II SA/Wa 466/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, Eugeniusz Wasilewski, Protokolant Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. odmawiającą przyznania J. K. świadczenia w drodze wyjątku z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie warunki, w tym nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. W związku z czym świadczenie zainteresowanemu nie przysługuje, ponieważ orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2004 r. został uznany za trwale częściowo niezdolnego do pracy. Brak jest zatem spełnienia przesłanki całkowitej niezdolności do pracy przewidzianej w przepisie art. 83 ww. ustawy. Zgodnie bowiem z treścią art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, podstawą do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub, co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Orzeczenie takie jest więc wiążące dla Prezesa ZUS co oznacza, że nie podlega ono tzw. uznaniu administracyjnemu. Organ wskazał ponadto, że sama trudna sytuacja materialna, życiowa i rodzinna nie może stanowić samoistnej podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, które nie jest świadczeniem socjalnym. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. K. nie zgodził się z rozstrzygnięciem stwierdzając, że obecnie jest całkowicie niezdolny do pracy, na dowód czego załączył karty informacyjne leczeń szpitalnych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, zaś kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana pod tym względem nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogę – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającemu świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w ww. przepisie art. 83 ust. 1, z drugiej zaś przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 tej ustawy. Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest zatem zobowiązany także do przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Winien też w sposób należyty i wyczerpujący informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie, wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie uchybił powyższym przepisom prawa materialnego oraz procesowego. Organ trafnie przyjął, że stosownie do treści art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podstawą do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarz orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub, co do którego nie wniesiono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Nie ulega wątpliwości, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS Oddział w O. z dnia [...] sierpnia 2004 r. J. K. został uznany jedynie za trwale częściowo niezdolnego do pracy od tego dnia. Identycznie o charakterze niezdolności skarżącego do pracy orzekli biegli sądowi powołani przez Sąd Apelacyjny we [...] w sprawie o sygn. akt [...] z wniosku J. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w O. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, rozpatrując apelację ZUS Oddział w O. od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. Uzasadnione było zatem uznanie przez organ, iż wobec braku przesłanki całkowitej niezdolności do pracy należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. Ze wskazanych wyżej względów w niniejszej sprawie nie mają znaczenia załączone do skargi karty informacyjne leczenia szpitalnego świadczące o pogorszeniu się stanu zdrowia. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.