II SA/Wa 47/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi B. W. na zarządzenie Burmistrza Miasta i Gminy D. z dnia [...] sierpnia 2016 r nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia konkursu na dyrektora Zespołu Szkół w D. postanawia: odmówić przyznania B. W. prawa pomocy Wyrokiem z dnia 6 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. W. (dalej jako "skarżąca", "strona") na zarządzenie Burmistrza Miasta i Gminy D. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia konkursu na dyrektora Zespołu Szkół w D. Po otrzymaniu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, B. W. złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżąca uzasadniając wniosek podniosła, że od 1 września 2016 r. jej sytuacja finansowa znacznie się pogorszyła, bowiem całkowicie pozbawiono ją zatrudnienia jako nauczyciela szkoły i z biegiem czasu ta sytuacja się pogarsza. Na potwierdzenie powyższego strona wskazała, że w roku 2016 jej dochód wyniósł 86.758 zł, zaś w roku 2017 – 7.535,60 zł. Skarżąca podała, że w poprzednich latach wspomagała swoją matkę, natomiast obecnie sama jest na jej utrzymaniu. Skarżąca we wniosku wskazała ponadto, że nie przyznano jej świadczenia kompensacyjnego z ZUS, a sprawa dotycząca przyznania tego świadczenia toczy się obecnie przed Sądem Apelacyjnym w [...] w związku z apelacją ZUS. Skarżąca wskazała, że od listopada 2016 r. jest zarejestrowana jako bezrobotna z prawem do zasiłku, a listopad 2017 r. jest ostatnim miesiącem, za który otrzyma wypłatę zasiłku w kwocie 456,82 zł. Skarżąca zwróciła uwagę, że od grudnia nie będzie miała żadnych stałych wpływów finansowych, a jedyne z czego będzie mogła korzystać to doraźne wsparcie ze środków Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżąca podała ponadto, że posiada rezerwę finansową ok. 20.000 zł stanowiącą pozostałość odprawy otrzymanej w związku z rozwiązaniem umowy o pracę oraz odszkodowania z tytułu wyroku sądu pracy w sprawie bezprawnego pozbawienia skarżącej funkcji dyrektora szkoły. Skarżąca oświadczyła, że posiadane oszczędności pozwolą jej doczekać rozstrzygnięcia w sprawie świadczenia kompensacyjnego lub przywrócenia do pracy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką. Nie posiada żadnych nieruchomości. Zamieszkuje wraz z matką w mieszkaniu, którego matka jest właścicielem. Skarżąca oświadczyła, że posiada ok. 20.000 zł oszczędności oraz samochód osobowy [...] rok produkcji 2014. Wraz z matką utrzymują się ze świadczenia emerytalnego matki w kwocie 2.000 zł oraz zasiłku dla bezrobotnych skarżącej w kwocie 652,60 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wskazała koszty ponoszone na mieszkanie – czynsz 677 zł, opłata za energię elektryczną ok. 150 zł, zakup gazu 50 zł, ubezpieczenie mieszkania i samochodu 180 zł, indywidualna kontynuacja ubezpieczenia pracowniczego 150 zł, koszty leczenia 150 zł, koszty doskonalenia zawodowego w celu poszerzenia kwalifikacji 200 zł, opłata za telefon i internet 100 zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zwrócić należy uwagę, że prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, czy zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Ze złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką. Skarżąca nie posiada żadnych nieruchomości. Jej majątek stanowią oszczędności w kwocie 20.000 zł oraz samochód [...] rok prod. 2014. Skarżąca zamieszkuje wraz z matką w mieszkaniu, którego właścicielem jest matka. Na dochód gospodarstwa domowego składa się świadczenie emerytalne matki skarżącej w kwocie 2.000 zł oraz zasiłek dla bezrobotnych skarżącej w kwocie 652.60 zł, przy czym zasiłek dla bezrobotnych skarżąca po raz ostatni otrzyma w grudniu 2017 r. Na stałe koszty utrzymania składa się czynsz za mieszkanie w wysokości 677 zł, opłata za energię elektryczną ok. 150 zł, gaz 50 zł, ubezpieczenie mieszkania i samochodu 180 zł, indywidualna kontynuacja ubezpieczenia pracowniczego 150 zł, koszty leczenia 150 zł, opłata za telefon i internet 100 zł – łącznie kwota 1457 zł. Ponadto skarżąca wskazała, że ponosi koszty doskonalenia zawodowego w celu poszerzenia kwalifikacji w wysokości 200 zł. Jednocześnie wskazać należy, że przy ocenie sytuacji wnioskodawcy, z punktu widzenia przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnia się nie tylko bieżące dochody i wydatki, ale również stan majątkowy. Posiadanie majątku rzutuje bowiem na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego np.: jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek (por. postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 507/04). Powyższe oznacza, że sytuację wnioskodawcy należy ocenić całościowo, nie tylko przez pryzmat uzyskiwanych co miesiąc dochodów. W przedmiotowej sprawie skarżąca wprawdzie obecnie jest osobą bezrobotną, a zasiłek dla bezrobotnych po raz ostatni zostanie wypłacony jej w grudniu 2017 r., jednak matka skarżącej, z którą skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, uzyskuje stały miesięczny dochód w wysokości 2.000 zł. Ponadto, analiza sytuacji majątkowej skarżącej wskazuje, że skarżąca posiada majątek w postaci oszczędności w wysokości około 20.000 złotych oraz samochód [...] z 2014 r. Wskazać należy, że posiadanie majątku, w tym oszczędności pieniężnych, w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy. Powyższe potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie prawa pomocy, uznając fakt posiadania zgromadzonych oszczędności za negatywną przesłankę przyznania tego prawa (por. postanowienie z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 430/10, Lex nr 742485, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I OZ 724/11, Lex nr 965945). Uznać zatem należy, że skarżąca posiadając oszczędności w wysokości 20.000 zł jest w stanie samodzielnie ustanowić adwokata z wyboru oraz ponieść koszty postępowania. Należy jednocześnie podkreślić, że sąd (referendarz) nie jest związany oświadczeniem skarżącej co do źródła przeznaczenia, czy sposobu wydatkowania posiadanych oszczędności. Skoro w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca dysponuje kwotą oszczędności, którą może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania i ustanowienie pełnomocnika, to brak jest w takiej sytuacji podstaw ku temu, by dawać priorytet hipotetycznym, nie potwierdzonym wydatkom, tym bardziej, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką, która otrzymuje stały dochód. Powyższe okoliczności wykluczają możliwość uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 § 2 pkt 7 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak postanowieniu.