II SA/Wa 47/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędzia WSA Maria Werpachowska, Asesor WSA Jarosław Trelka (spr.), Protokolant Łukasz Pilip, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2006 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę W dniu 14 grudnia 2004 r., a następnie 1 lipca 2005 r., W. T. wystąpił do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z wnioskiem o przyznanie mu renty w drodze wyjątku. Jako uzasadnienie swojego wniosku podał fakt, że w kwietniu 2004 r. przeszedł [...]. [...] nastąpił na skutek choroby [...], którą miał i leczył od 1997 r. Obecnie nie jest zdolny do żadnej pracy i samodzielnej egzystencji. Miał przerwę w opłacaniu składek na ZUS od 2001 r., gdyż w miejscu jego zamieszkania, tj. w K., jest duże bezrobocie, do tego czasu pracował jako taksówkarz. Obecnie pozostaje bez środków do życia, trudno mu pogodzić się z faktem, że przez 26 lat opłacał należne składki, a ZUS i sąd odmówił mu świadczenia ustawowego. Obecnie posiada orzeczenie lekarskie, z którego wynika, że jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji do lipca 2007 r. Decyzją z dnia [...] października 2005 r. Prezes ZUS odmówił wnioskodawcy przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ wskazał, że na przestrzeni 54 lat życia wnioskodawca udokumentował co prawda prawie 25 letni okres ubezpieczenia, jednakże w dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie całkowitej niezdolności do pracy w kwietniu 2004 r. wykazał tylko 2 lata, 10 miesięcy i 4 dni takiego okresu. W latach 1999 - 2000 wystąpiła przerwa w jego zatrudnieniu, poza tym od 2001 roku nie opłacał żadnych składek, choć niezdolność do pracy powstała dopiero 3 lata później. W ocenie organu nie zaszły szczególne okoliczności uniemożliwiające nabycie uprawnienia do świadczenia ustawowego, których wymaga art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Ponadto organ uznał, że w sprawie nie zachodzi przypadek braku niezbędnych środków utrzymania skarżącego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że jego rzeczywisty okres składkowy wynosi 25 lat, 5 miesięcy i 6 dni. Wskazał też, że w latach 1999 - 2001 opłacał częściowo składki na ubezpieczenie społeczne, co może udokumentować pokwitowaniami wpłat. Ponownie podkreślił swoją trudną sytuację materialną. Podniósł, że po zapłaceniu z wynagrodzenia jego żony niezbędnych opłat stałych pozostałe środki nie wystarczają na pokrycie innych wydatków. Uznał, że opłacane przez niego składki powinny mu być zwrócone w formie renty w drodze wyjątku. Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję. Organ ponownie wskazał na brak szczególnych okoliczności uniemożliwiających nabycie uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. W zatrudnieniu wnioskodawcy od 11 marca 1999 r. do 21 maja 2000 r. wystąpiła ponad roczna przerwa. Poza tym od kwietnia 2001 r. (data ostatniej składki) do kwietnia 2004 r. (data całkowitej niezdolności do pracy) nie zaistniały żadne szczególne powody uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia. Dodatkowo organ ponownie wskazał, iż skarżący dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, uzupełnioną pismem z dnia 15 stycznia 2006 r., skarżący podniósł, że od 2001 r. nie pozostawał bierny w poszukiwaniu pracy. Z powodu dużego bezrobocia nie mógł jednak znaleźć żadnej pracy. Z tego względu znalazł nielegalne zatrudnienie w Niemczech. Odnośnie dochodów żony podniósł, że jej dochody bywają niższe, niż wynikające z zaświadczenia jej pracodawcy 1221, 17 zł. netto. Wynagrodzenie to zależy od wysokości sprzedaży wyrobów oferowanych przez jej pracodawcę. Po zapłaceniu niezbędnych opłat stałych i wykupieniu leków jest im trudno przeżyć kolejny miesiąc. W konkluzji wniósł o "pozytywny wyrok". W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Ponownie wskazał na brak kryterium dochodowego oraz brak szczególnych okoliczności uniemożliwiających nabycie świadczenia ustawowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Stosownie natomiast do art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania takiej decyzji. Skarga analizowana według powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej też dalej "ustawą", ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Istotne jest przy tym, że wszystkie wskazane przesłanki przyznania świadczenia w tym trybie powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak którejkolwiek z nich wyklucza przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W ocenie Sądu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie uznał, że skarżący nie spełniał dwóch z wymaganych tym przepisem przesłanek - w sprawie nie zaszły szczególne okoliczności uniemożliwiające uzyskanie przez niego świadczenia w zwykłym trybie ustawowym, a ponadto skarżący dysponował niezbędnymi środkami utrzymania. Bezsporne jest, że w latach 2001 - 2004 w zatrudnieniu skarżącego wystąpiła przerwa, w czasie której nie opłacał on składek ubezpieczenia społecznego. W czasie tym nie wystąpiły natomiast przeszkody w zatrudnieniu, gdyż jego całkowita niezdolność do pracy powstała dopiero w kwietniu 2004 r. (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2004 r.). Jak sam podaje skarżący w swoim piśmie z dnia 15 stycznia 2006 r. powodem jego bezczynności zawodowej były trudności w znalezieniu pracy w Polsce. Z tego też względu podjął nieformalne, nielegalne zatrudnienie w Niemczech. Tymczasem trudności w znalezieniu pracy, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie istnieją inne przeszkody w zatrudnieniu, a stan zdrowia skarżącego pozwala na podjęcie zatrudnienia, nie mogą być uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy. W przeciwnym wypadku świadczenia przyznawane w tym trybie mogłyby stać się regułą. Trudności w znalezieniu pracy i stan wysokiego bezrobocia w Polsce są bowiem okolicznościami powszechnymi, podczas gdy tylko udowodnione zupełnie szczególne okoliczności, które spowodowały brak wymaganego okresu ubezpieczenia połączonego z należytym opłacaniem składek, mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia przez Prezesa ZUS (wyrok NSA z dnia 20 września 2001 r., sygn. II SA 932/01, LEX Nr 121922). Przyjmując jednak nawet, że stan wysokiego bezrobocia mógłby stanowić okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy, przy czym osoba wnioskująca o świadczenie wykazać musi aktywność w poszukiwaniu pracy, zauważyć należy, że skarżący, poza zapewnieniem, iż poszukiwał pracy, takiej aktywności nie wykazał. Co więcej - jak wynika z opinii biegłych lekarzy sporządzonej na potrzeby postępowania cywilnego w przedmiocie przyznania renty w trybie zwykłym, skarżący zaniedbał opłacania składek do ZUS, gdyż czuł się dobrze, myślał, że "świat zdobędzie" i pozwolił sobie "na wycieczki i zwiedzanie świata" (opinia z 27 września 2004 r.). Taki powód braku nabycia uprawnienia do zwykłego świadczenia ustawowego w żadnym wypadku nie jest okolicznością szczególną. W tej sytuacji drugorzędna staje się kwestia zatrudnienia skarżącego i opłacania przez niego składek ubezpieczenia społecznego (jak sam podał tylko częściowego) w latach 2000 - 2001. Odnośnie braku dysponowania przez skarżącego niezbędnymi środkami utrzymania Sąd także podzielił ocenę organu, iż w sprawie przesłanka ta nie zaszła. Choć uzasadnienie wydanych w sprawie decyzji jest w tym zakresie zbyt lakoniczne, to konkluzja organu, iż kwota 1758, 33 zł. wynagrodzenia żony skarżącego pozwala zapewnić niezbędne środki utrzymania, jest prawidłowa. Skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wyłącznie ze swoją żoną, zatem dochód przypadający na członka tego gospodarstwa domowego wynosi 879, 16 zł. Ustawa nie precyzuje co prawda pojęcia "niezbędne środki utrzymania", ale zasadą jest odwołanie się w tym wypadku do kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji oraz do wysokości minimalnego świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Kwota 879, 16 zł. (610 zł. netto) przekracza zatem wysokość minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w roku 2005, czyli w roku wydawania zaskarżonej decyzji (vide Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 września 2004 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2005 r., Dz. U. nr 201, poz. 2062, ustalającego tę wysokość na kwotę 849 zł.). Kwota ta przekracza też wysokość najniższego świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w 2005 r. wynosiło ono 562, 58 zł. - vide Komunikat Prezesa ZUS z dnia 21 lutego 2004 r., M.P. nr 10, poz. 162). Nie można w związku z tym uznać, że skarżący nie posiada niezbędnych środków utrzymania. W przepisie art. 83 ust. 1 ustawy chodzi bowiem nie o środki wystarczające na pokrycie wszelkich wydatków, lecz o środki absolutnie niezbędne. Kwota 879, 16 zł. musi być w tym kontekście uznana za wystarczającą na pokrycie tych niezbędnych wydatków. Zdając sobie sprawę, że dochód skarżącego nie pozwala na zaspokojenie wszelkich jego potrzeb Sąd nie mógł zignorować faktu, że wnioskowane świadczenie ma charakter wyjątkowy. W trakcie postępowania w przedmiocie jego przyznania spełnione być musi wymagane kryterium dochodowe - wnioskodawca nie może posiadać niezbędnych środków utrzymania. Takiego kryterium w niniejszej sprawie zabrakło. Nie zmienia tego fakt, że na wynagrodzenie żony skarżącego składa się zmienna premia uzależniona od ilości sprzedanych wyrobów. Oznaczać to może przecież, że wynagrodzenie to może być w poszczególnych miesiącach zarówno niższe, jak i wyższe od wskazanego w zaświadczeniu z dnia 1 lipca 2005 r. Nie ma też znaczenia podnoszona przez skarżącego okoliczność, że według niego jego żona nie powinna go utrzymywać, i że powinien on mieć swoje własne źródło utrzymania. Wynagrodzenie jego żony jest objęte wspólnością majątkową, co oznacza, że stanowi ono źródło utrzymania obydwojga małżonków. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 przywołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił uznając, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z prawem obowiązującym w chwili jej wydania i na podstawie stanu faktycznego istniejącego w tej dacie.