II SA/Wa 481/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło (spr.), Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska, Ewa Pisula-Dąbrowska, Protokolant, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2006 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych trzema kolejnymi decyzjami z dnia [...] grudnia 2005 r. znak: [...], wydanymi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy trzy swoje kolejne decyzje z dnia [...] grudnia 2005 r., znak: [...], wydane na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił M., Mg. i A. K. przyznania świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu W. K. W uzasadnieniach powołanych decyzji podał, że zgodnie z postanowieniami zawartymi w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy zarobkowej ze względu na stan zdrowia (całkowita niezdolność do pracy) lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności ustalane są uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególne okoliczności niespełnienia ustawowych warunków do uzyskania świadczenia, odnoszą się do osoby zmarłej. Prezes ZUS nie stwierdził istnienia szczególnych okoliczności, dla których zmarły ojciec skarżących W. K. nie posiadał uprawnień do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym - na warunkach określonych w Dziale II i III powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W. K. ur. [...], zmarły [...], legitymował się okresem ubezpieczenia łącznie 13 lat 3 miesiące i 16 dni. Ostatni okres ubezpieczenia upłynął 24 października 2000 r. Po tej dacie aż do swej śmierci nie podejmował zatrudnienia (przez okres 4 lat), mimo że w tym okresie z uwagi na stan zdrowia był zdolny do pracy zarobkowej. Brak bowiem w aktach sprawy dokumentacji lekarskiej zmarłego, z której treści wynikałoby, że po dniu 24 października 2000 r. z uwagi na stan zdrowia był całkowicie niezdolny do pracy zarobkowej. Ponadto Prezes ZUS ustalił, że W. K. pracował z licznymi przerwami, z których najdłuższe to przerwy w latach 1986-1987, 1988-1990, 1993-1996. Prezes ZUS ustalił także, że skarżące są osobami pełnoletnimi, z uwagi na stan zdrowia zdolnymi do pracy zarobkowej, nie pracują i wszystkie są studentkami pełnopłatnych studiów. M. K. ur. [...] studiuje zaocznie w [...], kierunek - [...], Mg. K. ur. [...] jest studentką studiów zaocznych na [...]. Ponadto, z uwagi na zaliczenie jej przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, Mg. K. otrzymuje wypłacaną przez ZUS Inspektorat w L. rentę socjalną w wysokości 464,21 zł (brutto) miesięcznie. A. K. ur. [...] jest studentką studiów wieczorowych w [...]. Prezes ZUS podkreślił, że wyłącznie trudne warunki materialne skarżących nie stanowią podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie z uwagi na trudną sytuację materialną. W skargach jakie M., Mg. i A. K. złożyły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżące domagały się uchylenia zaskarżonych decyzji, zarzucając, że zostały one wydane z naruszeniem art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ orzekający uznał bowiem, że nie zachodziły szczególne okoliczności uniemożliwiające ich ojcu W. podjęcie zatrudnienia po dniu 24 października 2000 r. Ojciec ich był bowiem zarejestrowany jako bezrobotny w Urzędzie Pracy, co wskazuje, że czynił starania o jej podjęcie, jednak z przyczyn od niego niezależnych, z uwagi na trudną sytuację na rynku pracy w kraju, nie mógł jej znaleźć. Zarzuciły także, że ich zmarły ojciec legitymował się łącznie okresem 15 lat 7 miesięcy i 3 dni zatrudnienia, a nie - jak to ustalił Prezes ZUS - 13 lat 3 miesiące i 16 dni. Różnica w wyliczeniach jest wynikiem niezaliczenia przez organ okresu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę ich ojca w okresie od 16 września 1989 r. do 31 marca 1990 r. w O. w L. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny wnosił o jej oddalenie. Rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrując skargę M., Mg. i A. K. pod tym kątem, Sąd nie stwierdził, aby Prezes ZUS podejmujący zaskarżone decyzje w przedmiocie odmowy przyznania skarżącym w drodze wyjątku - renty rodzinnej po zmarłym ojcu W., dopuścił się naruszenia prawa materialnego, ewentualnie przepisów postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z użytego w tym przepisie sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o odmowie bądź przyznaniu skarżącym świadczenia w drodze wyjątku. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy, po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W ocenie Sądu, decyzjom Prezesa ZUS nie można zarzucić przekroczenia uznania administracyjnego. Z treści powołanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy wynika, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku przesłanki o jakich mowa w tym przepisie muszą być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z tych przesłanek wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. W rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS prawidłowo ustalił, że zmarły ojciec skarżących - W. K., nie legitymował się uprawnieniami do nabycia prawa do emerytury lub renty, określonymi w Dziale II i III powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Prawidłowo ustalił także, że nie zachodziły szczególne okoliczności niespełnienia przez W. K. warunków do nabycia uprawnień do świadczenia w trybie ustawowym. Nie budzą zastrzeżeń jego ustalenia, że skarżące z uwagi na stan zdrowia i wiek są zdolne do pracy zarobkowej. Jak wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L, również Mg. K., zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, jest zdolna do pracy w warunkach pracy chronionej. Ustalił także, że M. K. jest uprawniona do pobierania stałej renty socjalnej, co pozwalało na przyjęcie, że nie pozostaje ona bez niezbędnych środków utrzymania. Sąd uznał więc, że nie zachodzi zarzucane naruszenie prawa materialnego - art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, polegające na nieprzeprowadzeniu stosownego postępowania, celem ustalenia stanu faktycznego sprawy. Sąd uznał także, że Prezes ZUS przy podejmowaniu zaskarżonych decyzji przestrzegał reguł procedury administracyjnej, a więc przestrzegał zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmował wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Należycie i wyczerpująco informował strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Wreszcie w sposób wyczerpujący zebrał, rozpoznał i ocenił cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnił swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. Skoro więc nie spełnione zostały warunki określone w art. 83 ust. 1 ustawy, to decyzja odmawiająca przyznania skarżącym świadczenia w drodze wyjątku, prawa nie narusza. Z tych względów, na mocy art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.