art. 151 k.p.a. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 i art. 152 oraz w zw. z art. 132 cytowanej już wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.