II SA/Wa 483/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, sędzia WSA Joanna Kube (spr.), asesor WSA Jacek Fronczyk, Protokolant Monika Czekałowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2006 r. sprawy ze skargi M. K. - przedstawiciela ustawowego małoletniego T. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. K. - przedstawiciela ustawowego małoletniego T. K. od decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Podano również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególne okoliczności, o których mowa w przepisie powołanym wyżej odnosi się do tej osoby. W toku postępowania ustalono, że Mr. K. ojciec małoletniego T. na przestrzeni 50 lat życia (ur. w [...] zmarł w [...]) posiadał okres ubezpieczenia wynoszący 19 lat, 3 miesiące i 4 dni. Ostatnio udokumentowany okres ubezpieczenia przypada na dzień 11 grudnia 1997 r. W ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem podlegał on ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia przez okres 1 roku, 4 miesięcy i 29 dni. W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w sprawie brak jest szczególnych okoliczności uniemożliwiających kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego na zasadach ogólnych. Wyjaśniono, że szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy oznaczają trwały stan, zdarzenie, który wyklucza aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W związku z tym za taką okoliczność nie można uznać przerwy w ubezpieczeniu nieusprawiedliwionej wiarygodnymi przyczynami. Poinformowano, że w przedmiotowej sprawie oceniając istnienie szczególnych okoliczności, brano pod uwagę przede wszystkim przebieg ubezpieczenia przed datą śmierci. Zwrócono uwagę, że ubezpieczony przez ponad 7 lat, tj. od 11 grudnia 1997 r. do dnia śmierci, nie opłacał składek na ubezpieczenie. W tym czasie również Mr. K. nie miał orzeczonej przez lekarza orzecznika ZUS całkowitej niezdolności do pracy z powodu stanu zdrowia. Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Sądu M. K. zakwestionowała zaskarżoną decyzję, twierdząc, że jest krzywdząca i pozbawia ją szansy na godne życie i wychowanie dziecka, co jest niezgodne z Konstytucją RP. Podniosła, że przez 20 lat ojciec dziecka odprowadzał składki na ubezpieczenie społeczne. Zarzuciła organowi, że nie wziął pod uwagę sytuacji w S. gdzie zamieszkuje oraz, że nie przeprowadził wywiadu środowiskowego dotyczącego jej położenia życiowego. Zwróciła uwagę, że jej syn nie może odpowiadać za postępowanie swojego ojca. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób prawidłowy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Jak słusznie podkreślił organ, z faktu, że świadczenie w drodze wyjątku po zmarłym członku rodziny jest pochodnym świadczenia osoby zmarłej, należy okoliczności szczególne z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) odnosić właśnie do tej osoby. Ojciec dziecka w wieku lat 50 miał okres ubezpieczenia wynoszący 19 lat, 3 miesiące i 4 dni, a w ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem był ubezpieczony z tytułu zatrudnienia jedynie przez 1 rok, 4 miesiące i 29 dni. Ze zgromadzonych materiałów dowodowych sprawy nie wynikają ważne powody, dla których zmarły ojciec dziecka z przyczyn od siebie niezależnych i niemożliwych do pokonania, przy dołożeniu należytej staranności nie mógł spełnić wymagań potrzebnych do uzyskania emerytury lub renty w normalnym trybie. Innymi słowy, aby brak zatrudnienia w latach 1998 - 2005 był spowodowany szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabycie świadczeń w trybie przepisów powołanej ustawy - na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 tej ustawy - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884). Jeśli chodzi o podnoszony przez skarżącą na rozprawie (por. protokół rozprawy) fakt nadużywania przez ojca dziecka alkoholu to należy stwierdzić, że nie jest to okoliczność szczególna usprawiedliwiająca brak zatrudnienia lub prowadzenia działalności gospodarczej objętej ubezpieczeniem społecznym. Uzależnienie alkoholowe nie stanowi bowiem niedającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenie pracy (por. wyrok NSA z 21 lutego 2003 r. sygn. akt II SA 3404/02, LEX nr 142371). Należy uznać za zasadne stanowisko organu, że powoływanie się na trudne warunki materialne nie jest wystarczającym argumentem dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie jest to świadczenie socjalne przyznawane stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Reasumując, wobec braku udokumentowania usprawiedliwionych przyczyn niepodejmowania przez Mr. K. zatrudnienia w latach 1999 - 2005 należy uznać, że jego bezczynność zawodowa w tym czasie wywołana została przyczynami subiektywnymi, co oznacza brak spełnienia, przewidzianych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach, warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku dla jego małoletniego syna. Mając na względzie, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) jak w sentencji.