II SA/Wa 482/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska, WSA, Ewa Pisula-Dąbrowska (spraw.), Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2006 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst. jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), którą to decyzją odmówił przyznania A. P. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji, powołując się na dyspozycję art. 83 ust. 1 cyt. wyżej ustawy, organ stwierdził, iż nie zostały spełnione łącznie przesłanki określone w tym przepisie. Podkreślił, iż ostatnio udowodniony okres nieskładkowy przed powstaniem niezdolności do pracy przypada na dzień 22 marca 1998 r. i od tej daty, tj. daty wyczerpania zasiłku chorobowego, do dnia orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy (8 sierpnia 2005 r.) nie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające przerwę w zatrudnieniu. Dodał, że na przestrzeni 50 lat życia łączny okres składkowy i nieskładkowy skarżącej wyniósł 16 lat 8 miesięcy 21 dni i nie jest on adekwatny do jej wieku. Stwierdził też, że ani problemy ze znalezieniem pracy, jak i najdramatyczniejsza sytuacja materialna, rodzinna i życiowa nie może stanowić wyłącznej podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja Prezesa ZUS stała się przedmiotem skargi A. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi skarżąca podnosiła, że już w 1987 r. Komisja Lekarska do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia stwierdziła, że jej stan zdrowia wymaga dalszego leczenia i zdiagnozowania. Podkreśliła, że jest osoba chorą oraz że ma przepracowane i udokumentowane 16 lat pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym, stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...), który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Mimo, iż przyznawanie tego świadczenia ma charakter wyjątkowy i dotyczy ograniczonego kręgu ubezpieczonych, to wydający w tym przedmiocie decyzję uznaniową Prezes ZUS jest zobligowany do przedstawienia jasnych kryteriów, którymi kierował się przy jej wydaniu. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których organ administracji publicznej odmawia obywatelowi określonego dobra lub uprawnienia. Na organie administracji publicznej ciąży więc powinność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów procesowych (art. 7, 8, 9 oraz 107 § 3 kpa) i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Za zbyt ogólnikowe i niepoparte bliższą analizą zebranych materiałów dowodowych i całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, należy uznać stwierdzenie Prezesa ZUS o braku po stronie ubezpieczonej szczególnych okoliczności niewypracowania ustawowych uprawnień do świadczeń o charakterze emerytalno-rentowym. A mianowicie, Prezes ZUS nie ustalił i nie zbadał z jakich przyczyn w okresie 1998-2005 powstała przerwa w zatrudnieniu skarżącej. Okoliczności powyższe powinny być wnikliwie ustalone i zbadane, tym bardziej, iż jak stwierdził lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia [...] września 2005 r., w stosunku do skarżącej nie można ustalić daty powstania całkowitej niezdolności do pracy. Uproszczeniem dla celów zbadania, czy w sprawie zaistniała szczególna okoliczność uzasadniająca brak aktywności zawodowej było zatem przyjęcie, iż całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji powstała w dacie wniesienia wniosku - 8 sierpnia 2005 r., stosownie do art. 14 ust. 2 cyt. wyżej ustawy. Oczywistym jest, iż choroba [...] jest procesem, który rozwija się latami (u skarżącej stwierdzono ją już w 1987 r. - blisko 20 lat temu), a zatem ze szczególną wnikliwością zbadać należało, czy właśnie z tej też przyczyny w okresie 1998-2005 wystąpiła przerwa w zatrudnieniu. W tym miejscu przywołać należy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 1139/05. Dodać należy też, iż omawiany przepis art. 83 nie uzależnia przyznania świadczenia ani od długości zatrudnienia, ani też od długości przerw w zatrudnieniu. Dodać trzeba, iż organ pominął również, że były mąż skarżącej zwolniony został z obowiązku alimentacyjnego w stosunku do niej (k-12). Nie ustalił i nie zbadał z jakich przyczyn Sąd Rejonowy w P. właśnie w 1998 r. orzekł o obowiązku alimentacyjnym w stosunku do skarżącej, tj. w czasie, w którym nastąpiła przerwa w zatrudnieniu. Nie ustalił zatem, czy przerwa w zatrudnieniu wynikała z woli skarżącej, czy też w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności, uzasadniające brak aktywności zawodowej w omawianym okresie. Okoliczności powyższe wymagają więc ponownego wyjaśnienia i zbadania. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji. O wykonalności orzeczenia orzeczono stosownie do art. 152 cyt. wyżej ustawy.